తెలుగు పద్య వైభవానికి నీరాజనం – ‘సాహితీ సుధానిధి’

వ్యాసకర్త: కొల్లూరి సోమశంకర్

*********

తెలుగు భాషా సాహిత్యాలలో పద్యానికి ఉన్న స్థానం అద్వితీయమైనది. చందోబద్ధమైన పద్యం కేవలం ఒక సాహిత్య ప్రక్రియ మాత్రమే కాదు; అది తెలుగు వారి సంస్కృతి, జీవన విధానం, నైతిక విలువల ప్రతిరూపం. కాలప్రవాహంలో కొట్టుకుపోతున్న అమూల్యమైన రత్నాల్లాంటి పద్యాలను ఏరికూర్చి, వాటి వైశిష్ట్యాన్ని నేటి తరానికి అందించడానికి ప్రముఖ పరిశోధకులు, రచయిత శ్రీ పేర్వేల వేంకట కామేశ్వరరావు గారు సంకలనం చేసిన గ్రంథం ‘సాహితీ సుధానిధి’. ఆధునిక కాలంలో పాశ్చాత్య పోకడలు, యాంత్రిక జీవనం వల్ల మన మాతృభాషలోని పద్య మాధుర్యం, దాని వెనుక ఉన్న ఛందస్సు ప్రాధాన్యత క్రమంగా మరుగున పడిపోతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో, తెలుగు పద్యాలను, వాటి నిర్మాణానికి మూలమైన ఛందస్సును కాపాడుకోవాల్సిన ఆవశ్యకతను ఈ గ్రంథం మనకు బలంగా గుర్తుచేస్తుంది.

శతక సాహిత్యం నుండి ప్రబంధాల వరకు మన పూర్వీకులు అందించిన పద్యాలలో కేవలం భాషా సౌందర్యమే కాదు, సమాజానికి అవసరమైన సర్వ శ్రేష్ఠమైన నీతులు, నైతిక విలువలు ఇమిడి ఉన్నాయి. ఒక్కొక్క పద్యం ఒక జీవిత సత్యాన్ని, ధర్మాన్ని బోధిస్తుంది. అటువంటి విశిష్టమైన పద్యాలను ఒకే చోట చేర్చి, వాటి గొప్పతనాన్ని చాటిచెప్పే శ్రీ పేర్వేల వేంకట కామేశ్వరరావు గారి ‘సాహితీ సుధానిధి’ పుస్తకం, తెలుగు పద్య వైభవాన్ని భవిష్యత్తు తరాలకు సురక్షితంగా అందించే ఒక గొప్ప సాహిత్య వారధి అనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

***

శ్రీ పేర్వేల వెంకట కామేశ్వరరావు గారు సంకలనం చేసిన ‘సాహితీ సుధానిధి (శతాబ్దాల కవితా సంపద)’ అనే ఈ గ్రంథం కేవలం పాత పద్యాల కూర్పు కాదు; వేయి సంవత్సరాల తెలుగు కవితా పరిణామాన్ని ఒకే తాటిపైకి తెచ్చిన అక్షర యజ్ఞం. వృత్తిరీత్యా ఎన్.టి.పి.సి.లో ఉన్నత అధికారిగా పనిచేసిన కామేశ్వరరావు గారు, ఉద్యోగ విరమణానంతరం, నేటి తరం మాతృభాషకు దూరమవుతున్న తీరుపై ఆవేదనతో ఈ పుస్తకానికి శ్రీకారం చుట్టారు. పక్క రాష్ట్రాల ప్రజలు తమ భాష కోసం పడే తపనను చూసి చలించి, మన తెలుగు పద్య వైభవాన్ని కాపాడుకోవాలనే సామాజిక బాధ్యతతో ఆయన ఈ పరిశోధన చేశారు. ప్రాచీన కాలపు రాజాస్థానాల నుండి నేటి వెండితెర వరకు సాగిన మన భాషా ప్రయాణాన్ని చూపిస్తూ, తెలుగు పద్యానికి ఎన్నటికీ మరణం లేదని ఈ పుస్తకం ద్వారా గ్రంథకర్త నిరూపించారు.

ఈ పుస్తకాన్ని చదువుతుంటే గ్రంథకర్త కేవలం ఒక విమర్శకుడిలా కాకుండా, భాషను అమితంగా ప్రేమించే ఒక సామాన్య పాఠకుడి ఆరాధనా భావంతో దీనిని రూపొందించారని అర్థమవుతుంది. కోవిడ్ కష్టకాలంలో మహాసహస్రావధాని గరికపాటి నరసింహారావు గారి ప్రవచనాల ద్వారా స్ఫూర్తి పొంది, పాత తరం గ్రంథాలతో పాటు ఆధునిక సాంకేతిక సాధనాలను కూడా వాడుకుంటూ ఆయన ఈ పద్యాలను సేకరించారు. తెలుగు ఇళ్లలో పద్యం మూలబడుతున్న తరుణంలో, జాతికి తన మూలాలను గుర్తుచేసే ఒక నిశ్శబ్ద విప్లవంలా ఈ పుస్తకం కనిపిస్తుంది. తనది పరిమిత జ్ఞానమని ఆయన వినయంగా చెప్పుకున్నప్పటికీ, ఆయన సేకరించిన పద్యాల విస్తృతి చూస్తే భాషపై ఆయనకున్న పట్టు, నిరంతర అన్వేషణ స్పష్టంగా వ్యక్తమవుతాయి.

నన్నయ అక్షర రమ్యత, తాత్త్విక లోతులు:

ఈ సంకలనంలో పద్యాల అమరిక చాలా సహజంగా, ఒక కాలం నుండి మరో కాలానికి పాఠకుడిని నడిపించేలా సాగింది. కాలాలు మారినా తెలుగు వారి భావోద్వేగాలు మారలేదని ఈ పుస్తకం నిరూపిస్తుంది. ఆదికవి నన్నయ భట్టు అరణ్యపర్వంలో రాసిన ఆఖరి పద్యమైన శారద రాత్రుల వర్ణనతో గ్రంథకర్త పుస్తకాన్ని ప్రారంభించడం అత్యంత ఔచిత్యమంతంగా ఉంది.

శారద రాత్రు లుజ్జ్వల లసత్తర తారకహార పంక్తులన్‌

చారుతరంబు లయ్యె వికసన్నవ కైరవగంధ బంధురో

దార సమీర సౌరభము తాల్చి సుదాంశు వికీర్యమాణ క

ర్పూర పరాగ పాండురుచి పూరము లంబర పూరితంబులై

ఈ అద్భుతమైన పద్యంతో ప్రయాణాన్ని మొదలుపెట్టి, నన్నయ కలం ఇక్కడ ఆగిపోయినా తెలుగు పద్య ప్రస్థానం మాత్రం ఆగలేదనే సత్యాన్ని గ్రంథకర్త చాటిచెప్పారు. ఈ పద్యం యొక్క అక్షర విన్యాసాన్ని లోతుగా పరిశీలిస్తే, ఇందులో ‘ర’, ‘ల’ అనే అక్షరాల ఆవృత్తి ద్వారా నన్నయ ఒక అద్భుతమైన శబ్ద లయను సృష్టించారు. వెన్నెల రాత్రిలోని చల్లదనాన్ని, కలువ పూల సువాసనను కేవలం చదవడం ద్వారానే పాఠకుడు అనుభూతి చెందేలా చేయడం నన్నయ గారి శైలి. గ్రంథకర్త దీనిపై వ్యాఖ్యానిస్తూ, ఈ పద్యంలో నన్నయ గారు వాడిన ‘పాండురుచి పూరములున్ అపరిపూరంబులై’ అనే పదాన్ని ఒక భవిష్యత్ వాణిగా పేర్కొన్నారు. అక్కడ నుండి తిక్కన గారి ధర్మ సూత్రాలు, ఎర్రన గారి నృసింహ పురాణ వర్ణనల మీదుగా పాఠకుడిని ముందుకు నడిపించారు.

మరోవైపు, నన్నయ కేవలం ప్రకృతి వర్ణనలకే పరిమితం కాలేదు. శకుంతలోపాఖ్యానంలో దుష్యంతుడితో శకుంతల పలికే పద్యం ద్వారా సత్యం యొక్క సార్వత్రిక విలువను నన్నయ నిలబెట్టారు:

నుతజల పూరితంబులగు నూతలు నూరిటికుంటె సూనృత

వ్రత! యొక బావి మేలు, మరి బావులు నూరిటి కుంటె నొకుస

త్రుతవదిమే లు, తత్రుత శతంబు కుంటె స్తండు మేలు త

తసత శతకంబు కుంటె నొక సూనృత వాకాము మేలు చూడగన్.

ఈ పద్యంలో ఒక క్రమానుగత శ్రేణి కనిపిస్తుంది. వంద నూతుల కంటే ఒక బావి, వంద బావుల కంటే ఒక యజ్ఞం, వంద యజ్ఞాల కంటే ఒక ఉత్తమ సంతానం, వంద మంది సంతానం కంటే ఒకే ఒక్క ‘సత్య వాక్యం’ మిన్న అని నన్నయ తులనాత్మక విశ్లేషణ చేశారు. ఇది కేవలం నీతి పద్యం కాదు; ఒక సమాజం నిలబడాలన్నా, ఒక వ్యక్తిగత వ్యవస్థ గౌరవించబడాలన్నా ‘నిజాయితీ’ అనే పునాది ఎంత అవసరమో చెప్పే సామాజిక సూత్రం. గ్రంథకర్త ఈ పద్యాన్ని ఎంపిక చేయడం ద్వారా, ఆధునిక సమాజంలో క్షీణిస్తున్న నైతిక విలువలపై ఒక సున్నితమైన హెచ్చరికను జారీ చేశారు.

పోతన భక్తి, సమాజం, కళాకారుడి ఆత్మాభిమానం:

బమ్మెర పోతన అమృత కావ్యం రాయడమే కాకుండా, తన జీవితాన్ని కూడా ఆ కావ్యానికి అనుగుణంగా మలచుకున్న మహర్షి. కామేశ్వరరావు గారు పోతన గారి భాగవతం నుండి ఎంపిక చేసిన పద్యాలు మానవ జీవితంలోని విభిన్న కోణాలను – అధికార గర్వం, కళాకారుడి నిబద్ధత వంటి వాటిని, సంపూర్ణ సౌందర్యాన్ని – ఆవిష్కరిస్తాయి. వామన చరిత్రలో బలిచక్రవర్తితో శుక్రాచార్యుడు అంటున్న సందర్భంలోని ఈ పద్యం జగత్ ప్రసిద్ధమైనది:

కారే రాజులు? రాజ్యముల్ కలుగవే? గర్వోన్నతిం బొందరే?

వారేరీ సిరి మూటగట్టుకొని పోవంజాలిరే? భూమిపై

బేరైనం గలదే? శిబిప్రముఖులుం బ్రీతిన్ యశఃకాములై

యీరే కోర్కులు? వారలన్ మరచిరే యిక్కాలమున్ భార్గవా!

ఈ పద్యంలో పోతన గారు వాడిన ‘సిరి మూట గట్టుకొని పోవంజాలిరే?’ అనే ప్రశ్నకు ఐదు వందల ఏళ్ల తర్వాత కూడా నేటి పెట్టుబడిదారీ సమాజంలో సమాధానం దొరకదు. అధికారం, ఆస్తిపాస్తులు శాశ్వతం కాదని, మనిషి చనిపోయిన తర్వాత మిగిలేది అతడు చేసిన మంచిపనులు, కీర్తి మాత్రమేనని పోతన ఇందులో అత్యంత భావవంతంగా చెప్పారు. గ్రంథకర్త ఈ పద్యాన్ని నేటి రాజకీయ, ఆర్థిక గందరగోళానికి ఒక ఔషధంగా భావించారు.

అలాగే, కళాకారుడి ఆత్మాభిమానానికి ప్రతీకగా నిలిచే పోతన గారి మరో పద్యం ఈ సంకలనంలో అద్భుతంగా విశ్లేషించబడింది. తన కావ్యాన్ని భోగభాగ్యాల కోసం రాజులకు అంకితం ఇవ్వనని, కేవలం భగవంతుడికే ఇస్తానని సరస్వతీ దేవికి ఆత్మీయంగా చెప్పుకునే పద్యమిది:

కాటుక కంటి నీరు చనుకట్టు పయింబడ నేల యేడ్చెదో

కైటభదైత్యమర్దనుని గాదిలి కోడల! యో మదంబ! యో

హాటకగర్భురాణి! నిను నాకటికిం గొనిపోయి యల్ల క

ర్ణాట కిరాట కీచకుల కమ్మ త్రిశుద్ధిగ నమ్ము భారతీ!

ఈ రెండు పద్యాల ద్వారా గ్రంథకర్త సమాజానికి ఒక గొప్ప సందేశాన్ని ఇచ్చారు: సాహిత్యమైనా, కళయైనా నైతిక విలువలను కోల్పోయి కేవలం వ్యాపారంగా మారితే అది సమాజ వినాశనానికి దారితీస్తుంది. అయితే పోతన కేవలం భక్తి, వైరాగ్యాలకే పరిమితం కాలేదు; ఆయన సంపూర్ణ శృంగార సౌందర్య వర్ణనలోనూ సిద్ధహస్తుడని రుక్మిణీ కళ్యాణంలోని ఈ పద్యం నిరూపిస్తుంది:

అళి నీలాలక బూర్ణచంద్రముఖి నేణాక్షిం బ్రవాళాధరం

గళకంఠిన్ నవచ్పల్ల వాంఘ్రియుగళన్ గంధేభ కుంభస్తనిం

బులినశ్రోణి నిభేంద్రయాన నరుణాంభోజాతహస్తన్ మహో

త్పలగంధిన్ మృగరాజమధ్యఁ గని విభ్రాంతాత్ములై రందరున్

రుక్మిణీ దేవి నడకను, ఆమె అందాన్ని వర్ణించడానికి పోతన వాడిన ఉపమానాలు ఒక దృశ్య కావ్యంలా మన కళ్లముందు కదలాడుతాయి. గ్రంథకర్త ఈ పద్యాన్ని ఎంపిక చేయడం ద్వారా, ప్రాచీన తెలుగు కవిత్వంలో ‘సౌందర్య ఆరాధన’ ఎంత ఉదాత్తంగా సాగిందో ఆధునిక తరానికి చూపించారు.

పాల్కురికి సోమనాథుని ‘ట’కార శివతాండవ పద్యం – అంతరార్థం:

ఈ సంకలనంలో పద్యాల ఎంపిక ఏకధాటిగా సాగకుండా, ప్రతి పేజీలోనూ ఒక కొత్తదనాన్ని, వైవిధ్యాన్ని కలిగి ఉంది. పాల్కురికి సోమనాథుని బసవేశ్వర శతకంలో కేవలం ‘ట’ కారంతోనే శివతాండవాన్ని పలికించిన పద్యం మనల్ని ఆశ్చర్యపరుస్తుంది:

టటకిట టట్టకిట్టటట కిట్టటటట్ట టకిట్టటట్టకి

ట్టటకిట టట్టకిట్టట కిటట్టట టోన్ముఖటంకృతి స్ఫుటో

త్కటపటహాదినిస్వన వియత్తలదిక్తటతాటితార్భటో

ద్భట పటుతాండవాటన, “ట”కారనుతా! బసవేశ పాహిమాం!

ఈ పద్యం యొక్క అంతరార్థాన్ని పరిశీలిస్తే ఇది ఒక నాద బ్రహ్మ స్వరూపమని తోస్తుంది. సోమనాథుడు ఈ పద్యంలో కేవలం ‘ట’ కార ధ్వనిని, ఇంకా దానికి సంబంధించిన ఒత్తులను మాత్రమే ప్రధానంగా ఉపయోగించారు. ‘ట’ అనేది కఠోరమైన మూర్ధన్య ధ్వని. శివుడు ఆనంద తాండవం చేసేటప్పుడు ఆయన డమరుకం నుండి వెలువడే భీకర నాదాలను, ఆయన కాళ్ల గజ్జెల చప్పుడును, వింటి నారి సంధించినప్పుడు వచ్చే టంకార ధ్వనులను ఈ అక్షరం అద్భుతంగా ప్రతిధ్వనింపజేస్తుంది. ఇది రుద్ర రస ఆవిష్కరణకు నిదర్శనం. శాంత రసానికి సున్నితమైన అక్షరాలు వాడితే, రౌద్ర రసానికి, రుద్ర తాండవానికి ఇటువంటి కఠోర అక్షరాలే సరైనవని సోమనాథుడు నిరూపించారు. పటహాలు (తప్పెటలు) వాయిస్తున్నప్పుడు వచ్చే శబ్దాలు ఆకాశాన్ని, దిక్కుల అంచులను తాకుతున్నట్లుగా ఈ పద్యం చదువుతుంటేనే పాఠకుడి మనస్సులో ఒక దివ్యమైన, భయానకమైన తాండవ దృశ్యం సాక్షాత్కరిస్తుంది. పద్య నియమాలను ఏమాత్రం ఉల్లంఘించకుండా, ఒకే అక్షరంతో ఒక సంపూర్ణమైన చిత్రాన్ని మరియు భావాన్ని ఆవిష్కరించడం సోమనాథునికి భాషపై ఉన్న అపరిమితమైన ఆధిపత్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.

ఇంకొక చక్కని పద్యాన్ని ప్రస్తావించుకోవాలి. అది ప్రముఖ కవి పొన్నగంటి తెలగనార్యుడు (తెనుగన్న) రచించిన తొలి అచ్చతెలుగు కావ్యమైన ‘యయాతి చరిత్రము’ లోనిది.

అచ్చ తెనుంగు బద్దెమొకటైనను గబ్బము లోన నుండిన్

హెచ్చని యాడుచుందురని యెన్నుచు నేర్పున బొత్త మెల్ల ని

ట్లచ్చ తెనుంగున న్నొదువ నందుల చంద మెరుగు వారినిన్

మెచ్చరొ యబ్బురం బనరొ మేలనరో కొనియాడరో నినున్!

ఇందులో కవి తన రచనా విధానం యొక్క ప్రత్యేకతను ఎంతో ఆత్మవిశ్వాసంతో చాటుకున్నాడు. ఆ కాలంలో సంస్కృత సమాసాలతో కూడిన కావ్యాలే గొప్పవని భావించే పండితుల మధ్య, కావ్యంలో కనీసం ఒక్క అచ్చతెలుగు పద్యం ఉన్నా గొప్పదే అని చెప్పుకునే రోజుల్లో, తాను ఏకంగా మొత్తం కావ్యాన్నే ఒక్క సంస్కృత పదం కూడా లేకుండా స్వచ్ఛమైన అచ్చతెలుగులో రాయడానికి పూనుకోవడం ఒక గొప్ప సాహసం. ఈ కావ్యంలోని అచ్చతెలుగు అందాన్ని, మాధుర్యాన్ని గుర్తించగల సహృదయులైన పాఠకులు తన ప్రతిభను చూసి మెచ్చుకుంటారో, ఆశ్చర్యపోతారో, లేదా తన ప్రయత్నాన్ని అభినందిస్తూ పొగుడుతారో అని కవి ఈ పద్యంలో తన భావాలను ఎంతో చమత్కారంగా, ఆత్మగౌరవంతో వ్యక్తపరిచడం కనిపిస్తుంది.

63వ పేజీలో దాశరథి శతకంలోని ‘భండన భీముడార్తజన’ పద్యం చదవగానే, మా పెద్దమ్మాయి శుభద బాల్యం గుర్తొచ్చింది. తన చిన్నప్పుడా పద్యాన్ని గుక్క తిప్పుకోకుండా అప్పజెప్పేది.

అనులోమ విలోమ ప్రక్రియను ఉపయోగించి పింగళి సూరన వ్రాసిన కళాపూర్ణోదయం లోని ఈ పద్యం విశిష్టమైనది.

తా వినువారికి సరవిగ

భావనతో నాను నతివిభావిసు తేజా

దేవర గౌరవ మహిమన

మావలసిన కవిత మరిగి మాకు నధీశా!

ముందు నుండి చదివితే “మాకు కవిత్వం చెప్పాలని ఆసక్తిగా ఉంది రాజా” అని తెలుగులోనూ; వెనుక నుండి చదివితే “నీలాంటి గొప్ప రాజును కవులు కీర్తించకుండా ఉండగలరా?” అని సంస్కృతంలో అర్థం వచ్చే అద్భుతమైన పద్యం ఇది.

ఆధునిక కాలపు వ్యక్తిత్వ వికాసంలోని కీలక అంశమైన ‘లివ్ ఇన్ ద ప్రెజెంట్’ భావానికి దువ్వూరి రామిరెడ్డి గారి స్వేచ్ఛానువాద కావ్యం ‘పానశాల’లోని పద్యాన్ని అన్వయించడం బావుంది.

గతము గతంబె యెన్నటికి కన్నులగట్టదు; సంశయాంధ సం

వృతము భవిష్యదర్థము; వివేకవతీ, యొక వర్తమానమే

సతత మవశ్య భాగ్యమగు సంపద; రమ్ము విషాదపాత్రకీ

మతమున దావు లేదు క్షణ మాత్ర వహింపుము పానపాత్రికన్!

(పద్యంలోని మూడో పాదం.. భాగ్యమగు సంపద; వరకు మనకు చాలు😀)

పానుగంటి లక్ష్మీ నరసింహారావు గారు వ్రాసిన ‘సాక్షి వ్యాసాలు’లోని ఈ పద్యం చూడండి.

మానిసికి నున్న దేదైన లేని దగును,

లేనిదే యుండ దగినది, లేని దాని

కేడ్వ దగినది, యుండి లేకేడ్పు, లేక

లేక యేడుపె, బ్రతుకు లోకమందు.

ఈ పద్యం మనిషి యొక్క అత్యాశ మరియు అసంతృప్త స్వభావాన్ని ఎంతో చక్కగా వివరిస్తుంది కదా. తన దగ్గర ఉన్న సంపదను, సుఖాలను విలువ లేనివిగా భావిస్తూ, తనకు దక్కని, లేని వాటి కోసమే నిరంతరం ఆరాటపడుతూ ఉంటాడు. ఉన్నదానితో తృప్తి పడకుండా, లేనిదాని కోసం బాధపడుతూ, ఏడుస్తూ ఉండటం వల్ల ఈ లోకంలో మనిషి జీవితమంతా కేవలం ఒక నిరంతర దుఃఖంగా, వేదనగా మిగిలిపోతుందని కవి గొప్ప జీవిత సత్యాన్ని వెల్లడించారు.

గుర్రం జాషువా గారి రెండు పద్యాలను ఉటంకించి, వాటి మధ్య ఉన్న సారూప్యాన్ని, నిగూఢమైన అద్వైత భావాన్ని ప్రస్తావించారు. ‘శిశువు’ ఖండకావ్యం లోని ‘జననం’ అనే పద్యంలో మనిషి ఎంత నిష్కల్మషంగా, నిర్గుణుడిగా పుడతాడో, ఎంత త్వరగా ప్రాపంచిక ఆకలిదప్పులకు లొంగిపోతాడో కవి చూపించాడు. ‘శ్మశానవాటిక’ ఖండకావ్యంలోని ‘ఇచ్ఛోటనే సత్కవీంద్రుని’ పద్యంలో, జీవితమంతా ఎన్ని హోదాలు, కళలు, అధికారాలు సంపాదించినా, చివరికి మరణం అందరినీ ఒకే బూడిద కుప్పగా మారుస్తుందని నిరూపించాడు. అంటే – మనిషి పుట్టుకలో ఒకేలా నిరాడంబరంగా వస్తాడు, చావులోనూ ఒకేలా బూడిదై వెళ్లిపోతాడు; మధ్యలో మనం ఏర్పరచుకునే కులమత, ధనిక-పేద అంతరాలన్నీ కేవలం భ్రమ మాత్రమే అన్న అద్వైత తత్వం ఈ రెండు పద్యాలలో అద్భుతంగా ఆవిష్కృతమైందని సంకలనకర్త వ్యాఖ్యానించారు.

గరికపాటి నరసింహారావు గారి ‘కంప్యూటర్ దండకం’ – ఆధునిక తాత్త్వికత:

సాహిత్యం అనేది కేవలం గత కాలపు పురాణాలకే పరిమితం కాదు, అది నేటి తరం కంప్యూటర్ ప్రపంచాన్ని కూడా ప్రశ్నించగలదని ఈ గ్రంథం నిరూపించింది. ఇందులో ప్రస్తావించబడిన గరికపాటి నరసింహారావు గారి ‘కంప్యూటర్ దండకం’ నేటి ఆధునిక జీవనశైలికి ఒక అద్దం పడుతుంది. ఇది సాంకేతికతకు బానిసైన మనిషి యొక్క స్థితిని ఆవిష్కరిస్తుంది. ప్రాచీన కాలంలో భగవంతుడికి శరణాగతి వేడినట్లు, నేడు ఆధునిక మానవుడు ఉదయం లేచింది మొదలు రాత్రి పడుకోబోయే వరకు కంప్యూటర్, స్మార్ట్‌ఫోన్లకే శరణాగతి వేడుతున్నాడని ఈ దండకం అత్యంత వ్యంగ్యంగా వివరిస్తుంది. మనిషి తన సొంత ఆలోచనా శక్తిని కోల్పోయి, కృత్రిమ మేధకు, గూగుల్‌కు ఎలా బానిసగా మారాడో ఇందులో నిశితంగా విమర్శించారు. ఇది ఒక ప్రక్రియ సమన్వయం . దండకం అనేది విరామం లేకుండా ఒకే లయలో సాగే ఒక విశిష్ట ప్రక్రియ. నిరంతరం డేటా ప్రవహిస్తూ, అప్‌డేట్ అవుతూ ఉండే కంప్యూటర్ వ్యవస్థకు ఈ ‘దండక ప్రవాహం’ సరిగ్గా సరిపోతుందని గరికపాటి వారు ఊహించడం వారి అద్భుత సృజనాత్మకతకు నిదర్శనం. కంప్యూటర్ టెర్మినాలజీని (RAM, ROM, వైరస్, ఆన్లైన్) సాంప్రదాయ తెలుగు సాహిత్య శైలిలో కూర్చడం విశేషం. ఇది ఒక సామాజిక హెచ్చరిక. కంప్యూటర్ స్క్రీన్ల వెనుక ఉండి నిత్య జీవితంలోని నిజమైన బంధాలను, మాతృభాషను, పుస్తక పఠనాన్ని మర్చిపోతున్న యువతకు ఇదొక కనువిప్పుగా నిలుస్తుంది.

~

ఇంకా దీనిలో అనేక విశిష్టమైన పద్యాలను అందించారు. ఉదాహరణకి పోకూరి కాశీపతి గారి త్ర్యర్థి కావ్యం ‘సారంగధరీయం’లోని – ఒక్క ‘అ’కారాన్ని మాత్రం ఉపయోగించి వ్రాసిన తలకట్ల కంద పద్యం.

అట్లే, గాడేపల్లి కుక్కుటేశ్వర రావు గారు ఒక అవధానంలో చెప్పిన పద్యం! జనవరి, మార్చి, మే, జూలై పదాలను ఉపయోగిస్తూ, భారతార్థంలో కృష్ణుడు అర్జునుడిని యుద్ధాన్నికి సిద్ధం చేస్తున్న సందర్భంగా చెప్పిన దత్తపది చక్కని పద్యం.

ఇటువంటిదే మరొకటి, శతావధాని జంధ్యాల సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి గారు కరీంనగర్‍లో చేసిన ఓ అవధానంలో చెప్పిన సమస్యాపూరణ పద్యం. ‘గ్లా’ అనే కఠినమైన ప్రాసను సాధించి అల్లిన పద్యమది.

‘న’ అనే అక్షరంతో కె.వి. నారాయణ రెడ్డి గారు అల్లిన ఏకాక్షర పద విన్యాస పద్యం గొప్పది.

***

పద్యేతర సుధానిధి:

ఇందులో త్యాగరాజ కీర్తనలు, క్షేత్రయ్య పదాలు, అన్నమాచార్య కీర్తనలు, మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారి శివతత్వం, ఎంకి పాట, ఘంటసాలగారు పాడిన ‘అత్తలేని కోడలుత్తమురాలు’, మా చిన్నప్పుడు ప్రతి ఆదివారం ఉదయం రేడియోలో విన్న ‘శ్రీ సూర్యనారాయణ మేలుకో’ పాట, గురజాడ వారి దేశమును ప్రేమించుమన్నా, రాయప్రోలు వారి ఏ దేశమేగినా, బండి యాదగిరి గారి విప్లవ గేయం ‘బండెనక బండి కట్టి’, శంకరంబాడి సుందరచారి గారి ‘మా తెలుగుతల్లికి’, ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ గారి ‘తేనెల తేటల మాటలతో’ అనే ప్రసిద్ధ లలితగీతం వంటివాటిని ప్రస్తావించారు.

పద్యతేర నిధికి కొనసాగింపుగా, చలనచిత్ర గీతాల్లో తాత్త్విక గీతాలని, స్ఫూర్తిదాయక గీతాలని అందించారు. ప్రాచీన పద్యాల రసాస్వాదన ఎంత మధురమైనదో, నేటి చలనచిత్ర గీతాలలోని సాహిత్యం కూడా అంతే స్ఫూర్తిదాయకమైనదని భావించారు. గ్రంథకర్త కేవలం కాలక్షేపపు పాటలను కాకుండా, సమాజాన్ని మేల్కొలిపే, మనిషికి ధైర్యాన్నిచ్చే తాత్త్విక గీతాలను ఈ పుస్తకంలో చేర్చారు.  ఆదికవి నన్నయతో మొదలుపెట్టి నేటి తరం కవి అనంత శ్రీరామ్ వరకు రావడం ద్వారా సాహిత్య ప్రవాహం ఎప్పుడూ ఆగదని నిరూపించారు. నిన్నటి పద్యమే నేటి పాటగా మారిందని, భావ వ్యక్తీకరణలో రాగం, లయ ఎలా మారినా తెలుగు భాషకు ఉన్న సహజ సిద్ధమైన మాధుర్యం ఏమాత్రం తగ్గలేదని గ్రంథకర్త అభిప్రాయపడ్డారు.

యువతరంపై ప్రభావం:

ఈ గ్రంథం నేటి డిజిటల్ యుగంలోని తెలుగు యువతలో సంప్రదాయ పద్యాల పట్ల ఆసక్తిని, పఠనాభిలాషను పెంపొందించడానికి ఒక అద్భుతమైన మార్గదర్శిగా నిలుస్తుంది. ఇది కేవలం గత కాలపు సాహిత్యాన్ని పరిచయం చేయడమే కాకుండా, పద్యాలను ఎలా ఆస్వాదించాలో మరియు వాటిని ఆధునిక కాలానికి ఎలా అన్వయించుకోవాలో యువతరానికి దిశానిర్దేశం చేస్తుంది. ఈ గ్రంథం తెలుగు యువతకు మూడు ప్రధాన స్థాయిలలో ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది:

మొదటిది, సులభమైన పద్య పఠనం: కఠినమైన గ్రాంథిక భాషను చూసి భయపడే నేటి తరానికి, ఈ పుస్తకంలోని సరళమైన తాత్పర్యాలు ఒక వంతెనలా ఉపయోగపడతాయి. గ్రంథకర్త ఇచ్చిన లౌకిక వ్యాఖ్యానాలు పద్యం పట్ల ఉన్న భయాన్ని పోగొట్టి, చదవాలనే జిజ్ఞాసను పెంచుతాయి.

రెండవది, రసాస్వాదన మరియు ఆనందం: ప్రాచీన పద్యాలను నేటి సినీ గీతాలతో పోల్చి చూపడం ద్వారా, పద్యం అనేది ఒక నిరంతరాయంగా ప్రవహించే మధుర లయ అని యువత గ్రహిస్తుంది. పాల్కురికి సోమనాథుని ‘ట’ కార శివతాండవ పద్యం వంటి విన్యాసాలు చదివినప్పుడు, నేటి ర్యాప్ (Rap) సంగీతాన్ని ఇష్టపడే యువత తెలుగు భాషలోని శబ్ద వైవిధ్యాన్ని చూసి ఆనందిస్తారు.

మూడవది, సృజనాత్మక రచనలకు స్ఫూర్తి: ఈ పుస్తకంలోని అక్షర హరణ ప్రయోగాలు, బంధ కవిత్వాలు మరియు గరికపాటి వారి ‘కంప్యూటర్ దండకం’ వంటి ఆధునిక ప్రయోగాలు యువతలోని రచనా శక్తిని మేల్కొలుపుతాయి. సంప్రదాయ ఛందస్సుతో పాటు నేటి సాంకేతికతను, సామాజిక అంశాలను జోడిస్తూ సొంతంగా కొత్త తరహా పద్యాలు లేదా లఘు కవితలు రాయడానికి ఇది ఒక అద్భుతమైన ప్రేరణగా మారుతుంది.

చివరగా, ఈ పుస్తకం ప్రతి పాఠశాల, కళాశాల గ్రంథాలయాల్లో చేరితే, సామాజిక మాధ్యమాల రీల్స్ ప్రపంచంలో మునిగి తేలుతున్న యువతను అచ్చతెలుగు పద్య పరిమళాల వైపు ఆకర్షించడం ఖచ్చితంగా సాధ్యమవుతుందని భావిస్తున్నాను. పద్యాలలోని అమృతాన్ని, ఆధునిక గీతాలలోని ఆలోచనలను సమపాళ్లలో కలిపి సామాన్యుడికి అందించిన కామేశ్వరరావు గారి విశేష కృషికి జోతలు, అభినందనలు.

***

సాహితీ సుధానిధి

సంకలనకర్త: శ్రీ పేర్వేల వెంకట కామేశ్వరరావు

ప్రచురణ: అచ్చంగా తెలుగు ప్రచురణలు, హైదరాబాద్

పుటలు: 144

వెల: ₹ 200/-

ప్రతులకు:

అచ్చంగా తెలుగు బుక్స్,

ఫోన్: 85588 99478 (వాట్సప్ మాత్రమే)

పి.వి. కామేశ్వరరావుగారు

ఫోన్: 9445869061

You Might Also Like

Leave a Reply