తోకల రాజేశం:ఆధునిక పద్యానికి ఆశాదీపం

వ్యాసకర్త: డా:ఏనుగు నరసింహా రెడ్డి

(తోకల రాజేశం గారి పద్య కవితాసంకలనం “మట్టివిజయం” ముందుమాట) 

*********

పద్యకవులు ఆధునిక కాలంలో కూడా సాంప్రదాయపు చూరు పట్టుకుని వేలాడుతుండటం బాగాలేదని నేను ఒకటి రెండు సభలలో బాహాటంగానే విమర్శించాను. రాస్తే శతకం, లేకపోతే కావ్యారంభంలో ఇష్ట దేవతాస్తుతి, మాతా పితల పూజ, గురు గౌరవ ప్రకటన 90 శాతం కవుల పద్ధతిగా మారిపోయింది. శతకం రాస్తే తప్పేముందనవచ్చు, కానీ శతకాలలో 90 శాతం శతకాలు ఆట వెలది, తేటగీతిల రూపాలు. అయితే నీతి,లేకుంటే భక్తి దాంట్లోని సారం. ఇక కావ్యమంటూ రాస్తే డజను పద్యాలు దాటినా కథ మొదలు కాదు. పద్యత్వ భాష వదిలించుకునే అవకాశమే లేదు. జాషువానో, పళ్ళ దుర్గయ్యనో, కరుణశ్రీనో, గంగుల శాయిరెడ్డినో పరకాయించి కూడా చూస్తారో లేదో తెలియదు. కానీ పద్య కవిత్వం రాస్తారు. మళ్ళీ అందులో 90 శాతం మంది పద్యం రాశామనిపించుకోవడం కోసం రాస్తారు.

వచన కవిత్వంలోలా వర్తమాన లౌకిక వస్తువులను పద్యం సహించననలేదే, వచన కవిత్వంలోలా భిన్న చిన్న ఖండికలు నాకు పడవని పద్యం మొరపెట్టుకోలేదే, కథాకవ్యమైతే తొలిపద్యంలోనే కవిత్వంలోకి కథలోకి దూకకూడదని నిబంధనేంలేదే. వృత్తాలు జాతులు జమిలిగా వర్తమానంలో కుదరవన్న మాటా లేదే. ఇవన్నీ ఉన్న తర్వాత పద్యాన్ని ప్రజల పక్షం చేసే కలాలు కనిపించడం లేదేనన్న బాధ నాది. అదే చాలా సభల్లో, వ్యక్తులతో, అంతర్గత చర్చలప్పుడు అన్నా, చెప్పా, వాదించా. అలాంటి పద్యం వస్తే అక్కున చేర్చుకుందామనుకున్న. నేనే కాదు చాలామంది ప్రగతి శీలురు,రచయితలు, కవులు ఆనందిస్తారు. స్వాగతిస్తారు. ఎన్నో రోజులు నాలాంటి వారి దాహాన్ని ఆశ్చర్యంగా అనూహ్యంగా తోకల రాజేశం తీరుస్తున్నాడు.

‘మట్టి విజయం’ అన్న పేరే పద్య కవితా సంపుటికి ఒక కొత్త అలంకారం. ఇందులోని 30 ఖండికలు ప్రజలకు అత్యంత చేరువైన వస్తువులు. అభివ్యక్తిలో కూడా ఆశించదగిన ప్రజాపక్షపాతం ఇందులోని సుగుణం. వాక్కులో నిఖార్సుతనం పాఠకుల్ని నివ్వెర పరుస్తుంది. కవి నిర్భీతికి వచన కవులు కూడా సవాలు చేయాల్సి ఉంటుంది. ఇప్పటి రాజకీయ నాయకులను ఎలా దునుమాడాడో చూడండి.

కులము పానుపు మీద కులుకుచూ ప్రజలలో
                   విద్వేష బీజాలు విత్తువాడు
మతము బెబ్బులి క్రూరమైన యాకలికి పే
                  దలనెల్ల బలియివ్వ గెలుకు వాడు
ధన బలమ్మున ముందు వెనుకలు గానక 
                   న్యాయానికూపిరుల్ దీయువాడు                 
అందలమ్మను మత్తుమందుకు మరిగి ధ
                  ర్మాంగనన్నడివీధి నమ్మువాడు

ప్రజల ఐకమత్యమ్మున ప్రబలమైన
విషపు ధారలు చిలికించి వేరు చేసి
అందరికీ నేనె దిక్కంచు అరుగుదెంచు
చుండె నాయకుండన్న పేరున్న వాడు

నాయకుడు “మాటలలోన తేనియలు మాటున ఘోర విషమ్ము” కలిగి ఉంటాడట. లోపల బయట వేర్వేరుగా ఉంటాడట. బలవంతపు నవ్వులు, మధ్య మధ్యలో చిందులు తొక్కుతాడట. తమ రక్షణకు పోలీసులనాశ్రయించే నాయకుడిని ఎలా ఎండగట్టాడో చూస్తే నివ్వెర పోవడం మనవంతవుతుంది.

ఒకనాడోట్లను బిచ్చమెత్తుకొని యుద్యోగమ్ము సాధించి శా
సకుడైపోయిన సంగతుల్ మరిచి నీచస్వార్థుడై సొంత యిం
టికి పోలీసుల కంచ వేసుకొని లాఠీ రాజ్యముం జేయు నా
యకుడే రీతివహించి యీ జనసమస్యల్ తీర్పగా నేర్చునో?

కవితా కేతనమనో, నికేతనమనో, పద్య ధారయనో, పద్య కేదారమనో, మందారమనో, విందనో, పసందనో కావ్యమనో, ఖండకావ్యమనో కాకుండా “మట్టి విజయం”  అని పుస్తకానికి పేరు పెట్టడం బాగుంది. ఆధునికంగానే కాక లక్ష్య సూచకంగా ఉంది. ఎందుకంటే ఇందులో బుద్ధుడు, సురవరం, సినారె, జాషువా, వానమామలై, కరుణశ్రీ, పి.వి., సమ్మక్క, దాశరథి, ఆశావాది ప్రకాశరావు తదితర మట్టి బిడ్డలపై రాయబడిన ఎలిజీలున్నాయి. అంతేకాదు పద్యాలలో బహు అరుదుగా కనిపించే రైతుల సమ్మె ఇందులో కవితా వస్తువయింది. “రెండు చేతులు పాదమ్ములే ప్రశస్తమైన ఆయుధాలు”గా మారి సమ్మెను నడిపించాయంటారు కవి. ‘మట్టి విజయం’ అనే ఖండికలో “ఎద్దేడిసిన ఎవుసం-రైతేడ్చిన రాజ్యం” గురించి చెబుతూ-

మట్టి నోడింపగలవాడు పుట్టగలడె?
పంట పండింపకనువాడు బతకగలడె?
రైతు చేతుల కరదండలను బిగించి
ఈ విశాల భారత భూమి నేల గలడె?

అని సూటిగా ప్రశ్నిస్తాడు. ‘ఆ పాదాలు’ అనే కవితలో “దేవతల పాదాలకన్నా కూలీజనము పాదాలె మిక్కుటము సుమ్ము” అనటం ఈ కవి కమిట్మెంటు.                

తెలంగాణ రాష్ట్ర ఉద్యమం సందర్భంగా రాసిన పద్యాలు కూడా తోకల రాజేశం గారు ఇందులో చేర్చారు. తెలంగాణ చారిత్రక సాంస్కృతిక ఔన్నత్యం గురించి, సాగర హారం తదితర సందర్భాల గురించి రాసిన పద్యాలు గాయకుల గళాలలో విననర్హమైనవి.

రాష్ట్ర సాకార కాంక్షలో రగులుచున్న
ఉద్యమానికెత్తిన దివ్వెలో యనంగ
ఇంటికొక్కరై జెండాల నెత్తు కొనుచు
చేరినారలు సాగర హారమునకు

 వస్తువు,అభివ్యక్తి కవిత్వానికి ప్రాణప్రదమైన అంశాలు. వస్తువు వరణంలో కవి సగం విజయం దాగి ఉండొచ్చు గాక .అభివ్యక్తి రమ్యత లేకపోతే ఆ యాభై శాతం సున్నాగా మారిపోతుంది. వస్తువుకు సమర్థమైన అభివ్యక్తి ఉంటే ఆ కవిత నూరు శాతం దిశగా ప్రయాణం చేస్తుంది. వయసులో చిన్నవాడైనా పద్యం నాడిని అపురూపంగా పట్టుకున్నాడు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డి కృషిని వివరించాక “ఇటువంటి కవుల్ గద దేశ బాంధవుల్” అనడం చాలా గొప్ప వ్యక్తీకరణ. సినారె కీర్తిని ప్రస్తావిస్తూ ఆయన గడించిన ‘కీర్తి పతాకముందు నింకొక్కరు నిల్వజాలుదురొకో సమకాలములోన సత్కవీ” అంటారు. “కవిత్వమందు మధువుల్ జిలికించు పదమ్ములేరి కావ్యాలను సృష్టి చేసెడు మహాకవులెందరు తెల్గు సీమలో?” అని జంధ్యాల పాపయ్య శాస్త్రిని ప్రస్తుతిస్తాడు. ఏ కవి అయినా కవిత్వం మీద కవిత్వం ఎంతో కొంత రాస్తాడు. కానీ ఆ కవిత్వమంతా ప్రజల కోసమేననే స్పృహ కవులెల్లరకూ ఉంటుందని చెప్పలేం. రాజేశం అంటాడు….

ప్రజల కొరకు పుట్ట వలయును కవితలు
ప్రజల బాధలెల్ల పలుక వలయు
ప్రజలు లేక ఈ ప్రపంచమే లేదయా!
కవితలెట్లు బతకగలవు సుమ్ము

ఈ సంపుటిలో ‘కేదార దర్శనం’ అన్న కవిత మాణిక్యం లాంటిది. అందులో “కవికి శాలువాతో సన్మానించినా కలుగని తృప్తి పొలానికి పోయినప్పుడు కలుగుతుం”దంటాడు. అందరూ తీర్థయాత్రలు చేసే బదులు వ్యవసాయ క్షేత్ర యాత్రలు చేయాలంటాడు. మన తిండికి నిజమైన అర్థం ఒక ఆట వెలదిలో ఇలా చెప్పాడు.

దేవళమ్ము పోయి దేవుని దర్శించు
కొనిన యట్లు క్షేత్రమునకు పోయి
రైతు కష్టమునకు రాల్చితివేని నీ
వశ్రు కణము తిండికర్థమపుడు

 వ్యక్తిగతంగా మిత్రుడైన తోకల రాజేశం గురించి కొంత తెలుసు. వచన కవిగా, కథా రచయితగా, వ్యాసకర్తగా మాత్రమే నేను అతన్ని పట్టించుకున్నాను. అత్యాధునికుడై ఉండి గొప్ప పద్య నిర్మాణ కౌశలం కలిగి ఉన్నందుకు అభినందిస్తున్నాను. పద్యానికి లౌకిక వస్తువును తొడిగినందుకు, ఆ వస్తువును అభివ్యక్తం చేసిన పద్ధతిలోని కౌశలాన్ని చూసి ఆనందిస్తున్నాను. ఉపాధ్యాయుడిగా ఉన్న వెసులుబాటును బాగా సద్వినియోగం చేసుకున్న వారు చాలా అరుదుగానే ఉంటారు. అలాంటి అరుదైన కవి మిత్రుడు తోకల రాజేశం కు ప్రేమపూర్వ కరచాలనం, కౌగిలింత. రాజేశం! ఈ పద్యాన్ని ఇలాగే భూమార్గం పట్టించు.