వలస – నవల విశ్లేషణ
వ్యాసకర్త: మద్దిపాటి కృష్ణారావు
******
వలస అంటే కేవలం స్థానభ్రంశం జరిగిన నివాసం. అది ప్రక్క ఊరికి కావచ్చు, రాష్ట్రానికి కావచ్చు, వేరే దేశానికైనా కావచ్చు. జరిగిన స్థానభ్రంశం వల్ల జీవన విధానంలో మార్పు ఎంత మేరకు జరుగుతుందన్న దాన్ని బట్టి వలస ప్రభావం ఆధారపడి ఉంటుంది. సాంఘిక శాస్త్రవేత్తల పరిశోధనలు తెలిపేది వలస జీవనంలో ముందుగా వచ్చేవి సాంస్కృతిక జీవనంలో మార్పులు. భాష, ఆహార పద్ధతుల్లో మార్పులు వలస జీవితంలో చివరిగా వచ్చే మార్పులు.
వలస నవల అమెరికాలో తెలతురీయ (ఈ సగంలో శంకర్ తిరుపతి యాత్రా కథ ఎందుకో రచయితకే తెలియాలి!). మిగిలిన పాత్రలన్నీ ఐటి రంగంలో ఉంటే, స్వామి మిగిలిన వారికంటే కొన్నేళ్ళు ముందుగా స్థిరపడిన వైద్యుడు, గోమతి గృహిణి. ఐటి రంగంలో పని చేస్తూ స్థిర పడుతున్న జంటల సాధకబాధకాలు వారికుంటే్తం ప్రధానంగా నాలుగు కుటుంబాల చుట్టూ అల్లుకుంది. ఒక్కో సందర్భంలో ఒక్కో కుటుంబానికి ప్రాధాన్యతనిచ్చినా, మొదలు చివరలను కలిపేది, మధ్యలో సూత్రధారిలా వచ్చి తన కథతో పాటు ఎక్కువ మందిని గుదిగుచ్చి నడిపించేది కల్యాణి పాత్ర. శ్యామ్ కథ సమాంతరంగా నడుస్తుంది. కవిత కథ కూడా చాల వరకూ సమాంతరమే గానీ కల్యాణి కథకు కొంత అనుబంధంతో సాగుతుంది. రెండో సగంలో ప్రాధాన్యత కలిగిన కథ స్వామి-గోమతి జంట, వారి అమ్మాయి తురీయ (ఈ సగంలో శంకర్ తిరుపతి యాత్రా కథ ఎందుకో రచయితకే తెలియాలి!). మిగిలిన పాత్రలన్నీ ఐటి రంగంలో ఉంటే, స్వామి మిగిలిన వారికంటే కొన్నేళ్ళు ముందుగా స్థిరపడిన వైద్యుడు, గోమతి గృహిణి. ఐటి రంగంలో పని చేస్తూ స్థిర పడుతున్న జంటల సాధకబాధకాలు వారికుంటే, కూతురు ప్రవర్తనతో ఇబ్బందులకు లోనైన వారు స్వామి, గోమతి దంపతులు. తరచి చూస్తే ఈ నవల కొన్ని కథల సమాహారం.
భాష, శైలి చక్కగా ఉన్నాయి. కథ చెప్పిన తీరు కథ కంటే సినిమాకు రాసిన చిత్రానువాదం (స్క్రీన్ప్లే) లా అనిపించింది. మొత్తం కథను రచయిత జోక్యం లేకుండా పాత్రల, సంఘటనల ద్వారా మాత్రమే నడిపించడంతో వ్యక్తపరచిన అభిప్రాయాల గురించిన చర్చ తన మీదకు రాకుండా చేసుకున్నారు రచయిత. ‘ఇలా జరిగింది’ అన్నట్టుగా రాస్తే జరిగిన సంఘటనల సంభవాసంభవాల గురించి చర్చించగలమేమో గానీ పాత్రల స్వభావాలను విమర్శించే అవకాశమూ, అవసరమూ కూడా ఉండవు.
కొత్త సంస్కృతి లో అడుగు పెట్టిన వారు ఆ కొత్త జీవన విధానానికి అలవాటు పడటంలో నిమగ్నమవుతారు. ఫలితంగా వారి జీవన విధానం రెండు సంస్కృతుల మేళవింపు. ఈ మేళవింపు అంచుల్లో పూర్తిగా తమ పూర్వ సంస్కృతిని అంటి పెట్టుకునేవారు, పూర్తిగా వర్తమాన సంస్కృతిని ఆహ్వానించి ఆవహించిన వారూ ఉన్నా, అత్యధిక శాతం రెండు పడవల మీద చెరో కాలూ వేసే ప్రయాణీకులే. ఈ జంట పడవల ప్రయాణం అనేక ఘర్షణలకు అంతర్గత వైరుధ్యాలకు దారి తీస్తుంది. వాటికి పరిష్కారం వారి వారి మానసిక పరిపక్వత మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. కానీ పిల్లల పెంపకానికి వచ్చే సరికి తాము పెరిగిన సంస్కృతి లోనే పిల్లల్ని అమెరికాలోనూ పెంచాలన్న తపన ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఇక్కడ మొదలవుతుంది అసలు ఘర్షణ. రెండు సంస్కృతుల్లోనూ ఉన్న మంచిని గ్రహించి పిల్లలకు నేర్పాలన్న తపన తల్లిదండ్రులకు ఉన్నా దాన్ని అమలు పరచడంలో వచ్చేదే ఈ ఘర్షణ. ఈ ఘర్షణలను ప్రతిబింబించడానికి చేసిన ప్రయత్నమే ఈ నవల. ఈ ప్రయత్నంలో రచయిత చాల వరకూ సఫలమయ్యారనిపించినా కొన్ని మౌలికమైన విషయాల్లో పొరపాట్లు జరిగాయనిపిస్తుంది.
పిల్లలు కొత్త సాంకేతిక వస్తువులకు లోబడి పోవడం, సామాజిక పరిస్థితులకు ప్రభావితులవడంలో ప్రక్క ఊరి వలసకు ఖండాంతర వలసకు భేదం లేదు. మార్పుల పరిమాణంలోను, సాంస్కృతిక విషయాల్లోను కొంత తేడా ఉన్నా మౌలికంగా మాత్రం అమెరికాకు, అనకాపల్లికీ పెద్ద తేడా లేదు. దానికి అమెరికా వలసకు ముడి పెట్టడం కేవలం అవగాహన లోపం. ఇది నవలలోని పాత్రల్లో ఉంటే అది వారి ఆలోచనల్లోని అపరిపక్వత మాత్రమే. ఇంచుమించు నవలలోని ప్రతి పాత్రలోనూ అమెరికా వలస వచ్చినందునే పిల్లల్ని తమ కోరిక ప్రకారం పెంచుకోలేకపోతున్నాం అనే భావన కనబడుతుంది. అలాంటి భావనలే కారు ప్రమాదాలు, వివక్షలు, హత్యల్లో కూడా కొంత వరకూ కనిపిస్తాయి. ఆ అవగాహనా లోపాన్ని సవరించే బాధ్యత రచయితకు ఉందని అనలేం గానీ, నవలలో ఉటంకించి వదిలేయడం అలాంటి ఆలోచనలకు ప్రతిపత్తి కల్పించడమే అవుతుంది. ఇవన్నీ ఇండియాలోనూ ఉన్నాయి. కానీ అవగాహనలో తేడా ప్రధానంగా వ్యక్తుల సామాజిక స్థితిని బట్టి ఉంటుంది. అమెరికా లాంటి దేశాలకు వలస వెళ్ళిన భారతీయుల్లో అత్యధిక భాగం పుట్టిన ఊళ్ళో మధ్య తరగతికి కాస్త పైనే ఉంటారు. కానీ అమెరికా రాగానే మధ్య తరగతికి దిగువలోనే ప్రారంభించాల్సిన పరిస్థితి ఉంటుంది. దానితో స్వదేశంలో అవగాహనలోకి రాని పరిస్థితులు అమెరికాలో భూతద్దంలో కనిపిస్తాయి. ఆ భూతద్దాన్ని సవరించడంలో ఆలోచించగలిగే రచయితలకు ఎంతో కొంత బాధ్యత ఉంటుందనుకుంటాను.
స్వామి-గోమతి-తురీయ ల సమస్యను ఆవిష్కరించడంలో రచయిత పూర్తిగా విఫలమయ్యారనే అనిపిస్తుంది. వీరి సమస్య మిగిలిన పాత్రల సమస్యల కంటే భిన్నమైనది. కల్యాణీ, బాబ్జీల సమస్య ఐటి రంగంలో నిలదొక్కుకోవడమైతే, శ్యామ్ కి రోడ్డు ప్రమాదంతో వచ్చిన ఆరోగ్య సమస్య. కవితకు జాతి వివక్షతో జరిగిన భర్త హత్య ఫలితంగా వచ్చిన కుటుంబ సమస్య. వీటన్నిటికీ సామాజిక పరిస్థితులతో సంబంధం ఉంది. అంత మాత్రాన అవి అమెరికాకు మాత్రమే పరిమితం కాదు. పైగా ఇవన్నీ మూస పాత్రలు (stereotypical), ఒక్క తురీయ తప్ప. స్వామి కుటుంబ సమస్య వ్యక్తిగతం. తురీయ స్వామి, గోమతి ల ఏకైక సంతానం. స్వామి వైద్య వృత్తిలో ఉన్నందున మధ్య తరగతికి పైనే ఉన్నారని సులువుగానే ఊహించవచ్చు. తురీయ పుట్టిన తర్వాత పదేళ్ళ వరకూ నాయనమ్మ సహాయంతో తల్లిదండ్రుల దగ్గర పెరిగింది. నాయనమ్మ మరణం, ఊరు మారడం, స్కూలు మారడంతో తురీయ ఒంటరి తనానికి లోనై పెంకిగా తయారైందని, పని ఒత్తిడిలో భర్త పట్టించుకోలేక పోతున్నాడని గోమతి బాధ. హైస్కూలుకు వెళ్ళాక పరిస్థితి మరీ విషమించి, క్రమంగా తాను అమ్మాయిగా ఉండడానికే ఇష్టం లేదని, తనలో మగవాడి లక్షణాలు ఉన్నాయని (Gender Dysphoria) ప్రకటిస్తుంది తురీయ. ఇది తురీయ లో సహజంగా కలిగిన మార్పా లేక స్కూల్లో స్నేహితురాలి ప్రేరణతో బయట పడిందా అన్నది తెలియదుగానీ, ఈ ప్రకటనతో కుటుంబంలో మానసిక ఒత్తిడి విపరీతంగా పెరుగుతుంది.
తురీయ ప్రవర్తనలో రెండు దశలున్నాయి. మొదటిది ఇంటి పరిస్థితుల్లో మార్పుతో వచ్చిన పెంకితనం గా వర్ణించారు రచయిత. ఇది పదో ఏడు దాటుతుండగా మొదలయ్యింది. అంటే మిడిల్ స్కూలు ప్రారంభం నుంచి. అత్తగారి మరణంతో గోమతికి కలిగిన బాధ, నాయనమ్మ మరణం వల్ల తురీయకు కూడా ఉన్నట్టు రచయిత చెప్పకపోయినా ఎంతో కొంత ప్రభావం లేకుండా పోదు. అంత వరకూ కుటుంబంలో ఎంతో సంతోషంగా ఉంటూ, భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతాధ్యయనం వంటి సాంస్కృతిక జీవనానికి అలవాటు పడిన తురీయ ప్రవర్తనలో మార్పుకు ముఖ్య కారణం ఊరు, స్కూలు మారడం, పాత స్నేహితులను వదులుకోవాల్సిరావడమే అన్నట్టు వివరించారు. ఊరు మారినా మారకపోయినా మిడిల్ స్కూలుకు వెళ్ళాల్సి వచ్చినప్పుడు స్కూలు మారక తప్పదు. పాత స్నేహాలు కొన్ని వదులుకుని కొత్త స్నేహాలు ఏర్పరచుకోకా తప్పదు. ఇలాంటి మార్పులకు పిల్లలు త్వరగా అలవాటు పడతారన్నది అందరికీ తెలిసిందే. అంతగా ప్రేమించే తల్లి తండ్రి ఉండగా, తండ్రి పని ఒత్తిడిలో తలమునకలుగా ఉన్నా గృహిణిగా ఉన్న తల్లి నిత్యం కూతురు అవసరాలకు సిద్ధంగా ఉండగా మరీ అంతగా ఒంటరి భావం తురీయలో పేరుకుపోవడానికి కారణం కనబడదు. గోమతి కూడా అలాంటి పరిస్థితులను గమనించలేని అమాయకురాలిగా రచయిత సృష్టించలేదు. గోమతి తన కూతుర్ని గ్రద్దలాగా ఆవరించి ఇబ్బంది పెట్టడం వల్ల తురీయ ఎదురు తిరిగిందని మనం ఊహించుకోవాలి కానీ రచయిత మనకు చెప్పలేదు. అదే జరిగుంటే గోమతి పాత్ర కూడా అమెరికాలో తెలుగు తల్లుల మూస ప్రవర్తనను రచయిత చెప్పదలుకున్నారేమో. కానీ తురీయ మిడిల్ స్కూలులో చివరి సంవత్సరంలో చేరినందు వల్ల ఎవరూ తనను స్నేహితురాలిగా చేర్చచుకోలేదని, అందువల్లే ఒంటరితనం అనుభవించిందని వర్ణించారు. కానీ వారి కుటుంబం మారింది స్వామి తల్లి మరణించిన కొత్తలోనే. అంటే తురీయ మిడిల్ స్కూలు ప్రారంభం లోనే. మరి తురీయ ఎందుకలా తయారైంది అన్నది మనకు తెలియదు. తురీయలో రెండో దశ మార్పుకు రంగం సిద్ధం చెయ్యడం కోసమే రచయిత ఆ అమ్మాయికి పెంకి తనాన్ని అంటగట్టారనిపిస్తుంది. తురీయ తాను ఆడపిల్ల రూపంలో ఉన్న మగవాడిననుకోవడం రెండో దశ మార్పు. తురీయలో మగ లక్షణాలు సహజంగానే ఉన్నాయని, అవి హైస్కూలు చివరి రోజుల్లో బయట పెట్టిందనుకుందామా అంటే, అంతకు ముందు ఒక మగ విద్యార్ధికి (ట్రిస్టన్) ఆకర్షితురాలవుతుందే మరి! ఆ అబ్బాయి ఆర్థిక అవసరాల వల్ల ఉద్యోగం చూసుకుని దూరమైనప్పుడు మానసికంగా క్షోభ పడుతుంది కూడా. ఆ అబ్బాయి దూరమయ్యాక ఒక స్నేహితురాలు ‘ట్రిస్టన్ లేని జీవితాన్ని నువ్వు ఊహించుకోలేక పోతున్నావు కనుక నువ్వే అబ్బాయివైతే సరిపోతుంది’ అని సలహ ఇస్తుంది. ఇదెలాంటి తర్కం? ట్రిస్టన్ గే అని స్నెహితురాలు అవసరార్ధం ప్రకటీంచినట్లుంది. నువ్వు అమ్మాయిలాగా ఉండవు కాబట్టి నీకు ఆ అబ్బాయితో పనిలేదని స్నేహితురాలు చెప్పే వరకూ తురీయ తనకా లక్షణాలు ఉన్నట్టే గుర్తించినట్లుండదు. తండ్రి వైద్యుడు కాబట్టి కొంత అర్ధం చేసుకున్నాడనిపించినా, తల్లిదండ్రులకి భరించలేని మనోవేదన సహజమే. తురీయలో శరీరావగాహన సహజంగా వచ్చిందా లేక స్నేహితురాలి ఉపదేశం (suggestion) వల్ల కలిగిందా? (ఇక్కడ కొందరు రాజకీయ నాయకులు లైంగిక మార్పు గుర్తింపులు ఉపదేశాల వల్ల మాత్రమే జరుగుతున్నాయని ఆరోపించడం మననం చేసుకోవాలి). తనలోని మార్పుకు కారణాలు గుర్తించమని ప్రోత్సహించిన మానసిక వైద్యుని సలహా తురీయకు నచ్చలేదు. మళ్ళీ ఆ మానసిక వైద్యుని సలహా కోసం వెళ్ళకుండా తనకు వత్తాసు పలికే థెరపిస్టు వైపే మొగ్గుతుంది. అంటే మళ్ళీ ఉపదేశానిదే పై చెయ్యి. తురీయలో ఆ లక్షణాలు సహజంగానే ఉంటే అది ఇండియాలో ఉన్నా జరిగేదే. ఉపదేశం వల్ల మాత్రమే జరిగిందంటే అది స్థానిక రాజకీయాలను పైకెత్తుతూ అమెరికాలోని స్వేచ్ఛా సంస్కృతిని అనవసరంగా తప్పు పట్టడమే! రెంటికీ వలస తో సంబంధం లేదు. వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ వల్ల ఇలాంటి ‘అనర్ధాలు’ జరుగుతాయని చెప్పదలుచుకుంటే అది వేరే సంగతి!
ప్రవాస జీవితాలను ఇతివృత్తంగా కథలను రాయాలనుకునే రచయితలు ఆయా సామాజిక పరిస్థితుల ప్రత్యేక ప్రభావాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని రాయాలి. కేవలం మనుషుల ప్రవర్తనలే ఇతివృత్తాలైతే వలస జీవితాల ప్రత్యేకత కనబడదు. ప్రవాస మూస పాత్రలను తమ జీవితాలకు అన్వయించుకుని వలస జీవనంలో ఉన్నవారు తాదాత్మ్యం చెందవచ్చుగాక. కానీ వలస జీవిత ప్రత్యేకతను ప్రతిబింబించే సాహిత్యం మాత్రం కానేరదు.

Leave a Reply