భ్రమల వెనుక దాగిన ‘రమ సంగతి’
వ్యాసకర్త: చరసాల ప్రసాద్
*********
తల్లావజ్ఘల పతంజలి శాస్త్రి గారి ‘రమ సంగతి’ కథ మొదట ‘సారంగ’ వెబ్ పత్రికలో ప్రచురితమైంది. ఆ తర్వాత వారి కథా సంకలనం ‘గుప్తా ’91’ లోనూ చోటు సంపాదించుకుంది. సాధారణంగా ఒక కథ చదివినప్పుడు అది బాగుందా లేదా అనే పరిధితోనే సరిపెట్టుకుంటాం. కానీ ‘రమ సంగతి’ ఆ పరిధులను దాటి, పాఠకుడి ఆలోచనా సరళిని పరీక్షించే ఒక అద్భుతమైన కథా ప్రయోగం.
కథాంశం: ఉపరితల పఠనం
కథను పైపైన చదివితే కనిపించే రూపం ఇది: ప్రసాదరావు ఒక న్యాయవాది. భార్య కానుపు కోసం పుట్టింటికి వెళ్ళడంతో ఇంట్లో ఒంటరిగా ఉంటాడు. లాయర్ వృత్తితో పాటు వారానికి మూడు రోజులు ఒక కాలేజీలో లా క్లాసులు చెబుతుంటాడు. అక్కడ రమ అనే చురుకైన విద్యార్థిని అతని పాఠాలకు, వ్యక్తిత్వానికి ఆకర్షితురాలవుతుంది. తరగతి గది దాటిన తర్వాత కూడా అతనితో చర్చలు జరుపుతుంది. ఒకసారి కోర్టులో అతని వాదనలను చూడటానికి వస్తుంది. థియేటర్లో అనుకోకుండా కలిసి పక్కన కూర్చుని చనువుగా ప్రవర్తిస్తుంది. ఆపై, తన పుట్టినరోజున అతని అపార్ట్మెంట్కు వచ్చి స్వీట్లు ఇస్తూ అతన్ని పైకి లాక్కుంటుంది. ప్రసాదరావుకు ఇష్టమున్నా, తలుపులు తెరిచి ఉండడం వల్ల, పనిమనిషి వస్తుందన్న భయంతో ఆమెను పక్కకు తోసేస్తాడు.
దీనితో రమ కాలేజీలో అతనిపై లైంగిక వేధింపుల ఫిర్యాదు చేస్తుంది. అతని ఉద్యోగం పోతుంది. కానీ వారం రోజులకే ఆమె తన ఫిర్యాదును వెనక్కి తీసుకుంటుంది. ఆ తర్వాత ఒకరోజు ప్రసాదరావుకు ఫోన్ చేసి, ఇంట్లో ఎవరూ లేరని పిలిచి, క్షమాపణలు చెప్పి, ఇద్దరూ కలిశాక తాను వైజాగ్ వెళ్ళిపోతున్నానని వీడ్కోలు చెబుతుంది.
కథలోని అసలు రహస్యం: ద్వితీయ పఠనం
కానీ ఈ కథ కేవలం ఇంతటితో ముగిసిపోదు. దీనిని నిశితంగా, లోతుగా చదివితే అసలు కథ వేరే ఉందని బోధపడుతుంది. ఈ కథ రమ అనే అమ్మాయి ప్రవర్తన గురించి కాదు; భార్యకు దూరంగా ఉంటూ, ఒంటరితనంలో ఒక యువతిపై తీవ్రమైన వ్యామోహాన్ని, చిత్తభ్రాంతిని పెంచుకున్న ఒక మధ్యవయస్కుడి మానసిక స్థితి గురించి.
రమ చురుకైనది, సిద్ధాంతాల పట్ల స్పష్టత ఉన్న అమ్మాయి. ఆమెకు ప్రసాదరావు పాఠాలు చెప్పే తీరు నచ్చింది, ఆ గౌరవాన్నే చూపించింది. సినిమా హాలు సంఘటన వరకు ఆమె నోటి వెంట ఎలాంటి రెచ్చగొట్టే పదాలు రాలేదు. కానీ, ఇంట్లో ఒంటరిగా ఉన్న ప్రసాదరావు మనసులోకి ఆమె రూపం చేరింది. కాలేజీకి వెళ్ళే ఆ మూడు రోజులు షేవ్ చేసుకోవడం, సెంటు కొట్టుకోవడం, పాత గ్రూప్ ఫోటోలో తన వెనుక నిలుచున్న రమను చూస్తూ పగటి కలలు కనడం… ఇవన్నీ అతనిలో క్రమంగా బలపడుతున్న మానసిక భ్రాంతికి సంకేతాలు.
సినిమా హాల్లో ఆమె తనను వాటేసుకుందని, “మీరు వస్తారని తెలిస్తే ఒక్కదాన్నే వచ్చేదాన్ని…” అని అన్నదని ఊహించుకోవడం పూర్తిగా అతని భ్రాంతే. ఎందుకంటే, కథలో మొదటి నుండి రచయిత నిర్మించిన రమ వ్యక్తిత్వానికి, ఆ ప్రవర్తనకు ఎక్కడా పొంతన కుదరదు.
భ్రాంతికి బలమైన ఆధారాలు:
- సహజీవన భ్రాంతి: నానాటికీ రమ వూహలతో వేడెక్కుతున్న ప్రసాద్ రావు భ్రాంతిని సినిమాకు పోక ముందరి పేరాలో స్పష్టంగా చెబుతాడు. “…ఇల్లు ఖాళీ అవగానే అద్దెకి వచ్చినట్లు రమ తానే వచ్చింది. చిత్రమైన సహజీవనం. ఆమె లేకపోయినా కనిపిస్తూనే ఉంటుంది.”
- ఆగిపోయిన వాక్యం: తన పుట్టినరోజున స్వీట్లు ఇవ్వడానికి వచ్చిన రమపై అతను బలాత్కారానికి ఒడిగట్టినప్పుడు, ఆమె తప్పించుకుని “సార్, మీరు…” అని రచయిత పూర్తిగా చెప్పకుండా సస్పెన్స్లో పెడతాడు. అది “సార్, మీరూ ఇలాంటివారేనా?” అనీ కావచ్చు. “సార్, మీరు ఇంత పిరికివారా?” కావచ్చు. ఇలా పూర్తిగా చెప్పకుండా ఆపటంలో రచయిత ఆంతర్యం పాఠకుడి ఆలోచనకు, విశ్లేషణకు పదును పెట్టడం అని మనకు అర్థం అవుతుంది.
- నాలుగో అంతస్తు గృహం: కథ చివర్లో రమ ఫోన్ చేసి రమ్మన్నప్పుడు, ఆమె ఇల్లు నాలుగో అంతస్తులో ఉందని ప్రసాదరావు వెళతాడు. నిజానికి ప్రసాదరావు ఇల్లు నాలుగో అంతస్తులో ఉందని కథ ప్రారంభంలోనే మనకు తెలుసు. రమ ఇల్లు ఎక్కడో మనకు తెలియదు. అంటే, అతను తన ఇంట్లోనే ఉంటూ ఆమె ఇంటికి వెళ్ళినట్లు భ్రమపడ్డాడని ఇది స్పష్టం చేస్తోంది.
- కథకుడి చమత్కారం: రమ అనే పాత్ర చట్టం కంటే మనఃసాక్షిని నమ్మే వ్యక్తి. అటువంటి వ్యక్తిత్వం ఉన్న అమ్మాయి, తానే స్వయంగా వచ్చి ప్రసాదరావును లోబరుచుకునే అవకాశం లేదు.
ఇతర విశ్లేషణలపై విమర్శ
ఈ కథ గురించి ఆన్లైన్లో వెతికినప్పుడు ‘ఉదయిని’ పత్రికలో ఊణుదుర్తి సుధాకర్ గారు రాసిన పరిచయ వ్యాసం కనిపించింది. దురదృష్టవశాత్తూ, వారు కూడా కథను కేవలం ఉపరితల కోణం నుండే చూశారు.
“ముప్పై ఏళ్ళపాటు పరిశోధన చేసినా, స్త్రీలకు ఏమి కావాలి? అనే ప్రశ్నకు సమాధానం కనుక్కోలేకపోయాను”
అన్న ఫ్రాయిడ్ వాక్యాన్ని ఉటంకిస్తూ వారు విశ్లేషణ ప్రారంభించడమే కాకుండా, నేరాన్ని నేరుగా రమ మీదికే తోసేశారు. కథ పొడుగునా ప్రసాదరావు మనసులో సాగిన వ్యామోహాన్ని, చిత్తభ్రాంతిని వారు గుర్తించలేకపోయారు.
సుధాకర్ గారి విశ్లేషణలోని కొన్ని లోపాలు:
- రమ ప్రవర్తనను తప్పుబడుతూ, ఆమె మనసులో ఏముందో తెలియదంటూనే ఆమెకు అతనిపై ఆకర్షణ ఉందని తేల్చేశారు. ఒక సాధారణ పురుషుడు స్త్రీ చూపే సానుభూతిని వ్యామోహంగా ఎలా పొరబడతాడో, ఈ సమీక్షలోనూ అదే జరిగింది.
- కథలో వాస్తవాలను వారు సరిగ్గా గమనించలేదు. పనమ్మాయి లోపలికి రాగానే ప్రసాదరావు “బయటికి పో!” అని అరిచాడని రాశారు. కానీ కథలో అలా లేదు. పనిమనిషి వచ్చిందన్న భయంతో అతను రమను తోసేసి అరిచాడు, ఆ తర్వాతే పనిమనిషి లోపలికి వస్తుంది.
ఈ చిన్న తేడాలు గమనించకపోవడం వల్లే ప్రసాదరావు అనే ముద్దాయి తరఫున నిలబడి, రమ వ్యక్తిత్వాన్ని శంకించేలా ఆ సమీక్ష సాగింది.
ముగింపు
“రమ సంగతి” కథలో కేవలం ప్రసాదరావు మాత్రమే కాదు, అతని భ్రమలను నిజమని నమ్మి ప్రయాణించే పాఠకుడు కూడా విచారణకు గురవుతాడు. మనఃసాక్షిని శంకించేలా చేసే ఈ కథను కేవలం ఒక లైంగిక కోణంలోనో లేదా ‘స్త్రీ మనసు అర్థం కానిది’ అనే పాతకాలపు భావనతోనో సరిపెట్టలేము. ఇదొక మానసిక విశ్లేషణాత్మక కళాఖండం.
