యాత్రా సముద్రం – సమకాలీన యాత్రా సాహిత్యం

వ్యాసకర్త: నాదెళ్ళ అనూరాధ

*******

యాత్రా సముద్రం – సమకాలీన యాత్రా సాహిత్యం
సంపాదకత్వం – సంకలనం: ఎం. ఆదినారాయణ

 మనందరికీ ఎక్కడికైనా వెళ్తున్నాం అంటే భలే సరదాగా ఉంటుంది. బహుశా దైనందిన జీవితం నుంచి మార్పు కోరుకునే మనసుకి అది ఎంత చిన్న ప్రయాణమైనా ఒక కొత్త ఉత్సాహాన్నిస్తుంది. సమూహాలుగా ఒక చోటు నుంచి మరో చోటుకు జరుగుబాటును వెతుక్కుంటూ సంచార జీవనం చేసే రోజులు దాటాం. స్థిర నివాసాలకి అలవాటు పడినా దైనందిన జీవితం కాస్త విసుగును కలిగిస్తుంది. 

ఆలోచనాపరుడైన మనిషిలోని జిజ్ఞాస, జీవన లాలస ఒకచోట స్థిరంగా కూర్చోనియ్యవు. భిన్న కారణాలతో, కుతూహలాలతో ప్రయాణాలు చేయిస్తూ, భయసంకోచాల్ని వదిలించి సహనాన్ని, సాహసాన్ని ఇస్తాయి. యాత్రా జీవితం పట్ల మనిషిని ఆకర్షితుడిని చేస్తాయి. పుట్టుక, మరణాల మధ్య కాలం జీవితమైతే అది కాలంతో చేసే ప్రయాణమవుతుంది. అందుకే జీవితం ఒక ప్రయాణం అంటారేమో! ప్రయాణం ఏదైనా ప్రపంచం పట్ల కొత్తచూపునిచ్చి, మనసును విశాలం చేస్తుంది. ప్రయాణ సౌకర్యాలు బాగా మెరుగైన ఈరోజుల్లో తగిన వనరులు, సమయం ఉంటే ప్రపంచాన్నంతటినీ చుట్టేయచ్చు. 

ప్రస్తుత పుస్తకం యాత్రా సముద్రం ఎందరివో యాత్రానుభవాల సమాహారం. సముద్రమంత యాత్రానుభవ సారాన్ని పుస్తకంగా కూర్చినవారు మాచవరపు ఆదినారాయణ. భారతీయ యాత్రా సాహిత్యానికి పితామహుడైన ఏనుగుల వీరాస్వామి గారి కాశీయాత్రా చరిత్ర వారిని యాత్రా సంకలనాలకు ప్రోత్సాహించింది. ముందుమాటలో ట్రావెలోగ్ పదాన్ని మనకందించిన అమెరికావాసి బర్టన్ హోమ్స్ ని పరిచయం చేసి, రామాయణకాలం నుంచి ప్రపంచమంతా జరిగిన అనేక ప్రయాణాలను గురించి ఆదినరాయణ చెప్పారు.

మరో నాలుగేళ్లలో వీరాస్వామి గారి కాశీయాత్రకి రెండు వందల సంవత్సరాలు పూర్తి అయేంతలో మూడో యాత్రాసంకలనం తీసుకొద్దామంటారు.

యాత్రానుభవాల్ని చెప్పిన యాభై మంది రచయితలూ భిన్న కళలలో నిష్ణాతులు. వారి అనుభవాల్ని సూచనప్రాయంగా చెప్పి పుస్తకం మీకే ఇస్తాను.

ప్రసాద మూర్తి బండారు పదినెలల పిల్లవాడిగా ఉన్నప్పుడు అమ్మ, నానమ్మ, చిన్నమ్మ, చిన్నతాత కుటుంబంతో కలిసి చేసిన కొల్లేటి యాత్రను అక్షరబద్ధం చేసారు. అది ఆయనలో ఒక సజీవ స్మృతిని నింపింది. నా బాల్యాన్ని కప్పుకుని ఎగిరిపోయిన కొల్లేరు బతికే వుంది! అంటారు.

శిఖామణి ముమ్మిడివరం బాలయోగీశ్వరుల ఆశ్రమం దగ్గర్లోని తన అమ్మమ్మ ఊరిని, మహాశివరాత్రికి అక్కడి తీర్థానికి కుటుంబంతో చేసిన యాత్రను తియ్యగా తలుచుకుంటూ ఆ జ్ఞాపకం ఇంకా ఆకుపచ్చగానే ఉందంటారు.

అనిల్ డ్యానీ తన పూర్వీకుల నేల, తాను పెరిగిన గ్రామం సుంకేసుల గురించి, తమ ఊరికి చేసిన రైలు ప్రయాణాలను, జనవరిలో జరిగే కోతల పండుగను తలుచుకుంటూ గతకాలపు స్మృతిగా మిగులుస్తూ వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ఊరిని సమాధిని చేస్తోందని ఒక దుఃఖపు జీరతో చెప్పారు.

చిదంబర రెడ్డి సడ్లపల్లి పసివాడిగా ముఫ్ఫై మైళ్ల దూరంలో ఉన్న మేనమామ ఊరికి ఎద్దుల బండిలో చేసిన ప్రయాణం గురించి చెప్తూ, ఊరిలో పాటించే అస్పృశ్యత, ప్రయాణాల్లో ఏరు దాటేప్పుడు పాటించే ఆచారాలు జ్ఞాపకం చేసుకున్నారు. 

మెహర్ రైలు ప్రయాణానికి ఒక కొత్త సొగసునిచ్చి పరిమళభరితం చేసారు. రైలు డోరు దగ్గర నిలుచుంటే జీవితంలో ఎదురయ్యే ఎన్నో రకాల అనుభవాలు దృశ్యమానమవుతూ, జీవితం కళ్లముందు సాక్షాత్కరిస్తుందంటారు. ఈసారి ప్రయాణంలో డోర్ దగ్గర నిలుచోవాలనిపించేస్తుంది.

కృష్ణమూర్తి పున్నా హంపీ యాత్రలో కళాభిమానులు దృష్టి పెట్టవలసిన కొన్ని విస్మృత అంశాలను వివరించారు. హంపి కట్టడాలను అద్భుతమైన కళాఖండాలుగా ఫోటో తీసిన గ్రీన్ లా, గొలింగ్స్ గురించి, ఏటేటా జరిగే హంపీ ఉత్సవాలను గురించి వివరించారు.

డా. భార్గవి బోస్టన్ లోని మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ ను తన కుమారుడితో కలిసి చూసినప్పటి యాత్రా కథనం. దశాబ్దాల క్రితం చదువుకునే రోజుల్లో మామ్ నవల ద్వారా ఎరిగిన చిత్రకారుడు పాల్ గాగిన్ ఒరిజినల్ పెయింటింగ్ వేర్ డు వియ్ కమ్ ఫ్రమ్ ని మ్యూజియంలో చూసినప్పటి ఉద్వేగం ఈ వ్యాసం. 

విజయ కుమార్ (సౌభాగ్య) ఈజిప్టు అంటే భూమిపైన సమగ్రమైన మొదటి మానవ సంతకమంటారు. కైరో నగరంలో ఎక్కడా పచ్చదనం లేదంటారు. సమగ్ర సాంకేతిక నిర్మాణంతో కట్టిన పిరమిడ్లు ఒక అద్భుతం అంటూ, ఏ పిరమిడ్ లోనూ మమ్మీలు లేవన్నారు. 

రవీంద్రబాబు పూనాటి నేపాల్ లోని ఎవరెస్ట్ బేస్ క్యాంప్ కి పాదయాత్ర చేసిన అనుభవాన్ని చెపుతూ తనకి ఎదురైన సన్నివేశాలను, పరిస్థితులను చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలతో పోల్చి చూసుకున్నారు. మూడు దశాబ్దాలకు పైగా వారానికి రెండు సార్లు ప్రకృతిలోకి ప్రయాణించటం అలవాటంటారు.

సినిమా వంశీ పచ్చని ప్రకృతి మధ్య జీవితాల్ని సజీవంగా చూపించే సినీ దర్శకుడు పల్లె ప్రాంతాల్లో రైలు ప్రయాణాలను ఇష్టపడతారు. తన మిత్రులతో కాకినాడ నుండి కోటిపల్లికి కొత్తగా వేసిన రైలులో చేసిన ప్రయాణమే ఈ యాత్రా కథనం. 

శ్రీ వేంకటేశ్వరరావు రెంటాల అమరనాథ్ యాత్రానుభవంలో డోలీ ప్రయాణంలో మనిషిని మనిషి మొయ్యటానికి నొచ్చుకుంటూ, డోలీ వాహకుల సహనం, మంచితనం విస్మయపరిచిందంటారు. ఆ మహాపర్వతాల మధ్య హిమ శివలింగం చేరాక ఎందుకో తెలియని దుఃఖం మొదలైందంటారు.

సుధాకర్ ఉణుదుర్తి మిత్రులతో కలిసిచేసిన రష్యా పర్యటన. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో ప్రజలు అనుభవించిన పరిస్థితులను కళ్లకు కట్టిన సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ (లెనిన్ గ్రాడ్) ప్రదర్శనశాల, మాస్కో నగరం మధ్య 27వేల మంది సమాధులతో విస్తరించిన శ్మశానవాటిక సందర్శించారు. వారిలో ఎందరో రచయితలు, ప్రముఖులు తమ రాకకై చూస్తున్నట్టుగా భావిస్తారు.

అరణ్య కృష్ణ భిన్నప్రాంతాల సంస్కృతి పట్ల చిన్నప్పటినుంచీ ఉన్న ఆసక్తితో వాటి గురించి కలలుగని, మిత్రులతో చేసిన ఉజ్బెకిస్తాన్ యాత్ర. ఉజ్బెక్ ప్రజలకు భారతీయులన్నా, వారి సినిమాలన్నా, పాటలన్నా ఇష్టం. తాష్కెంట్ లో లాల బహదూర్ శాస్త్రి మెమోరియల్ పార్క్ ఆయన పేరు మీద ఉన్న వీధిలోనే ఉంది.

సత్యవతి కొండవీటి ప్రయాణాలనూ, ఆ అనుభవాలను అక్షరబద్ధం చెయ్యటాన్ని కూడా ఇష్టపడతారు. ఒంటరిగా, సహచరునితో, స్నేహితులతో చేసిన అనేకానేక యాత్రలు ఆమెకు ఆనందాన్ని, దుఃఖాన్ని, తృప్తిని, అద్భుతమైన హాయిని ఇచ్చాయంటారు. లే యాత్రను ఆసక్తికరంగా అందించారు.

రంగనాయకులు పొత్తూరు సంకలనకర్త తో రచయిత చేసిన అండమాన్ యాత్ర! బంగాళాఖాతంలో నిలువుగా అమరిన ఈ దీవులను మొదట్లో హనుమాన్ దీవులుగా పిలిచేవారు. హావెలాక్, రాస్ దీవుల్ని (సుభాష్ చంద్రబోస్ దీవి) సందర్శించిన రచయిత ఎవరితోనైనా అక్కడ తెలుగు, తమిళ, హిందీ, ఇంగ్లీషులలో మాట్లాడవచ్చంటారు. 

ప్రతిమ. వి మిత్రులతో చేసిన ఆదివాసీ పల్లెల యాత్ర. జలపాతాలు, అడవి అందాలు, ఆర్మూర్ అమృతలత ఆతిథ్యం, కొమరం భీమ్ విగ్రహం, మహిళా సమత పనిచేస్తున్న కేంద్రాలు, గోండు జాతి జీవనాన్ని వివరించిన సక్కూబాయి, ఇత్తడి కళాకృతుల ఓజా కళ, సమతా నిలయం పిల్లలు… యాత్ర నిండా వీరి ప్రేమ పరుచుకుంది. 

అప్పలనాయుడు అట్టాడ అమెరికాలోని కుమార్తె ఇంటికి చేసిన ప్రయాణపు కబుర్లు. మాస్కో టౌన్ లైబ్రరీ, ప్రిన్స్ టన్ లైబ్రరీలు, వాటిని వినియోగించుకునే ప్రజల తీరు, అమెరికా విప్లవంలో ముఖ్యపాత్ర కలిగిన బోస్టన్ టూర్, చికాగో పర్యటన అన్నీ ఆనందాన్నిచ్చాయి వారికి. అమెరికా ఒక జనావాసం కాక ఒక మార్కెట్ లా ఉందంటారు.

శివాజీ తల్లావఝుల నడవనిదే, ఇతర ప్రపంచాన్ని చూడనిదే మనం ఎంత అల్పులమో తెలియకుండా ఉండిపోతామంటారు. ఇరవై, పాతికేళ్ల క్రితం ఒరిస్సా, మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, తమిళనాడు, ఆంధ్రప్రదేశ్ లలో అటవీ గిరిజన ఆవాసాల్లో నడిచిన జ్ఞాపకాలివి. వంశధారలో పడవ ప్రయాణం రచయితతో పాటు మనమూ మర్చిపోలేము. 

జయచంద్ర వేలూరి బనీహల్ నుంచి మొఘల్ రోడ్డు మీదుగా జమ్మూకి కారు ప్రయాణం చేస్తూ దారి గురించి కనుక్కున్నప్పుడు ఒక వ్యక్తి ఇచ్చిన సమాధానం, ఆర్మీ చెక్పోస్ట్ దగ్గర కశ్మీరీ యువకుడి ప్రేమ, ఆదరణ కదిలించివేస్తాయి. మనుషులందరిలోనూ ప్రేమ, జాలి, కరుణ, దయ వంటి సహజగుణాలు విశ్వజనీయమని తెలిసిందంటారు రచయిత.  

వేణుగోపాల్ నెల్లుట్ల జోర్డాన్ దేశానికి ఒక చివర ఎడారి, ఒక పక్క ఎర్ర సముద్రం, మధ్యలో మృత సముద్రం, దేశమంతా రోమన్ సామ్రాజ్య శిథిలాలు! ఎడారి మధ్యలో చలిమంట చుట్టూ కూర్చున్న రాత్రి ఒక టర్కిష్ పర్యాటకుని పాటలో దొరికిన టర్కిష్ కవి లివానెలి గురించి వివరిస్తారు. లెయిలిం లెయి…

పండుటాకునై కొమ్మనుంచి రాలిపడ్డాను, ప్రభాత సమీరమా, ఎగరెయ్యి నన్ను! 

జ్యోతిర్మయి మళ్ల సౌత్ ఆఫ్రికాలోని జోహన్నాస్ బర్గ్ లో ఎయిర్పోర్ట్ నుంచి గార్డెన్ రూట్ లో పచ్చదనం మధ్య మిత్రులతో ప్రయాణం. స్టార్మ్ రివర్ మౌత్ సముద్రం అందం, కేప్ టౌన్ లో టేబుల్ మౌంటైన్, లయన్ హెడ్ మౌంటైన్, నెల్సన్ మండేలా జీవిత విశేషాలు తెలిపే మ్యూజియం, బౌల్డర్స్ బీచ్, పెంగ్విన్లు, అన్నింటినీ అక్షరీకరించారు.

శేషగిరిరావు నిమ్మగడ్డ యాత్రల పరమార్థం ఆత్మసాక్షాత్కారానికి దోహదపడే ఒక అలౌకిక అనుభవమంటారు. లాలిబేలా అంటే తేనె తినేవాడన్న అర్థంతో ఒక కథ ఉంది. ఇథియోపియా లోని లాలిబేలా రాజు ప్రణాళిక, పర్యవేక్షణలో నిర్మించబడ్డభూగర్భంలో రాతిలో తొలచిన పదకొండు చర్చీలు ప్రపంచంలోని ఎనిమిదవ అద్భుతమంటారు స్థానికులు. 

గోపాల్ తగుళ్ల సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, రైటర్స్ మీట్ ల కోసం చెన్నై, కలకత్తా ప్రయాణాలు చేసిన గోపాల్ తన మొదటి విమాన ప్రయాణానుభవంతో పాటు ఆయా యాత్రల వివరాలు అందించారు. లోకపు వింతల్నే కాక మనిషి స్వభావాన్ని చూపించే ప్రయాణాలను మించి అన్నింటిని చేతులు చాచి ఆహ్వానించటమే గొప్ప ప్రయాణమంటారు.

రాజిరెడ్డి పూడూరి రైల్లోనో బస్సులోనో కిటికీ పక్కన కూర్చుని సంబరంగా గమ్యానికి ప్రయాణించటాన్ని మించిన దూరాలకి మానసిక ప్రయాణాలు ఇష్టపడే రాజిరెడ్డి కోనసీమ ప్రయాణం! అక్కడి మనుషులు ఒక సంస్కృతిగా, జీవనవిధానంగా కొబ్బరిచెట్లతో మమేకమయ్యారంటారు. గెలలు గెలలుగా గుంపులుగా ఉన్న అరటిచెట్లు కొబ్బరి ఎత్తులో పోటీపడలేకపోయినా ఆ ప్రకృతి, కాలువలూ, అక్కడి కొందరమ్మాయిల నిద్రమబ్బు కళ్లు తలుచుకు తీరాలంటారు.

సీతారామరాజు రాపోలు కొత్తప్రాంతానికి వెళ్తున్నామంటే కొత్త జీవితాన్ని గడిపినట్లుగా మనకి మనమే కొత్తగా కనిపించాలంటారు. సెయింట్ లూసియా బీచ్ లో హిందూ మహాసముద్రం ఎదుట నిలబడితే పాదాలను నిమురుతూ, వెనక్కి తిరగబోతే తనతో మరి కాసేపు గడపమందట. ఆ మహాసముద్రానికి ఆవల దక్షిణ భారతదేశంతో మాట్లాడుతున్నట్టుందట.

గంగాధర్ వేంపల్లి శాంతినికేతన్ రవీంద్రుడి ఆత్మ నిండిన మట్టి అంటారు.  కొమ్మకొమ్మలో, రెమ్మరెమ్మలో కాంతిపూల పరిమళం నిండి ప్రకృతి పవిత్ర హస్తాలతో రవీంద్రుడి కవితాగాన జ్యోతికి పరితపిస్తూ ప్రార్థిస్తుందంటారు. రవీంద్రుడి మ్యూజియం, శాంతినికేతన్ లో జరిగే పౌష్ మేళా, శిల్పకారుడు రాంకింకర్ కళాకృతులు గురించి వివరించారు.

శౌరీలు పూదోట ఛత్తీస్ ఘడ్ రాష్ట్రంలోని జగదల్పూర్ లో ఆదివాసీల దేవుడిగా తనను తాను ప్రకటించుకుని వారికోసం తన ప్రాణాన్ని బలిచేసిన ప్రవీర్ చంద్ర భంజ్ దేవ్ తిరిగిన పవిత్ర భూమిని, నిజామాబాద్ జిల్లాలోని జలాల్పూర్ గ్రామంలోని పెద్దగుట్ట మీది హజ్రత్ సయ్యద్ షాదుల్లాహుస్సేనీ బాబాను దర్శించేందుకు చేసిన యాత్ర ఆసక్తికరమైన కథలు చెప్పాయి.

ప్రభు అద్దేపల్లి తన యాత్రా విశేషాలను అందమైన కవితా పంక్తుల్లో ఆకర్షణీయంగా చెప్పారు.

“కనపడని అయస్కాంత క్షేత్రమేదో, కాలికి చక్రాల్ని కట్టి లాగుతుంది!”

“పెద్ద చెరువు! ఎంత పెద్ద చెరువంటే

చూడగానే కడుపు నిండి పోతుంది!”

“పల్లె జ్ఞాపకం ఒక వెన్నముద్ద! సీవెండి కారేజీలో…

చద్ది పెరుగన్నపు ముద్ద!”

“శిశిరం రాల్చిన చెట్ల ఆకులు రోడ్డు మీద

ప్రకృతి పంచిన కరపత్రాల్లా…”

జయతి లోహితాక్షణ్ అస్సాం వెళ్లాలి! ఏడు రాష్ట్రాలను దాటి, ఎన్నో నదుల్నీ, ఎందరెందరో మనుషుల్ని కలుస్తూ నాలుగువేల కిలోమీటర్ల పైగా రైలు ప్రయాణం! టికెట్లు కన్ఫర్మ్ కాలేదు. చుట్టూ అందమైన ఆకుపచ్చదనం, అందులో వర్ణాలు, తేయాకు తోటలు! తోటలోంచి ఏదో పక్షి ఈలవేసి పిలుస్తున్నాది, బ్రహ్మపుత్ర నదివెంటే వింటూ… పక్షిని చూడకుండా ఎట్లా?

వేణుగోపాల్ నాగసూరి కర్ణాటకలోని టిబెట్ కాలనీ సందర్శనానుభవం. టిబెటిన్ సంతతి టిబెట్ తర్వాత ధర్మశాలలో ఎక్కువగానూ, ఆతర్వాత మైసూరుకు ఎనభై కి.మీ. దూరంలోని బయలుకుప్పెంలోను కనబడతారు. కాలనీలో దలైలామా ప్రారంభించిన నాం ట్రోలింగ్ మొనాస్ట్రీ (గోల్డెన్ టెంపుల్)ను, మైసూరులో ప్రజల కోరికపై ప్రభుత్వం భద్రపరచిన ఆర్కే నారాయణ్ ఇంటిని సందర్శించారు.  

రవీద్రనాథ్ ముత్తేవి వైష్ణోదేవి యాత్ర. దేవాలయాన్ని దర్శించేందుకు హెలికాప్టర్, డోలీ, గుర్రపు స్వారీ లేదా నడకను ఎంచుకోవచ్చు. కొండ పైకి వెళ్లేందుకు, దిగేందుకు ఒకే దారి కావటంతో డోలీలు, గుర్రాలు, నడిచి వెళ్లే యాత్రీకులు ప్రమాదభరితంగా ఉండే ఆ మెట్లదారి లోనే సర్దుకోవాలి. డోలీల్లోనూ, గుర్రాలపైన వెళ్లేవారికి రచయిత చెప్పిన సమస్యలు అడుగడుగునా ఎదురవుతాయి. 

శేషగిరి రాయుడు అడవాల చిన్ననాట తండ్రితో చేసిన రైలు ప్రయాణాలతో పోల్చి ఇప్పటి రైలు ప్రయాణాలు మనుషుల మధ్య ఎడబాటును పెంచాయంటారు. గిటార్ ను ప్రేమించే యువకుడిని, సంగీతాన్ని ఆరాధించే అమెరికన్ యువకుడిని రైలు ప్రయాణాల్లో కలవటం, కలకత్తా లోని వాయిద్య పరికరాల షాపులోను, అనంత కొండ అంచున సంఘటనలు సంగీతానికున్న గొప్పదనాన్ని చెప్తాయి. 

రవిప్రకాష్ ఆకెళ్ల విధి నిర్వహణ ముగించుకుని, తాను చూడాలనుకున్న బెంగాల్ ఉత్తర ప్రాంతంలోని డార్జిలింగ్ కి వెళ్లి, అక్కడ హిమాలయాలను చూస్తూ అల్లసాని వారి ప్రవరుడిని జ్ఞాపకం చేసుకున్నారు. శిష్యురాలు పిలుపుతో టాగోర్ గడిపిన మంగేపు లోని రవీంద్ర సదన్, చుట్టూ తోటలోని ఏడుకొమ్మల చెట్టు సప్తవర్ణ, కేర్ టేకర్ శిశిర్ ఆలాపించిన రవీంద్ర సంగీత్ ఆ యాత్రను అపురూపం చేసాయంటారు.

శైలజ కాళ్లకూరి వాళ్ల అమ్మగారు, స్నేహితులతో కలిసి చేసిన కేరళ యాత్ర. అత్తిరిపల్లి జలపాతం చేసే విన్యాసాన్ని అలసిన ఇల్లాలు చెమట పోసిన నుదుటి మీంచి ముంగుర్లు వెనక్కి తోసుకుంటున్నట్టు పోల్చారు. మున్నార్ లో టీ మ్యూజియం, చాక్లెట్ ఫ్యాక్టరీ, రోజ్ షో చూసాక సాయంత్రం కథాకళి, కలరిపట్టు ప్రదర్శన, అలెప్పీలో హౌస్ బోట్ అనుభవాలు తమని వాస్తవాతీత భావనామయ ప్రంపంచంలోకి తీసుకెళ్ళాయంటారు.

అనిల్ బత్తుల హంపీ ప్రయాణం. విరూపాక్ష గుడి గోపురం నూట అరవై అడుగుల ఎత్తైనది. గర్భగుడి వెనుక చీకటిగదిలో గోడపై రంధ్రంలోంచి సూర్యకాంతి రిఫ్లెక్షన్ తో ఎదురుగోడపై తలకిందులుగా కనిపించే గుడిగోపురం కెమెరాలోని పిన్ హోల్ టెక్నిక్! అదెక్కడిదో ఆకాలంలో! హంపీ బజారు, ఏకశిలారథం, సరిగమలు పలికే స్తంభాలు, రాయలు దసరా ఉత్సవాలు నిర్వహించిన మహార్ణవమి దిబ్బ, హజార రామాలయం, లోటస్ మహల్ వివరాలను అందించారు. 

రాజేష్ వేమూరి కాకసస్ పర్వతాల మధ్య అటు ఆసియాకి ఇటు యూరప్ కి మధ్యలో ఉన్న జార్జియా దేశం సంవత్సరం పొడవునా టూరిస్టుల సందడి ఉండే ప్రాంతం. తిబ్లిసి నగరంలో ఏర్పాటుచేసుకున్న గైడ్ జాల్! ఉన్నత కుటుంబ చరిత్ర ఉన్న జాల్ కెనడాలో వ్యాపారాన్ని భార్యకి అప్పగించి తల్లిని చూసుకుందుకు జార్జియాలో ఉంటూ, కొత్తవాళ్లతో గడిపేందుకు గైడ్ వృత్తి చేపట్టాడు. రాజేష్ కుటుంబాన్ని తన ఇంటికి తీసుకెళ్లి ఆదరించటం గొప్ప అనుభవం.

మూర్తి కె.వి.వి.ఎస్. మిత్రులతో అడవిదారిన చేసిన అరకు ప్రయాణం. భద్రాచలం మీదుగా చింతూరు అడవుల్లోంచి పాడేరు చేరి, రెండోరోజు డుంబ్రిగూడా మీదుగా అరకు చేరి గిరిజన మ్యూజియం, కాఫీ మ్యూజియం, బొటానికల్ గార్డెన్స్ చూసి మూడవ రోజు బొర్రాగుహలు సందర్శించారు. ఆసియాలోని ఎత్తైన బ్రాడ్గేజ్ రైల్వే స్టేషన్ సిమిలిగూడ, కొత్తపల్లి జలపాతం చూసి లంబసింగితో యాత్ర ముగించారు.

రాం చెరువు మిత్రులతో చేసిన పది రోజుల మానస సరోవర యాత్ర. టిబెట్ లోని లాసా చేరి టిబెటన్ల జొఖాంగ్ ఆలయం చూసి, షిగాట్సే నగరం చేరారు. అక్కడినుంచి సాగా టౌన్! మానస సరోవరం అక్కడికి ఆరువందల యాభై కిలోమీటర్ల దూరం. దారిలో వేలీ ఆఫ్ గాడ్స్ గా పిలిచే దార్చి చేరి, ఆపై డోల్మా కనుమ ఎక్కి, దిగేప్పుడు దారిపొడవునా ఎదురైన అనుభవాలు చదువుతుంటే ఒళ్లు గగుర్పొడుస్తుంది. 

కాంతారావు శిరంశెట్టి మారేడుమిల్లి నుంచి లోపలికి ప్రయాణించి చేరే అద్భుతమైన ప్రాంతం గుడిశ. మిత్రులతో సాగిన ఈ ప్రయాణపు దారిలో రంగులు తయారుచేసే జఫ్రా తోటలు, అడవి నేపథ్యంలో పుల్లంగి వాగు, ఆకుమామిడి తోట దాటి గుడిశ కొండ శిఖరానికి చేరారు. కొండకి ఆవల జనావాసాలకి దూరంగా, సముద్రమట్టానికి నాలుగువేల అడుగుల ఎత్తున ప్రకృతి మధ్య ఉన్న నాలుగు గుడిశలున్న గిరిజన గుంపుకి గుడిశ అనే పేరు! 

శివరామకృష్ణ మిర్తిపాటి కార్డీలియా క్రూజ్ షిప్ లో మిత్రులతో చేసిన సింహళ దేశ యాత్ర. దక్షిణాన హంబన్ టోట లో అధునాతన గ్రీన్స్ ఫీల్డ్ పోర్టు, తూర్పున ప్రపంచంలోని రెండో అత్యుత్తమ సహజ హార్బర్ ట్రింకోమలీ, భారతదేశానికి ఉత్తరాన జాఫ్నా ప్రాంతాలను సందర్శించి అనేక విశేషాలను చెప్పారు. 1972 లో సిలోన్ పేరు స్వతంత్ర శ్రీలంక గా మారింది. కొలంబో పేరు వెనుక కథొకటి ఉంది.

నిర్మల తిరుమాని డిసెంబరు ఒకటి నుంచి పదో తేదీ వరకు నాగాలాండ్ లో జరిగే ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఫెస్టివల్స్ హార్న్ బిల్ పండుగఅతి పెద్ద ఉత్సవం. దిమాపూర్ నుంచి కొహిమా ప్రయాణించి, వార్ సిమెటరీని చూసి, హార్న్ బిల్ పండుగ వేదికలో పదహారు తెగల నుంచి వచ్చిన వందల మంది నాగాలను, వారి ఆటపాటలను చూసారు. ఈ ఒంటరి సాహస యాత్రలో ఎదురైన అపరిచితుల ఆత్మీయత ఆసక్తికరంగా ఉంది.

వివేక్ లంకమల మిత్రులతో చేసిన చెయ్యేటి వరద పల్లెల్లోని ఏకిరిపల్లె యాత్ర. దారిలో నిండువేసవిలోనూ వడివడిగా సాగుతున్న పెన్నా! 2021 నాటి వరదకు సాక్ష్యంగా ఇసుకమేటలు! వరదను అక్కడివారు జయించిన తీరు, పెద్ద చదువులు చదివీ, ఊళ్లోనే వ్యవసాయం చేస్తూ కుటుంబ పెద్దలను కనిపెట్టుకున్న యువత, అన్నమయ్య డ్యాం, పిల్లంకట్ల ఫ్లూట్ మ్యూజిక్, ఏకిరిపల్లె పాల ఏకీరుల ధైర్యసాహసాలు… చక్కని అనుభవం!

వెంకటేశ్వర్లు మంచికంటి ప్రకాశం జిల్లాలో సైకిల్ మీద వెయ్యి కి. మీ. ప్రయాణం చేసి నూట యాభై గ్రామాలు తిరిగి పిల్లలుప్రకృతిలో స్వేచ్ఛగా తిరుగుతూ పాఠాలు నేర్చుకోవాలి అన్న తన ఆలోచనను ప్రచారం చేసిన ప్రయోజనాత్మకం, ప్రయోగాత్మకం అయిన యాత్ర. దారి పొడవునా తన ఆలోచనను సమర్థించేవారిని పోగుచేసుకుంటూ ఒక ఉద్యమ స్ఫూర్తితో చేసిన గొప్ప యాత్ర.

సత్యవాణి గంధం యునైటెడ్ నేషన్స్ వారి వరల్డ్ హ్యాపీనెస్ రిపోర్ట్ ప్రకారం ఆనందదాయకమైన దేశాల్లో ఒకటైన భూటాన్ ప్రపంచంలో ఆనందదాయక జీవనాన్ని కొలిచే సూచీని ప్రవేశపెట్టిన మొదటిదేశం! థింపూ నగరంలో మోటారు వాహనాల శబ్ద కాలుష్యం లేదు. సాంప్రదాయక దుస్తుల్లోనే జనమంతా కనిపిస్తారు. దొంగతనం, అబద్ధాలు చెప్పటం ఉండవు. ఇక్కడి మాతృస్వామ్య వ్యవస్థ మన ఈశాన్య రాష్ట్రాలలోనూ చూస్తాం.

తులసీ సంధ్య సరిహద్దుల్ని చెరిపి అందర్నీ కౌలుపుకుపోయేదే ప్రయాణమంటారు. కాశ్మీర్ యాత్రలో గుల్మార్గ్ దారిలో గుర్రంపై చేసిన ప్రయాణం, నలుగురు మిత్రులతో కలిసి చేసిన చార్ థామ్ యాత్ర, శ్రీనగర్ దాల్ లేక్ లో హౌస్ బోట్లో బస, హరిద్వార్, గౌరీకుండ్, రిషీకేష్ ప్రయాణాలు, ఒక టీ కొట్లో రాత్రి పడక, కూరగాయల బండిలో ప్రయాణం, రైల్లో అపరిచిత సైనికాధికారి సహాయం… వైవిధ్యభరితమైన యాత్ర.

మోహన్ పెన్నాడ సంచారం మానవ జీవితంలో చాలా అవసరమనే ఈ సంచారి యాత్రలు వర్ధిల్లాలి అంటారు. మహానంది నుంచి త్రిపురాంతకం దారిలోనూ, డోర్నాల నుంచి శ్రీశైలం యాత్రలోనూ ఎదురైన నల్లమల అడవి గురించి చెపుతూ, అడవికి వెళ్లటమంటే జీవితం నుంచి పారిపోవటం కాదని, జీవితంలోకి వెళ్లటమంటారు సంచారాన్ని వృత్తిగా చేసుకున్న ఈ యోగా నిపుణుడు.

రమేష్ సురగౌని తెలంగాణ ప్రాంతంలో కృష్ణానది పొడవునా కాలి నడకన చేసిన ప్రయాణ విశేషాలు. దారిలో దత్తమందిరం పూజారిగారితో తాను సామాజిక యాత్రికుడినంటూ పరిచయం చేసుకున్నారు. ఆయన ఆత్మీయ ఆతిథ్యంతో పరిచయం చేసి చూపిన భీమానది, కృష్ణానదీ సంగమస్థలి, పక్షిరుషులు వివరాలు తెలుసుకుని దత్తాత్రేయుని ప్రకృతి ప్రయాణాలను తలుచుకుంటూ యాత్ర కొనసాగించారు.

పోచం ఏల్పుల భారతదేశమంతా పర్యటిస్తూ తన కళాసాధనను ప్రకృతి ఒడిలో లైవ్ డ్రాయింగ్స్ వెయ్యాలన్న సంకల్పంతో ఒంటరిగా చేస్తున్న యాత్ర. లక్ష్యం గొప్పది అంటూ ప్రోత్సహించిన కూరల మహదేవ్ మాటలతో కళాయాత్ర మొదలైంది. గుజరాత్లోని కచ్, కాశీ, బోధ్ గయ, అక్కడి అధికారి ప్రశంస, హరిద్వార్, అజ్మీర్, పుష్కర్, జోర్హట్, మిజోరం…ఇలా యాత్ర సంకల్పబలంతో కొనసాగుతూనే ఉంది.

భగవాన్ గార్లంక మిత్రులతో చేసిన తవాంగ్ యాత్ర. గౌహతి నుంచి బ్రహ్మపుత్ర మైదానం దాటి తేజ్పూర్, భలుక్ పొంగ్, బోమ్డిలా బౌద్ధ ఆశ్రమం, తవాంగ్ పట్టణం, సెలా పాస్, జంగ్ జలపాతం, పదమూడు వేల అడుగుల ఎత్తునున్న అరుణాచల్ ప్రదేశ్ లోని బౌద్ధ నిలయం, తుది మజిలీ తవాంగ్ లో చైనా యుద్ధంలో వీరమరణం పొందిన జస్వంత్ ఘర్ మెమొరియల్, మెక్మోహన్ రేఖ చూసి యాత్ర ముగించారు. 

శ్రీధర్ నరుకుర్తి లే యాత్రా కథనం. నుబ్రా వేలీ నుంచి Shyok నది పక్కనుంచీ ప్రయాణించి పాంగోంగ్ సరస్సు చేరారు. అది పధ్నాలుగు వేల అడుగుల ఎత్తులో ఇండియా, చైనాలలో వ్యాపించి ఉంది. జీవితంలో చూసిన అత్యుత్తమ ప్రదేశమని, అది గుండెను, మెదడును ఏకం చేసే సౌందర్యమంటారు. చాంగ్లా పాస్ చేరి, లోయలోకి దిగాక దారంతా చిన్నచిన్న ఊళ్లు చూస్తూ లే చేరారు.

ఆస్వాదించవలసిన యాత్రా ప్రవాహమిది. రచయితలూ, సంకలనకర్త, ప్రచురణకర్తలు అభినందనీయులు. పుస్తకంలోని రంగు ఫోటోలు, సంకలనకర్త స్కెచెస్ అపురూపం.

పుస్తకం ధర: Rs.400/-, ముద్రణః July, 2026, సాహితీ ప్రచురణలు.