సోల్జర్ చెప్పిన కథలు

వ్యాసకర్త: నాదెళ్ళ అనూరాధ

**********

ఇటీవల కాలంలో భూమి ఎప్పటి వేగంతో తిరుగుతోందా లేక ఇప్పటి వేగవంతమైన జీవితాలకి అనుగుణంగా గిరుగిర్రున తిరిగేస్తోందా అనే సందేహం వస్తోంది. నిజమే, ఒక సోమవారం మొదలవుతుంది. అంతలోనే వీకెండ్ హడావుడి. మళ్లీ అంతలోనే అది ముగిసి బతుకు పోరాటానికి ఆయత్తమవమంటూ సోమవారం!

ప్రపంచం ఇదివరకటి కంటే మరింత వేగంగా మారిపోతోందని తోస్తుంది. దీనికి గడిచిపోయిన రోజులు, కరిగిపోతున్న జీవితం కారణం కాదేమో అనిపిస్తూనూ ఉంది. అయినా జీవితం సవ్యంగానే నడుస్తోందా అని ఎక్కడో ఏవో బెంగలు. అసలు జీవితాలు సరళంగా, సౌమ్యంగా నడవాలంటే మన చుట్టూ ఎన్ని పరిస్థితులు, ఎందరు వ్యక్తులు తమతమ చేయూతను అందిస్తుండాలో అన్నది తలపుకు వచ్చినప్పుడల్లా ఒక కృతజ్ఞతా భావం మనల్ని చుట్టుకుంటుంది. దైనందిన జీవితాలలో ఇంతవరకే చూస్తాం. మన కోసం పనిచేసే మనుషులు, మనం పనిచేసే మనుషులు ఒక చట్రంలో బాధ్యతగా ఉన్నంతవరకే మనం క్షేమం అన్నది అందరికీ తెలుసు. ఎక్కడ ఏ చిన్న తప్పిదం జరిగినా జీవితాలు తారుమారవుతాయి.

ఈ పరిధిని దాటి చూస్తే ఇప్పటి ప్రపంచంలో దేశాల మధ్య ఉద్రిక్తతలు, అధికారంలో ఉన్నవారి అహంకారాలు మనిషి జీవితాన్ని ఎలాటి ప్రమాదపు అంచుల్లోకి తోస్తున్నాయో చూస్తున్నాము. జీవితాలు భద్రంగా ఉన్నాయన్న భరోసా ఏ క్షణంలోనైనా మనకు కలుగుతోందా అంటే లేదనే చెప్పాలి. మనం, మన ఇల్లు, ఊరు, రాష్ట్రం, దేశం సురక్షితంగా ఉండేందుకు సరిహద్దుల్లో చలిలో, మంచులో, ఎండలో, వానలో రాత్రింబవళ్లు మన క్షేమానికి కాపు కాసే వారిని ఎప్పుడో కాని తలుచుకోనే తలుచుకోం, ఎందుకో! 

ఇలా అనుకుంటే మన దేశ భద్రతకు, మనలాటి సాధారణ ప్రజలందరి భద్రతకు అహర్నిశం పాటుపడే మన రక్షణ శాఖ, అందులో పనిచేసే సైనికులు మనసుల్లో మెదులుతున్నారు కదూ. ఇలాటి భావన గాఢంగా మెదిలి కృతజ్ఞతను మించిన ప్రేమాభిమానాలు వారి పట్ల కలిగేందుకు నేను ఇటీవల చదివిన సోల్జర్ చెప్పిన కథలు పుస్తకం కారణం.

ఇంతగా కదిలిపోయేందుకు కారణం చిన్నప్పట్నుంచీ స్వతహాగా సైన్యం పట్ల ఉన్న ఆసక్తి, ఇష్టం ఒక కారణం కావచ్చు. కానీ ఇది వ్యక్తిగతం మాత్రమే అనుకోను. బడిలో చదువుకునే రోజుల్లో మన స్వాతంత్ర దినోత్సవం, గణతంత్ర దినోత్సవం లాటివి చేసుకునేటప్పుడు మనందరం ఎందరో వీరులను తలుచుకునేవాళ్ళం. ఈ జాతీయ పండుగలు మనలో దేశభక్తిని, సైనిక వీరుల పట్ల ఆసక్తి, భక్తిశ్రద్ధల్ని కలగజేసి ఉంటాయనటంలో సందేహం లేదు. సాహసం నిండిన అలాటి జీవితాల గురించి నాలాటి వారు కలలు కూడా కనే ఉంటారు. చిన్నతనంలో బొమ్మ తుపాకీ తో ఆటలు ఆడని పిల్లలు ఉండరేమో! వాస్తవ జీవితంలో ఒక బాధ్యతాయుతమైన వృత్తిలో నిజం తుపాకీని పట్టుకోవటం అనేది ఆలోచించేందుకే ఎంతో థ్రిల్లింగ్ గా ఉంటుంది.

సోల్జర్ చెప్పిన కథలు పుస్తక రచయిత శ్రీనివాస్ బందా. ఒక సైనికుడిగా పనిచేసిన వ్యక్తి. విజయవంతంగా తన ఇరవై సంవత్సరాల కొలువును పూర్తి చేసుకుని సివిలియన్ లైఫ్ లోకి వచ్చారు. ఆయన చదువు, సంగీతం మీద, భాషల మీద ఆయనకున్న పట్టు మిగిలిన సాధారణ సైనికుల కంటే రచయితను ఒక మెట్టు పైన నిలబెట్టింది. నవల చదువుతున్నంతసేపూ  ఒక కొత్త ప్రపంచంలో ఉంటాం.

పుస్తకం గురించి ఎన్నో విషయాలను వివరంగా చెప్పారు ముందుమాటను అందించిన దాసరి అమరేంద్ర.

రచయిత తన ముందుమాటలో రెండు దశాబ్దాలకు పైగా చేసిన సైనికోద్యోగంలో తాను చూసిన అనుభవాలనే కాస్త కల్పన జోడించి చెప్పానన్నారు. ‘సైన్యంలో జీవితం – ఆదర్శవంతమైన సివిల్ జీవితమే’ అన్న తోటి సైనికుడి మాటలు అక్షర సత్యాలంటారు. సైన్యంలో ఉన్నప్పుడు నేర్చుకున్న క్రమశిక్షణ జీవితాల్లోకి ఇంకిపోతుందంటారు. తనకు తెలిసిన ఒక విలక్షణమైన వాతావరణాన్ని, జీవనశైలిని అందరితో పంచుకోవాలన్న ఉద్దేశంతోనే ఈ రచన చేసానంటారు. కాశ్మీర్ లో ఉద్యోగ బాధ్యత నిర్వహించే అవకాశం దొరకలేదన్న చిన్నపాటి అసంతృప్తి కూడా ఉందని అంటారు.

ప్రతి సైనికుడు చేసే ప్రతిజ్ఞ ముందు పేజీలో చూసినప్పుడు వాళ్ల జీవితాల్లోని నిస్వార్థం, త్యాగం సాధారణ జీవితాలకు అందని మరొక స్థాయి అన్నది స్పష్టమవుతుంది.

నవల లో ప్రధాన పాత్రధారి రావ్. అమ్మమ్మ, తాతయ్యల పెంపకంలో పెరిగినవాడు. సైన్యంలోకి వచ్చాడు. దేశంలో వేర్వేరు ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన తన సహోద్యోగులను, సైన్యంలో నేర్పే రీతి రివాజులను అప్పటిదాకా ప్రపంచపు నీడ సోకని రావ్ కళ్లను విశాలం చేసుకుని ఆకళింపు చేసుకుంటాడు. క్రమశిక్షణతో, తనకున్న అదనపు నైపుణ్యాల బలంతో నెమ్మదిగా పై స్థాయికి చేరతాడు. రిటైర్మెంటు తీసుకుని విజయవంతంగా, వివేకవంతంగా జీవితాన్ని కొనసాగిస్తాడు. 

రావ్ భావుకుడు. సున్నితమైన సంగీతాన్ని వింటాడు. గత జీవితంలో తనకున్న సంగీతానుభవాన్ని తలుచుకుంటూంటాడు. రిక్రూట్ గా చేరినప్పుడు వరండా అంతా తుడవమని చీపురు చేతికిచ్చినప్పుడు ఇరవైయేళ్ల రావ్ అనుకుంటాడు,

ఇవి…గిటార్ వాయించే చేతులు. పాడిన పాటకి చప్పట్లు కొడుతున్న జనాలని చూస్తూ జోడించే చేతులు అని.

నవల మొత్తం ముప్ఫై చిన్న చిన్న భాగాలుగా సైన్యంలోని అన్ని పార్శ్వాలను చూపించారు. కొన్ని భాగాలను చిరు పరిచయం చేస్తాను.

మొదటిరోజు – అందరికీ జుట్టు కత్తిరింపు కార్యక్రమం అయ్యాక జుట్టుతో పాటు ఇంకా ఏవో చాలా తెగిపోయినట్టై… ఆ ఉమ్మడి వేదనని నిశ్శబ్దంగా పంచుకున్నాం! రావ్ దిగులును మనం కూడా పంచుకుంటాం.

మొదటివారం – మీరంతా అనాథలు. అక్కర్లేని సంతానం అని అదిలిస్తూ, బెదిరిస్తూనే మీరంతా మా బిడ్డలు…ఈ దేశానికి బిడ్డలు అంటూ రిక్రూటీలు కొత్త వదుల్చుకుందుకు ఓదార్పు మాటలు అంటాడు ఎన్ సివో. అనుశాసన్, ఇజ్జత్, నమక్, వర్దీ అంటూ సైనికుడికి అత్యంత ముఖ్యమైన అంశాలేమిటో పాఠం చెపుతాడు.

మొదటి నెల – మొదటి నెల పూర్తవుతూనే తొమ్మిది వందలు ఇస్తూ, పెహలా తన్ ఖా తో తల్లికి చీర కొనాలని హితవు చెపుతాడు సుబేదార్. క్రమశిక్షణ, కఠినమైన ట్రైనింగ్ లో వారంవారం ఒక హిందీ సినిమా రిక్రూట్లకి ఆటవిడుపు. అంతలోనే అయిదు నెలల ట్రైనింగ్ పూర్తైపోయి రావ్ బృందానికి సీనియారిటీ వచ్చేసింది.

                                                                                         ఇంతాచేసి రెండేళ్ల పాటు మిలటరీలో ట్రైనింగ్ అంతా పూర్తి చేసుకున్నాక కూడా రావ్ అది వదిలేసి సివిలియన్ జీవితంలోకి వెళ్లిపోదామని అనుకుంటాడు. కానీ బ్రిగేడియర్ గారి మాటల్ని, ఆయన భార్య మాటల్ని విని అక్కడే కొనసాగాలని నిర్ణయించుకుంటాడు. బ్రిగేడియర్ గారి పన్నెండేళ్ల కొడుక్కి సంగీతం నేర్పమని ఆయన అడిగినప్పుడు 

పెళ్లికాక ముందు అమ్మ సంగీతం నేర్చుకున్న హార్మోనియాన్ని నా కౌమార్యపు సహజ కుతూహలంతో వెతికి బయటకు లాగి సొంతంగా నేర్చుకోవడం ఇప్పుడు పనికొస్తోంది అనుకుంటాడు రావ్.

స్నేహితుడు ప్రేమగా కొనిచ్చిన వాక్ మన్ పోగొట్టుకుంటాడు రావ్. ఒక్కరి తప్పుకి మొత్తం రెజిమెంట్ అంతా శిక్ష ఎదుర్కోవలసిందే అని అర్థమవుతుంది. క్రమశిక్షణకి మారుపేరైన సైన్యంలో కూడా సైనికులకు రావలసిన అలవెన్సులు చేతికందాలంటే క్లర్కులను మంచి చేసుకోవలసిన అవసరం నిజంగా ఆశ్చర్యం కలిగించక మానదు. 

రాం కింకర్ శుక్లా ఎపిసోడ్ తమాషాగా ఉంది. 

జాకో రాఖే ఎపిసోడ్ ఊపిరి బిగపట్టి చదివేలా చేసింది. జీవించటానికి, మరణించటానికి మధ్య సరిహద్దు రేఖ ఎంత చిన్నది! జీవితాల్ని పణంగా పెట్టే వృత్తి జీవితాలు తెలుసుకుంటుంటే దిగులు వెయ్యకమానదు. జీవితానికి ఎక్కడ మాత్రం పూర్తి భద్రత ఉందని చెప్పగలం! జీవితం క్షణికం! అంతే.

ప్రేమలేఖలు ఎపిసోడ్ లో భూషణ్ పరిచయం అవుతాడు. సైన్యంలో పనిచేస్తూ భార్యాబిడ్దలకు, అయినవాళ్లకూ దూరంగా ఉండి తప్పుదారుల వెంట నడిచి ప్రమాదకరమైన యూనిట్లలో పోస్టింగ్ తెచ్చుకుంటాడు. వెనుక వదిలి వచ్చిన కుటుంబాల నమ్మకాన్ని వమ్ముచేసి, వారి త్యాగం అర్థం లేనిదన్నట్టు ప్రవర్తించే ఇలాటివారిలో దేశం కోసం ప్రాణ త్యాగానికి సిద్ధపడి వచ్చామన్న స్పృహ అంతలోనే ఏమైపోతుందో!

బద్లాపూర్ ఎపిసోడ్ ముగింపు చదువుతుంటే ఏదో థ్రిల్లర్ మూవీ చూసినట్టుంటుంది పాఠకులకి. పేరుకు తగిన ఎపిసోడ్. ఎప్పుడో పన్నెండేళ్ల క్రితం బేసిక్ మిలటరీ ట్రైనింగ్ లో తోటి రిక్రూటీలు రావ్,  మాథోసింగ్ కలిసినప్పుడు హవల్దార్ ఓంబీర్ సింగ్ ను తలుచుకుంటారు. అప్రయత్నంగానే వారి కబుర్లలో అతని నోటి దురుసుతనం, కాఠిన్యం కళ్ళ ముందుకు వస్తుంది. మాథో సింగ్ ఓంబీర్ అజమాయిషీ లో పొందిన శిక్షణ ఏమాత్రం మరచిపోనేలేదని,  ఓంబీర్ భవిష్యత్తుని అది శాసించిందని తెలిసినప్పుడు రావ్ తో పాటు మనం కూడా ఉలిక్కిపడతాం.

చీకటి ఎపిసోడ్ చీకటంత భయపెడుతుంది.

కోక్రాఝార్ ఎపిసోడ్ అసోం గురించి, ఈశాన్య రాష్ట్రాల గురించి ఎన్నో కబుర్లు చెపుతుంది. అక్కడి ఉగ్రవాద ఉద్యమాలలోని డొల్లతనం, ఆ సంస్థల బలవంతపు వసూళ్లను గురించి చదువుతుంటే ఏడెనిమిది సంవత్సరాల క్రితం చేసిన ఈశాన్య రాష్ట్రాల పర్యటన జ్ఞాపకాల్లోకి వచ్చింది. అక్కడున్న వారం పది రోజులపాటు రోడ్డు మార్గంలో తిరుగుతూ, అక్కడి జన జీవన స్రవంతిలోకి తొంగి చూసిన మా ప్రయత్నాలు, హఠాత్తుగా మార్గ మధ్యంలో క్యాబ్ ను ఆపి డబ్బు వసూలు చేసి అంతే వేగంగా మాయమైన వ్యక్తులు కళ్ల ముందు కదిలారు. అది అక్కడ చాలా సహజమని క్యాబ్ డ్రైవర్లు ఒప్పుకున్నారు. రచయిత చెప్పినట్టు మనకు తెలిసిన ఉద్యమాలు, వాటి ఆదర్శాలు, నిబద్ధత పూర్తిగా భిన్నమైనవి.

మనసు దోచే ఈశాన్య భారతపు అందాల మీదినుంచి, ఈ ఉగ్రవాదపు నీలి ఛాయలెప్పుడు తొలగుతాయో!?అంటారు రచయిత.

ఒప్పుదల ఎపిసోడ్ లో దసరా పండుగ సందర్భంగా దున్నను బలి ఇవ్వటం చూసాక జీవహింస గురించి రావ్ పండిట్ జీ ని ప్రశ్నిస్తాడు. ఆయన ఏమాత్రం తడబడకుండా దున్న ఒప్పుదల మీదే బలి ఇవ్వటం జరిగిందనీ, ఒప్పుదలకు సాక్ష్యం ఒక్క వేటులో మెడ తెగి పడటమే అంటాడు. ఇలాటి లాజిక్కులకి సమాధానం ఎవరు మాత్రం చెప్పగలరు. గౌహతి కామాఖ్య దేవాలయ ప్రాంగణం లో మాలాటి యాత్రీకుల కంటి ఎదురుగా జరిగిన బలులు మరోసారి మనసులో కదిలాయి.

రాజస్థాన్ ఎడారుల్లో ఆకాశం కింద, ఆరుబయట గుడారాల్లో రాత్రుళ్లు గడపుతూ సాగిపోయే సైన్యం అవస్థలు ఎన్నని! అయినా లక్ష్యం ఎదురుగా పిలుస్తుంటే ఏ పరిస్థితులు మాత్రం భయపెట్టగలవు?!

తలక్రిందులు ఎపిసోడ్ లో రామకృష్ణ భట్ లాటి ప్రతిభావంతులు వ్యసనం బారిన పడి తమ జీవితంతో పాటు కుటుంబ సభ్యుల జీవితాల్ని కూడా ఎలా తలక్రిందులు చేస్తారో తెలిసి కన్నీరు పెట్టక మానం. భట్ భార్య మరణ వాగ్మూలం చదివాక క్షణం మెదడు మొద్దుబారక మానదు.

నేరాలు – శిక్షలు ఎపిసోడ్ లో హవల్దార్ ఉప్రేతీ కథ మరొక విధంగా నడుస్తుంది. ఉద్యోగరీత్యా అన్ని సదుపాయాలనూ అనుభవిస్తూనే దురాశతో అవినీతికి పాల్పడే వ్యక్తులు క్రమశిక్షణకు ప్రతీకైన సైన్యంలో కూడా ఉంటారన్నది ఆశ్చర్యాన్ని, విచారాన్ని కూడా కలిగించక మానదు. తమ ఉన్నతికి, అధోగతికి కూడా మిగిలిన ఏ విషయాల కంటే మనిషి స్వయంకృతాలే ముఖ్యంగా కారణమవుతాయేమో! 

ఆఖరి ఎపిసోడ్ లో సైన్యం నుంచి రిటైరై కొత్త జీవితాల్లోకి వెళ్లేందుకు సిద్ధంగా ఉన్న సైనికులకి ఆఫీసర్లు ప్రేమతో, కృతజ్ఞతతో ఇచ్చిన వీడ్కోలు పాఠకుడికి కూడా దిగులును పుట్టించక మానదు. 

ఇంతకీ మన కథానాయకుడు రావ్ సైకిలెక్కి ఆఖరిసారిగా తను మొదటగా ప్రవేశించిన ట్రైనింగ్ రెజిమెంట్ కి వెళ్లి అక్కడి జ్ఞాపకాలను తడుముకుంటూ ఛజ్జూరాం, హవల్దార్ ఛత్రీ, తమకు డ్రిల్ నేర్పిన హవల్దార్ మోరే లని తలుచుకుంటూ ఉక్కిరిబిక్కిరవుతాడు. అంతలోనే అకస్మాత్తుగా, సైన్యంలో చేరిన కొత్తలో చేతికి వాచీ ఉండకూడదన్న నిబంధన తెలిసి తన హెచ్. ఎమ్. టి. వాచీ ని జాగ్రత్తగా ప్లాస్టిక్ కవరులో చుట్టి రహస్యంగా మట్టిలో కప్పెట్టడం గుర్తొచ్చి బారక్ వెనుక ఉన్న యూకలిప్టస్ చెట్ల వైపు నడుస్తాడు. గుర్తుగా పెట్టిన ఇటుకను తొలగించి చూస్తే ఈ సున్నిత మనస్కుణ్ణి నొప్పించటం ఇష్టం లేదన్నట్టుగా రెండు దశాబ్దాల తర్వాత కూడా అది తన యజమాని ని ఆప్యాయంగా పలకరిస్తుంది. రావ్ కథ చెప్పటం ఇక్కడితో ముగించాడు.

ఇది చదువుతున్నంత సేపూ ప్రతి పాఠకుడు రావ్ స్థానంలో తానుంటాడు. కరుకు మిలటరీ కథను భావుకతతో సున్నితంగా చెప్పిన కథకుడికి అభినందనలు.

పుస్తకమంతా చిన్న చిన్న ఎపిసోడ్లుగా విభజించి ఒక సైనికుడి రోజువారీ జీవితం గురించి ఎన్నెన్నో విషయాలను పరిచయం చెయ్యటం గొప్పగా ఉంది. ఎన్ని రకాల మనుషులు, ఎన్ని రకాల జీవితాలు, ఎన్ని ఊహాతీతమైన సన్నివేశాలు, చటుక్కున విస్మయాన్ని, భయాన్ని, దుఃఖాన్ని, సంతోషాన్ని …ఇలా పాఠకుడిలో అన్ని రకాల భావోద్వేగాలను రావ్ గొంతులో పాటలా, ఒక ప్రవాహంలా మనకి అందిస్తుందీ పుస్తకం. 

ఈ పుస్తకం చదవటం ఒక కొత్త అనుభవం. ఒక అరుదైన ఆస్వాదనను అందించిన రసవాహిని. అందుకే మీరు కూడా చదవండి. చదివినప్పటి అనుభూతి తప్పకుండా ఇంకా బావుంటుంది. 

రచయితకు, ఈ పుస్తకం వెనుక ఉన్న అందరికీ అభినందనలు! 

ఈశాన్య రాష్ట్ర సరిహద్దుల్లో పహరా కాసే సైనికుడి కోసం ఎప్పుడో రెండు దశాబ్దాల క్రితం నేను రాసిన ఒక కవితను ఇక్కడ చెప్పకుండా ఉండలేను-

                                                                                      మనిషితనం

నిన్నమొన్న నీ లేఖ మోసుకొచ్చిన దీర్ఘ నిట్టూర్పు!

“ఇంత తీపి నా బతుకు మొయ్యలేకపోతోంది నేస్తం!”

ఇంతలోనే విన్నాను నీ మీదకో దిగులు మేఘం ఒరిగిందని!

మేఘాల దారుల్లో నిత్య ప్రయాణీకుడివి 

ఈ దిగుళ్లు నిన్నేం చేస్తాయ్?

బ్రహ్మపుత్ర నడకల మధ్య ఇన్ సర్జెన్సీ నీడలు,

వెదురు పొదల నంటి చౌరాసియా జాడలు,

అడుగడుగునా అమాయకపు గిరిజనులు,

అందర్నీ కనిపెట్టి చూసే కామాఖ్యదేవి,

ఫాగ్ చుట్టుకున్న భూటాన్ కొండలు,

చేతిలో నిత్యం నలిగే ఎకె ఫార్టీ సెవెన్!

నువ్వు నిక్షిప్తం చేసుకోవాలనుకున్న ఒక్కో జ్ఞాపకం!

ఎన్ని! ఎన్నెన్నని!…

సైనికుడి హోదాలో తిరిగే నిన్ను వదిలి,

నీ పాషాణపు రూపు దాటి నీ యెదనంటే ఉంటాయని తెలుసు!

నడిరాత్రి నిశ్శబ్దాన్ని  పగలేసి

తాను పరుగెడుతూనే నీ ఒంటరితనన్ని నిలేసే ఆ రైలు!

దిగంతాని కావలగా పదిలంగా నిద్దరోయే నీ పల్లె వైపు

వెళ్లనే వెళ్లదని తెల్సీ…

ఏవేవో ఊహాగానాలు తెల్లవార్లూ చేస్తావ్!

ప్రాపంచిక చైతన్యాలు నిన్ను నిలేస్తున్నట్లుంటాయ్!

తమాయించుకునే లోపు నిన్ను స్తబ్దుణ్ణి చేసేస్తుంటాయ్!

చైతన్యాన్ని, స్తబ్దతనీ రెండు భుజాలా మొయ్యాల్సిందే!

ఇదే మనిషితనం!’ అని చెపుతూనే ఉంటాడు 

నీలో వేదాంతి…

(సుజన రంజని, రచన ఇంటింటి పత్రిక , ఆగస్టు 2003)

సైనికుడి క్రమశిక్షణను పుణికిపుచ్చుకున్నట్టు సోల్జర్ చెప్పిన కథలు పుస్తకంలో ఒక్క అచ్చు తప్పు లేదు. కవర్ పేజీ ఆకర్షణీయంగా ఉంది.

పుస్తక ప్రచురణః అస్త్ర పబ్లిషర్స్, డిసెంబరు 2024

ధరః రూ. 250/-