పుస్తకం
All about books



పుస్తకలోకం

April 2, 2012

అచ్చుయంత్రానికి పూర్వం పాశ్చాత్య పుస్తక సంస్కృతి

Written by: పప్పు నాగరాజు and పరుచూరి శ్రీనివాస్
Tags: ,
మనం పుట్టిన దగ్గర నుండి పుస్తకాన్ని చూస్తూనే ఉన్నాం. మరి పుస్తకం పుట్టినప్పటి సంగతులో? ఎప్పుడు పుట్టింది? ఎక్కడ పుట్టింది? ఎలా ఉండేది? ఏం వేసుకునేది? అసలు పుస్తకాన్ని ఎవరు చేరదీసారు? ఎవరు కాళ్ళరాసారు? కాలగతిన పుస్తకం ఎన్ని మార్పులకు లోనయ్యింది? ఎన్ని హొయలు పోయింది? ఘనమైన చరిత్రగల మన ఈ నేస్తం చిన్ననాటి ఫొటో ఆల్బం తిరగేసే అవకాశం వస్తే? దానికి తోడు, పుస్తకం పుట్టుపూర్వోత్తరాలను గురించి బోలెడు కబుర్లు కూడా జతైతే?
అలాంటి విశేషాలన్నెంటినో, పప్పు నాగరాజుగారూ, పరుచూరి శ్రీనివాస్ గారూ ఈ వ్యాసరూపేణ మన ముందుకు తీసుకొచ్చారు. మరికేం ఆలస్యం?! అచ్చుయంత్రాలింకా మనుగడలోకి రాక ముందు పాశ్చాత్య పుస్తక చరిత్రను గురించిన అనేక విశేషాలను చదివి తెల్సుకోండి.
ఇలాంటి వ్యాసం పుస్తకం.నెట్‍లో ఇదివరకెన్నడూ రాలేదు. ఎంతో శ్రమకోర్చి రాసిన ఈ వ్యాసాన్ని పుస్తకం.నెట్‍లో ప్రచురించదల్చినందుకు వ్యాసరచయితలిద్దరికీ మా ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు.  ఇక్కడ మొదలైన ఈ వ్యాసపరంపర నిరాటంకంగా, దిగ్విజయంగా కొనసాగాలని మనస్ఫూర్తిగా కోరుకుంటూ, వారికి మరోసారి అభినందనలు!  – పుస్తకం.నెట్

 ***

 “మాటనీ రాతనీ ఒక ఇరుసుతో కలుపుకొని ముందుకుసాగే జోడెడ్లబండి భాష.”

వాక్యం రాసినవెంటనే నాలిక కరుచుకున్నాం, ఎందుకంటే – రాతకంటే, మాట ఒక నాలుగాకులు ఎక్కువే చదివింది మరి. మానవుడు తన పరిణామక్రమంలో బుద్ధిజీవిగా ఎదిగి సుమారుగా ఏభైవేల ఏళ్ళ పైమాటే అయినప్పటికీ, మొట్టమొదటి లిపి ఆవిర్భవించి సుమారుగా ఆరువేల సంవత్సరాలు మాత్రం గడిచింది. అంటే, మానవుడు సంఘజీవిగా, మేధావిగా ఎదిగి, సాంఘికవ్యవస్థలకి ఊతపట్టైన సమాచారవ్యవస్థలని ఏర్పరుచుకోవడంలో రాత అర్వాచీనమైన ఆచారమేగానీ, అనాదినుంచీ ఉన్న మౌలికమైన అవసరంకాదు. ప్రపంచంలో ఎన్నో వేలభాషలు పుట్టి, గతించినప్పటికీ, చెప్పుకోదగ్గ లిఖిత సాహిత్యం ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్న భాషలు పట్టుమని 106 మాత్రమే. ఈనాడు వాడుకలో ఉన్న మూడువేల పైచిలుకు భాషల్లో లిఖిత సాహిత్యం ఉన్న భాషలు గట్టిగా లెక్కపెడితే వందకిలోపే [1]. లిపులు పుట్టకముందే, ఎన్ని భాషలు కాలగతిలో అంతరించిపోయాయో లేదా మరోభాషగా రూపాంతరం చెందాయో, వేరొక భాషతో కలిసిపోయాయో ఇదమిద్ధంగా లెక్కచెప్పలేం. ఈనాటికీ వాడుకలో ఉన్న ఎన్నో భాషలకి లిపివ్యవస్థలేదు, వాటిని రాయడం ఎలాగో ఎవరూ కనిపెట్టనూలేదు.

రాతకోతలెన్ని ఉన్నా భాషకి శబ్దమే శాశ్వతమైన పట్టుకొమ్మ. వినేదానికి, చూసేదానికి మధ్యనున్న మౌలికమైన తేడాని, లోతుగా విశ్లేషిస్తూ మక్‌లూహన్ (Macluhan), “అక్షరం మనిషిని అద్భుతమైన శ్రవణప్రపంచం నుండీ తటస్థమైన దృశ్యంలోకి బదిలీ చేసింది” అంటాడు [2]. మాటగాని, పాటగాని కేవలం వినిపిస్తుంది కాని కనిపించదు. అందుకని దాన్ని మనం ఏకమొత్తంగా ఒక స్థలంలో చూడలేం, అది కాలంతో పుట్టి, కాలంలో కలిసిపోతుంది. అందుకే, సంగీత రూపకాల స్వరూపాన్ని గుర్తించగలం కానీ, గుర్తుపెట్టుకోవడం చాలామందికి కష్టం. చిత్రమో, కథో, కావ్యమో, శిల్పమో, ఇల్లో, మేడో అయితే – దాని స్వరూపాన్ని గ్రహించడం, గుర్తుపట్టడం కష్టసాధ్యమైన పని కాదు.శబ్దానికి అస్తిత్వం కాలంలోనే ఉంటుంది. దృశ్యానికి అస్తిత్వం దేశంలోనే (Space) ఉంటుంది. శబ్దం కాలంలోనే ఉంటుంది కాబట్టి క్షణికమైనదనీ, రాత దేశంలో ఉంటుంది కాబట్టి శాశ్వతమైనదనే అభిప్రాయంతోనే లిపికి అక్షరం అని పేరు పెట్టారు. అక్షరం అంటే నాశనం లేనిది అని అర్థం [3]. రాత ద్వారా భాషని గ్రహించడం ఏదో తేలికగా జరిగిన మార్పు కాదు. ఈ అనుభవం మనిషి చేతనావస్థని పూర్తిగా మార్చేసింది.అర్థవంతమైన శబ్దానికి అక్షరం స్వరూపాన్నిస్తుంది. ఈ కారణంవల్లనే వోల్తైర్‌ రాతని “పెయింటింగ్ ఆఫ్ ది వాయిస్” అన్నాడు. “Scripta Manent, Verba Volent” అనే నానుడి ఈనాడు “రాత శాశ్వతం, మాట క్షణికం” అనే అర్థాన్ని ఆపాదించుకున్నా, ప్రాచీనకాలంలో అది “తన వేళ్ళే సంకెళ్ళై, కదలలేని మొక్కలా” పలకకి అంటుకుపోయినది అక్షరమనీ, ఆ మొక్క కొమ్మల మీదనుంచీ రెక్కలు తొడిగి ఎగరగలిగే పక్షివంటిది మాట అనే అర్థంలోనే వాడేవారట [3]. ప్రాచీనులందరూ, నిర్జీవమైన అక్షరాలకి తన గొంతుతో ప్రాణం పొయ్యడం చదువరి బాధ్యతగా భావించేవారు. అందుకే మనసులో నిశ్శబ్దంగా చదువుకోవడం ప్రాచీన నాగరికతలన్నింటిలోనూ గర్హించబడింది.

ఈనాడు ఇంటర్నెట్టుద్వారా వచ్చిన సమాచార విప్లవం మనందరి సమిష్టి అనుభవంతో అంతర్భాగమైపోయన పుస్తకాలని, పుస్తకంతో ముడిపడ్డ ప్రింటింగు, పబ్లిషింగు, చదవడం మొదలైనవాటన్నిటినీ సమూలంగా మార్చేస్తుందనో, మూలపడేస్తోందనో, కాలరాచేస్తోందనో ఆందోళన చెందుతున్నాం. ఇంటర్నెట్టు ద్వారా రాత, రాతతో ముడిపడ్డ సమాచార వ్యవస్థ ఎంతగా మార్పుచెందాయో, ముఖ్యంగా వాటివల్ల మన చేతనావస్థ ఎంతగా మార్పుకి, అంతకన్నా ఎక్కువగా ఒత్తిడికి లోనవుతోందో ఇప్పుడు అందరికీ అనుభవైకవేద్యమే. అంతకంటే మౌలికమైన మార్పు రాతవల్ల మానవ సమాజాల్లో వచ్చింది. కాని, జ్ఞానసముపార్జనకి, సమాచారాన్ని సృష్టించడం నుంచీ, సరఫరా చెయ్యడం వరకూ అన్నిటికీ రాతమీద ఆధారపడిపోయిన మనకి, కేవలం మౌఖికత ఆధారంగా సమాచార వ్యవస్థలని నిర్మించుకున్న ఒకప్పటి సమాజాలయొక్క సాంస్కృతిక దృక్పథం ఎలా ఉండేదో అంతుచిక్కదు, ఎందుకంటే అటువంటి సంస్కృతులని మనం, మనకి తెలిసిన వ్యవస్థల ఆధారంగానే బేరీజు వేస్తాం. ఈనాడు సాహిత్యపరమైన, తాత్వికమైన, శాస్త్రీయమైన ఆలోచనలు, వాటి వ్యక్తీకరణల స్వభావం, లక్షణాలు మానవుడి అస్తిత్వంలో విడదీయరాని అంతర్భాగంగా మనం అనుకుంటాం కానీ, ఇవన్నీ రాతఅనే ప్రక్రియ మన  అంతశ్చేతనకి అందించిన వనరులు. కేవలం శబ్దంమీద ఆధారపడ్డ సంస్కృతిలో మౌలికంగా ఆలోచనలు, భావనలు సృష్టించి, వాటిని భధ్రపరుచుకునే వనరులు చాలా వేరుగా ఉంటాయి. అందుకే ‘వాక్‌ సాహిత్యం’ అన్న భావనే అసంబద్ధం అంటాడు వాల్టర్ ఒఞగ్ [4], [5]. ఉదాహరణకి, వేద వాఙ్మయాన్ని మౌఖికరూపంలోనే సృజించి, పరిరక్షించుకునే క్రమంలో వైదిక ఋషుల అనుక్రమణిక వ్యవస్థలు ఏర్పడ్డాయని, గాత్ర ప్రధానమైన వేదపాఠాన్ని యథాతథంగా భద్రపరచడంకోసం ఒక్కో కుటుంబం ఒక్కో “టేప్‌ రికార్డర్‌”లా పనిచేసేదని, ఈ వ్యవస్థలోంచే కాలక్రమంలో బ్రాహ్మణుల గోత్రాలు ఏర్పడ్డాయని లోతుగా విశ్లేషిస్తూ వాదించారు మహదేవన్ [6]. ఇటువంటి సమాజాలలో, గురువుగారు చెప్పినది రాసుకోవడానికి కూడా వీలులేని సందర్భాలలో “ధారణ” అతి ముఖ్యమైన నైపుణ్యంగాను, మేధకి కొలమానంగాను పరిగణించబడేది. విన్నదాన్ని మరచిపోకుండా, యథాతథంగా గుర్తుపెట్టుకోవడానికి ఎన్నో పద్ధతులు ఉండేవి. ఛందస్సు వ్యాకరణబద్ధంగా లిఖిత సాహిత్యాన్ని సృష్టించడం కోసం కంటే, ధారణాపద్ధతిగానే ఇప్పటికీ అవధానాలలోనూ, ఆశువుగా పద్యం “అల్లడం”లోనూ, పద్యాన్ని “నడక” ద్వారా సులువుగా గుర్తుంచుకోవడంకోసమే ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తారు. అవధానంచేసేవారికి “ధారణ” అతి ముఖ్యమైన శక్తిగా ఇప్పటికీ చెప్పుకుంటాం కదా?

ఒక దశాబ్దంక్రితం వరకూ లైబ్రరీలు విజ్ఞాన భాండాగారాలు, ఇప్పుడు ఇంటర్నెట్టు విజ్ఞాన సర్వస్వం. కాని, ఒకప్పుడు గురువులు, గణాచారులు (shamans), పూజారులు, పురోహితులు, ఉపాధ్యాయులు, మునులు, కథలు చెప్పేవారు, పాటలుపాడేవారు మొదలైన సమాచార వ్యవస్థతో సంబంధమున్న వ్యక్తులే విజ్ఞానభాండాగారాలు. వారికి సమాజంలో ఎంతో విలువ ఉండేది. ఈ నాటికీ ఈ పరిస్థితిలో పెద్దగా మార్పేమీలేదు. పరిపాలనా రంగంలోను, కార్పొరేటు కంపెనీలలోను కనపడే లాబీయిస్టులు, స్పిన్ డాక్టర్లు, సమాచార అధికార్ల (#Lobbyists, spin doctors, chief information officers#) దగ్గర నుండి విలేకరులు, రచయితలు, వ్యాఖ్యాతలు చేస్తున్న పని కూడా అదే. అయితే, రాతమూలంగా వచ్చిన మార్పులు అన్ని సంస్కృతులలోనూ ఒకేరకంగా జరగలేదు. ముందు రాతతో రాజీపడడానికి, అటుపైన దాన్ని సొంతం చేసుకోడానికి ఒక్కో సమాజము, సంస్కృతి ఒక్కోలా స్పందించింది.

ఈ వ్యాస పరంపరలో, రాతమూలంగా మానవచరిత్రలో సంభవించిన మౌలికమైన మార్పులని విపులంగా చర్చించడం, ముఖ్యంగా అటు పాశ్చాత్య సంస్కృతి లిఖిత వ్యవస్థని ఆకళించుకున్న తీరు, మన సమాజం లిఖిత సంస్కృతికి స్పందించిన తీరులోనూ ఉన్న మౌలికమైన భేదాలని విపులంగా ప్రదర్శించడం మా ముఖ్యోద్దేశం. ఈ చరిత్రని మూడు భిన్న కోణాలలోంచి అధ్యయనం చెయ్యవలసి ఉంటుంది. మొదటిది సామాజిక చరిత్ర కోణం (Social History). ఇందులో మతానికి-సమాచార వ్యవస్థలకి ఉన్న అవినాభావమైన సంబంధం, విశ్వవిద్యాలయాల, లైబ్రరీల పాత్ర, ప్రచురణరంగంలో వచ్చిన మార్పులు, మొదలైనవి సమాజ సమీకరణాలని మౌలికంగా ఏ విధంగా ప్రభావితం చేశాయి అనే అంశాన్ని అధ్యయనం చెయ్యడం. రెండవది సాంస్కృతిక చరిత్ర కోణం (Cultural History). విభిన్నకాలాల్లో, భిన్న సంస్కృతుల మధ్య మౌఖిక, లిఖిత సంస్కృతుల మధ్య రాపిడి, వాటిల్లో దశలవారిగా వచ్చిన పరిణామాలని విశ్లేషించడం. మూడవది ఆలోచనల చరిత్ర కోణం (History of Ideas). అంటే లిపుల ఆవిర్భావం, అక్షర వ్యవస్థ ఏర్పడడం, అక్షరాలు, ఫాంట్లు, పుస్తకాలు, వాటి రూపకల్పనలో వచ్చిన మార్పులు, కాలీగ్రఫీ వంటి కళారూపాల చరిత్ర, రాత పరికరాలు, పుస్తకాలు రాయడం, తయారుచెయ్యడంలో వచ్చిన మార్పులు గురించిన చర్చ. ప్రాచీనకాలంనుంచీ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం మారుతున్నకొద్దీ, పాత సాంకేతిక వ్యవస్థలు పోయి వాటి స్థానంలో కొత్త సాంకేతిక వ్యవస్థలు ఏర్పడుతూ వచ్చాయో లోతుగా చర్చించాలి. అంటే రాయడం ఉన్న వ్యవస్థలో గ్రాఫిక్‌ ఆర్ట్ వంటి కొత్త కళలు ఏర్పడడం, ఎలక్ట్రానిక్,కంప్యూటింగ్, డిజిటల్ టెక్నాజీలు ఎటువంటి విప్లవాత్మకమైన మార్పులకి అవసరమైన వనరులు, పరికరాలు, అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా ఒక కొత్త వాతావరణాన్ని సృష్టించాయో కొంత లోతుగా పరిశీలించాలి.

భాషని అక్షరాలలో పెట్టడం వేర్వేరు రకాలుగా (Alphabetic, Syllabic, Ideographic, Logographic) పరిణమించింది. ఇందులో మొదటిభాగంగా, ప్రస్తుత వ్యాసం, అక్షరవ్యవస్థ (alphabetical systems) ఆవిర్భావంనుంచీ, గూటెన్‌బర్గ్ ప్రింటింగు యంత్రం కనిపెట్టడానికి పూర్వం వరకూ పాశ్చాత్య పుస్తక సంస్కృతిని చారిత్రకకోణంలో సమర్పించే ప్రయత్నం.

****

ఎన్నో పాత జానపద సినిమాల్లో చూసే ఉంటాం: రాజుగారు సింహాససం మీద ఠీవిగా అధిష్ఠీనులై ఉంటారు. పొరుగుదేశం నుంచీ వచ్చిన దూత అందంగా చుట్ట చుట్టిన పట్టువస్త్రం ఒకటి బొడ్డులోంచి తీసి, రెండుచేతులతోనూ ఎంతో వినయంగా దాన్ని రాజుగారికి సమర్పిస్తాడు. రాజుగారు, దాన్ని మంత్రికో, విదూషకుడికో ఇచ్చి చదవమని అనుజ్ఞ ఇస్తారు. సదరు వ్యక్తి వినయంగా రెండు చేతులతోను అందుకుని, ఎడంచేత్తో దాని దండెని పట్టుకుని, కుడిచేత్తో విప్పి, మొహానికి ఎదురుగా పెట్టుకుని, రాజసంగా చదువుతాడు.

Fig-1: Ancient Papyrus Scrolls

క్రీ.శ. రెండో శతాబ్దివరకూ, “పుస్తకాలు” అన్నీ ఇలానే ఉండేవి – వీటినే “Scroll” (Papyrus Scrolls) అనేవారు. ప్రాచీనకాలంలో, పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో పుస్తకాలంటే పాపిరస్ పై రాసిన చుట్టలే. పాపిరస్‌ పుస్తకాల చుట్టలు ఇరవైఐదు అడుగులనుంచీ నూరు అడుగుల పొడుగువరకూ ఉండేవి. ఒక్క పాపిరస్‌ పైనే కాకుండా, రాయడంనేర్చిన దగ్గరనుంచీ మనిషి ఎన్నో ఉపరితలాలపై రాసాడు – మనదేశంలో ఉత్తరాదిన భూర్జపత్రాలమీద , దక్షిణాదిన తాళపత్రాలమీద రాసేవారు. ఇవికాకుండా, కర్రపలకలమీద, కుండలపైన, లోహాలమీద, రాతిపైన రాసిన శిలాక్షారాల మాట సరేసరి. ఆధునికయుగంలో రాళ్ళనుంచీ కంప్యూటర్లవరకూ ఎన్నో ఉపరితలాలపై రాస్తూ ఉన్నప్పటికీ, పుస్తకంలో రాసిన రాతే ఈనాటికీ శంఖంలో పోసిన తీర్థం. క్రీ.శ. రెండో శతాబ్దిలో రోమన్లు ప్రవేశపెట్టిన “కోడెక్”తో (ఎడంవైపు కుట్టి, బైండింగు చేసిన, పలుచని తోలుపత్రాల దొంతర) ఆధునిక పుస్తక ప్రస్థానం మొదలైందనుకోవచ్చు. పాశ్చాత్య పుస్తక సంప్రదాయం గ్రీకో-రోమన్‌ సంప్రదాయాలతో విడదీయరానంతగా ముడిపడి ఉన్నప్పటికీ, ప్రాచీన గ్రీకు రోమన్‌ నాగరికతలు రెండూకూడా మెసొపొటేమియా, ఈజిప్టులతో సంబంధ బాంధవ్యాలు నెరిపాయనీ, వాటి ప్రభావం గ్రీకో-రోమన్‌ లిపులపై, పుస్తక సంస్కృతిపై అమితంగా ఉందనికూడా పరిశోధకులందరూ ఏకగ్రీవంగా అంగీకరించే విషయమే [7]. అందుకని, పాశ్చాత్య పుస్తక సంస్కృతి గురించి విపులంగా చర్చించేముందు, ప్రాచీన పుస్తక చరిత్ర గురించీ తలాస్పర్శిగానైనా తలచుకోవడం అవసరం. తిరుమల రామచంద్రగారి లిపుల చరిత్ర అనే పుస్తకం తెలుగులో అందరికీ తెలిసిన పుస్తకమే, ఆ పుస్తకంలో రామచంద్రగారు ఆయన కాలంలో లభ్యమైన పరిశోధనలు, సమాచారము, చరిత్రని అందరికి అందుబాటులో ఉండే శైలిలో రాశారు. ఇంటర్నెట్టులో, లిపుల చరిత్రపై కొడవటిగంటి రోహిణీప్రసాద్‌ గారు పొద్దులో కొన్ని పరిచయ వ్యాసాలు రాసారు. ఆ వ్యాసాల్లో మరికొంత సమాచారం దొరుకుతుంది [8], [9].

 
 


About the Author(s)

పప్పు నాగరాజు

Nagaraju is a software architect and systems thinking practitioner. His research interests in design theory and creative thinking brought him in deeper contact with History of Ideas, technology of art and its practice. He lives in Bangalore, India.         


పరుచూరి శ్రీనివాస్

Sreenivas is a plastics engineer by profession. His life-long passion for books also made him to look critically at the medium of book, and printing in general, in the past decade. He lives and works in Europe.



15 Comments


  1. [...] పప్పుగారు, శ్రీనివాస్ పరుచూరిగారి “అచ్చుయంత్రానికి పూర్వం పాశ్చాత్య …లాంటి పరిశోధనాత్మక వ్యాసం రావటం [...]


  2. Krishna Rao Maddipati

    “చెప్పేవాడికి చేసేవాడు లోకువ”
    వృత్తి రీత్య శాస్త్రీయ పరిశోధనా వ్యాసాలు చదవడం అలవాటు కావడంతో, ఈ వ్యాసం చదువుతూ ఇందులో ఉదహరించిన ప్రతి విషయానికీ ఆధారాలున్నాయా అని ముందుగా అనుమానించాను. దీనిక్కారణం తెలుగులో ‘పరిశోధనా’ వ్యాసాలు వ్రాసేవారికి ఆధారాలతో అంతగా పనిలేదన్నది నేను చదివినంతలో ఏర్పరచుకున్న అభిప్రాయం. నేను ఎంతగానో నమ్మే పరిశోధకుల వ్యాసాలలో కూడా మూలాధారాలైన గ్రంథాలను, వ్యాసాలను ఉటంకించడంలో అలసత్వం చూశాను. (‘నేను చెప్పిందే వేదం’ అనే సంస్కృతితో కలిగిన అహంభావం కావచ్చునేమోగానీ, శాస్త్ర చర్చకు కావలసిన ఆధారాలకు వ్యక్తిగత నమ్మకాలకు పొంతన లేదన్న విషయం చాలా మంది పండితులకు తట్టకపోవడం శోచనీయం!). శాస్త్రీయ పరిశోధనా సంస్కృతిలో పెరిగిన ఈ రచయితలిద్దరూ, ఆధారాల ఆవశ్యకతను సహజంగా గుర్తించి, ఈ వ్యాసంలో పొందు పరచారు. వ్యాసంలో వివరించిన విషయాలకు సంబంధించిన ఆధారాలలోకి వెళ్ళే అవసరం అందరికీ లేకపోవచ్చు. కానీ చూడదలుచుకుంటే కనిపించేది ‘బృహన్నారదీయాలు’ మాత్రం కాదు. అది, సమగ్రమైన శాస్త్రీయ వ్యాసం. నాకు తెలియని విషయాలు ఈ వ్యాసం ద్వారా తెలుసుకున్నవి చెప్పాలంటే వ్యాసం తిరిగి రాయాలి!అంత ఓపిక ఎలాగూ లేదు గానీ, సాధారణంగా విసుగు పుట్టించే చరిత్రను ఆసక్తికరమైన వస్తువుగా మలచి విజ్ఞానాన్నందించిన మితృలిద్దరికీ అభినందనలు, అభివందనలు తెలుపుతూ, ఈ వరుసలో రాబోయే వ్యాసలకు ఎదురు చూస్తూ ఉంటాను. అందుకే ముందే చెప్పాను, చెప్పేవాడికి చేసేవాడు లోకువని!


  3. Dr. sairam

    Nice article. Please make it in PDF form for downloading and printing. Worth keeping a copy in library.


  4. vivina murthy

    ఇంతమంచి వ్యాసపరంపర ఇటీవలి కాలంలో తారసపడలేదు. ముందుగా గుర్తు వచ్చింది తిరుమల రామచంద్ర గారే.ఆ తర్వాత వల్లంపాటి మనసులో నిండారు. కేవలం మొదటి పుట చదివి రాస్తున్న మాటలివి. పూర్తిగా చదవి ఆకళింపు చేసుకోగలిగింది చేసుకుని, చేర్చవలసినదున్నా, చర్చించ వలసింది ఉన్నా తప్పక రాస్తాను. అభినందనలతో వివిన మూర్తి


  5. sivasankar ayyalasomayajula

    Hello Nagaraju & suresh Gaaru – Your efforts are very much appreciated. You have given us exhaustive information which is very very useful when anyone wanted dwell into history of books. We are looking forward more from you.

    Reg
    Siva


  6. Spellbound by this article. Hats off to Nagaraju garu and Sreenivas gaaru. Look forward to next parts.


  7. ‘పుస్తకం’ గురించిన ప్రస్తావనతో మొదలైన వ్యాసం యావత్తూ విజ్ఞానదాయకంగా, ఆసక్తికరంగా సాగింది. ఇది ‘పుస్తకం’డాట్ నెట్ కే తలమానికమైన వ్యాసంగా నాకు అనిపిస్తోంది. అ’క్షరం’ లాగే ఇటువంటి వ్యాసాలు నాశనం లేనివిగా నిలిచి ఉంటాయి. తెలుగు తప్ప మరే భాషనూ భావంతో సహా అర్ధం చేసుకోలేని నాలాంటి ‘తెలుగు’ వాళ్లకి ఇదో కర దీపిక. ‘శబ్ద రత్నాకరం’ లాంటి పుస్తకాలు కూడ అందుబాటులో లేని రోజులొచాయన్న బెంగను తోలిపారేసే గొప్ప ‘విషయవజ్రం’ ఈ వ్యాసం. పరిశోధన, కూర్పు, అనువాదాల కోసం నాగరాజు గారు, శ్రీనివాస్ గారు పడిన తపన, శ్రమ చెప్పనలవికానివి. వ్యాస పరంపర పూర్తి అయిన తరువాత పుస్తకం.నెట్ వారితో కలిసి రచయితలు చేయాల్సిన పనులు –1. ఇది పుస్తకంగా ప్రచురించడం, 2.తెలుగు పాఠ్యాంశంగా ఇంటర్ మీడియట్ లెవెల్లో పెట్టించడానికి (కొద్ది అత్యాశే) కృషి చెయ్యడం. ఇంత గొప్ప చరిత్ర తాలూకు విషయాల్ని ఇలా చెబుతూంటే, మాలాంటి వాళ్ళ గొంతెమ్మ కోర్కెలు అలాగే వుంటాయి మరి. మరో సారి శ్రీనివాస్ గారికీ, నాగరాజు గారికీ, పుస్తకం.నెట్ వారికీ సంబంధిత కృషీవలురందరికీ ధన్యవాదాలు.
    రాజా.


  8. చంద్ర మోహన్

    అద్భుతం! పుస్తకం చరిత్ర గురించి ఇంత మంచి వ్యాసం చదివి దశాబ్దాలయింది.
    తాళపత్రం లాగా భూర్జపత్రం అని అంటారు గాని, తాటియాకుల్లాగా కాక, భూర్జవృక్షపు బెరడునుండి వలిచి తీసిన పొరలపై వ్రాసేవారు, ఆకులపై కాదు. ఈ విషయాన్ని రాహుల్ సాంకృత్యాయన్ రచన ’విస్మృత యాత్రికుడు’ లో కూడా ప్రస్తావించారు.


  9. కొన్ని బాగా ఆసక్తికరంగా అనిపించిన విషయాలు :

    క్రీ.పూర్వం 1800 నాటికే మొసొపొటేమియా, ఈజిప్టు, ఇస్రాయెల్ ప్రాంతాలలో మాటకి – అది పలికినా, రాసినా – ఒక బలీయమైన శక్తి ఉంటుందనే నమ్మకం దృడమైన నమ్మకం ఉండేది – వాటిని బీజాక్షరాలుగా, మహిమాన్వితమైన మంత్రాలుగా భావించేవారు. పవిత్రమైన మతపరమైన సిద్ధాంతాలను రాసినప్పుడుగానీ, పలికినప్పుడుగానీ పొరపాట్లు జరిగితే ఊహించని ఉపద్రవాలు ఎదుర్కొనవలసి వస్తుందని అనుకునేవారు. — మన సంస్కృతిలోనూ ఇలాంటి భయాలు ఇప్పటికీ కొన్ని ఉన్నాయి కదా! వారికి అప్పట్లోనే అన్నమాట!

    2) టాత్ – ఈజిప్టు రాజుల మధ్య సంభాషణ. దానిని ప్రస్తుత వాతావరణానికి అనుసంధానిస్తూ వ్యాసకర్తల వ్యాఖ్యానం

    3)రాయడంలో ఒక ఇబ్బంది ఉందనీ, అవే చిన్నబడి అక్షరాల్లో ఆ ఇబ్బందీ లేదనీ – నిజంగా ఈ వ్యాసం చదివేవరకూ నాకు ప్రత్యేకంగా ఎప్పుడూ తోచనే లేదు. :)

    4) తొమ్మిదో శతాబ్దానికే ప్రపంచం చదువుని అంత సీరియస్గా తీసుకోవడం – ఒక్క న్యాయశాస్త్రం తప్ప మిగిలినవన్నే బోధించేవారట. అదీ ఉచితంగా..ఓహ్!

    5)కాలిగ్రఫీ ముందు పుట్టింది యూరప్‌లోనా? ఎక్కువగా చైనా లో విని ఉండడం వల్ల ననుకుంటాను – ఎక్కువగానే ఆశ్చర్యపోయాను.

    6_ “ఏ దివిసీమలందు చిగురించిన ఏ మధురోహ మాతృకన్..” – ఈ అనువాదం ఎవరిది? ఇంత అద్భుతంగా అనువదించడమెట్లా సాధ్యం :)- ఆ అనువాద కవి పేరొకసారి ప్రస్తావించి ఉంటే బాగుండేదనిపించింది.
    7) లేఖకులందరూ ఒకేలా రాయడంకోసం ఏర్పరుచుకున్న శైలీ సూత్రాల ఆధారంగా ఏర్పడిన దస్తూరి ఛాన్సరి — నిజమా! ఆ కాలంలోనే ఎంత ఆలోచన. మనం ఈ కంప్యూటర్ల కాలంలో పుట్టి బతికిపోయాం అనిపించింది – ఇలా అచ్చు గుద్దినట్టు రాయలేకపోతే కష్టమయిపోయేది :)

    8) తోలు పత్రాలు కూడా బైండ్ చేసేవారా? వాటికి వాడుక బట్టి మృదుత్వం వస్తుందనే సంగతి తెలీనిది. చదువుతుంటే అబ్బురంగా అనిపించింది. అప్పట్లోనే అంత ధరకోర్చి మరీ బైండ్ చేసేరంటే – ఆ కాలంలోనే సాహిత్యమంటే వారికి అమితమైన గౌరవం- ప్రేమ అనుకోవాలా? ఎక్కువ మందికి ఆసకతి ఉన్నట్లేనా – లేక తక్కువ మందికి ఇష్టమైనది – అభిరుచీ కాబట్టి అంత ధరా? – ఇక్కడ మాతో పంచుకున్న చిత్రాలు బాగున్నాయి.

    9) పేజీల ఎన్నిక- లే ఔట్లు – ఇవన్నీ రచయితలే చేసుకునేవారా? ఇక్కడ కుంచె ప్రస్తావన వచ్చింది కనుక – చైనీస్ కాలిగ్రఫీలో ఇంతే – పిడికిలి పుస్తకానికి ఆనకూడడు. అది నియమం. కుంచె పట్టుకున్నట్టే పై నుండీ పట్టుకుని, చేయంతా కదుపుతూ అక్షరాలు రాస్తూ పోవాలి.

    10 ) “కొంత ఆశ్చర్యకరమైన సంగతి ఏమిటంటే, ఆ రోజుల్లో లేఖర్లగా చాలామంది స్త్రీలు కూడా ఉండేవారు.” — ఆశ్చర్యం అని వ్యాసకర్తలు ఎందుకన్నారో తెలుసుకోవాలని ఉబలాటంగా ఉంది. కళల్లో, ముఖ్యంగా చిత్రలేఖనం వంటి వాటిలో స్త్రీలకు చక్కటి ప్రావీణ్యం ఉంటుంది కదా! అటువంటప్పుడు – ఎక్కువ మంది స్త్రీలే లేఖరులుగా ఉండడం సమంజసమైనదిగానే కనపడుతోంది కదా..?

    11) ఆఖరులో కొలిచాల వారు చేసిన అనువాదమూ అద్భుతం :)

    — నిడివితో నిమిత్తం లేకుండా, హాయిగా చదువుకుపోతూ, ఆశ్చర్యపోతూ, ఆ కాలపు రహస్యాలను చదువుతూ – – – టైం మిషన్‌లో విహరిస్తున్నంత అందమైన అనుభూతినిచ్చిందీ వ్యాసం. మిగిలిన భాగాల కోసం చూస్తూంటాం.

    Thank you!


    • పుస్తకం.నెట్

      >> 6_ “ఏ దివిసీమలందు చిగురించిన ఏ మధురోహ మాతృకన్..” – ఈ అనువాదం ఎవరిది? ఇంత అద్భుతంగా అనువదించడమెట్లా సాధ్యం – ఆ అనువాద కవి పేరొకసారి ప్రస్తావించి ఉంటే బాగుండేదనిపించింది.

      అనువాదకులు భైరవభట్ల కామేశ్వరరావుగారు. వ్యాసకర్తలు వారి పేరు Acknowledgments భాగంలో ప్రస్తావించారు.

      “ఈవ్యాసం కోసం పెట్రార్క్ ఇటాలియన్లో రాసిన సానెట్ అనువదించవలసి వచ్చింది. ఎంత ప్రయత్నించినా సానెట్ లయ తెలుగులో వచ్చింది కాదు. నర్సు ఆపరేషను చేస్తే అసలుకే మోసం వస్తుందని సురేశ్ కొలిచాలగారిని, భైరవభట్ల కామేశ్వరరావుగారిని అడిగాం. అడిగినవెంటనే, ఇద్దరూ అనువాదం చేసి పంపారు. కామేశ్వరరావుగారు, సానెట్ లయని తెలుగు ఛందస్సులోకి అవలీలగా అనువదించారు.”


    • My bad..

      నిజమే – నేను కాస్త వేరుగా అర్థం చేసుకున్నాను ఆ వాక్యాన్ని. మీరు చెప్పాక అర్థమైంది.
      Thank you for the quick response.


  10. సురేశ్ కొలిచాల

    ఈ కింది విషయాలు మీకు తెలుసా?

    — ఈనాడు వాడుకలో ఉన్న మూడువేల పైచిలుకు భాషల్లో లిఖిత సాహిత్యం ఉన్న భాషలు గట్టిగా లెక్కపెడితే వందకిలోపే.
    — క్రీ.పూ. రెండో సహస్రాబ్దినాటికే ఈజిప్టులో ఆరువందల పదచిత్రాలు, వంద ధ్వనిచిత్రాలు, ఇరవైనాలుగు అక్షర సంకేతాలతో కూడిన లిపి ఉండేది.
    — అస్సీరియాలో క్రీ.పూ. ఏడోశతాబ్దినాటికే ప్రపంచంలో అతి పెద్ద లైబ్రరీ ఉండేది; ఆ లైబ్రరీకిచెందిన కొన్ని మట్టిపలకలు ఈనాటికీ సురక్షితంగా ఉన్నాయి.
    — క్రీ.శకం 647 లో అలగ్జాండ్రియాని ఆక్రమించుకున్న కాలిఫ్ “అలగ్జాండ్రియా లైబ్రరీలో ఉన్న పుస్తకాలు కొరానుతో సమ్మతిస్తే వాటి అవసరం మనకిలేదు, విభేదిస్తే అవి మనకి అక్కరలేదు” అని అలగ్జాండ్రియా లైబ్రరీని తగలబెట్టించాడట.
    — మన వైదికసాంప్రదాయకర్తలలాగే, సోక్రటీస్ కూడ సాహిత్యాన్ని రాయకూడదని అనుకునేవాడు. రాతకన్నా వాక్కు ఎంతో గొప్పదని నమ్మేవాడు.
    — రోమన్ సామ్రాజ్య విస్తరణతో పాటు మతపరంగా క్రిస్టియన్ మతం, రాత విషయంలో ఈనాడు ప్రపంచాన్ని శాసిస్తున్న లాటిన్‌లిపి పశ్చిమ యూరప్ అంతా విస్తరించాయి.

    ఇలాంటి ఎంతో విలువైన సమాచారం ఈ వ్యాసం చదివే తెలుసుకున్నాను. పుస్తకంయొక్క సాంస్కృతక, సామాజిక చరిత్రని లోతుగా అధ్యయనం చేసి, లిపుల ఆవిర్భావంనుంచీ, ప్రింటింగు యంత్రం కనిపెట్టడానికి పూర్వం వరకూ పాశ్చాత్య పుస్తక సంస్కృతిని చారిత్రకదృక్పథంతో సమగ్రంగా సమర్పించే గొప్ప ప్రయత్నం. నాకు తెలిసినంతవరకూ తెలుగులో ఇటువంటి సమగ్రమైన విశ్లేషణ ఇంతవరకూ ఎవరూ చేయలేదు. ఇటువంటి అధ్యయనాన్ని తలకెత్తుకున్న నాగరాజుకు, శ్రీనివాసుకు నా జోహార్లు. భారతీయ పుస్తక సంస్కృతిపై వారు రాయబోయే వ్యాసాలకై ఎదురుచూస్తుంటాను.


  11. జంపాల చౌదరి

    Wow!
    Pustakam scored a coup with this!
    Nagaraaju gaaru and Sreenivas – This is the kind of work I have always expected from you. I am eagerly looking forward to more from you!



  Type Comments in Telugu. (Press Ctrl+g to toggle between English and Telugu.)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>




 
 
 

 
iflkxp72

Dublin Literary Pub Crawl: ఓ అరుదైన అనుభవం

పబ్ క్రాల్ అంటే? పబ్ క్రాల్ అంటే కొంతమంది కలిసి ఒక గుంపుగా ఒకే రాత్రి చాలా పబ్‌లు, లేక ...
by Purnima
0

 
 
anantha

యు.ఆర్.అనంతమూర్తి

వ్యాసకర్త: వాడ్రేవు చినవీరభద్రుడు (ఈ వ్యాసం మొదట చినవీరభద్రుడు గారు ఫేస్బుక్ లో ప్ర...
by అతిథి
0

 
 
220px-Raachakonda

అస్తమించిన రవి రావిశాస్త్రి

(గమనిక: ఈ వ్యాసం నండూరి రామమోహనరావు గారి సంపాదకీయ వ్యాసాల సంకలనం “వ్యాఖ్యావళి” లోని...
by పుస్తకం.నెట్
2

 

 
bapu

బాపు గారి గురించి కొన్ని జ్ఞాపకాలు

వ్యాసకర్త: భానుమతి ****** నమస్తే. నా పేరు భానుమతి. బాపు గారి అమ్మాయిని. నాకు మీ అందరితో కొన...
by అతిథి
40

 
 
bapu_bomma

ఓ బాపు బొమ్మ కథ

  గతవారం బాపుగారి మరణానంతరం ఫేస్‌బుక్‌లో చాలామంది స్నేహితులు బాపు గారి ఫొటోలు, బొమ...
by Jampala Chowdary
12

 
 
bapusplandhrajyothi

శ్రీ బాపు గారికి విశ్వనాథ అభినందన – ఒక పేరడీ

రాసిన వారు: శ్రీరమణ (ఈ వ్యాసం 1982 నాటి ఒక ఆంధ్రజ్యోతి వార పత్రిక సంచిక లోనిది. బాపు గారి...
by పుస్తకం.నెట్
14