వదిలిపోని ‘యాది’-సదాశివ

వ్యాసకర్త: తోకల రాజేశం

********

కొందరు మహానుభావుల గురించి ఎంత మాట్లాడుకున్నా ఇంకా ఏదో మిగిలిపోయే ఉంటుంది.  అలాంటి వారిలో సామల సదాశివ గారొకరు. సదాశివ ఒక మహాసముద్రంలా కనిపించేవారు. అతని నుంచి ఎన్ని ముచ్చట్లను తోడుకున్నా మనసు నిండిపోయేది కాదు. ఎంతసేపు ముచ్చటించినా సమయం తెలిసేది కాదు. కాలం ఆయనను తన గర్భంలో జాగ్రత్తగా దాచుకున్నది. ఇప్పుడతడు విడిచి వెళ్లిన ‘యాది’ మహా సముద్రంలా కనిపిస్తుంది. ఎన్ని సందర్భాలను పట్టుకున్నా ఇంకా కొత్త విషయాలేవో కరచాలనం చేస్తూనే ఉన్నాయి. తెలియనిదేదో గొప్పతనం సదాశివ వ్యక్తిత్వంలో ఉంది. ఆయన వ్యక్తిత్వానికి నిలువుటద్దమైన ‘యాది’ లోనూ ఏదో తెలియని మహత్తు ఉంది. అందుకే దానిని చదువుతున్నప్పుడల్లా అది ఎంత పాత పుస్తకమో, అంత కొత్త పుస్తకంలా కనిపిస్తుంది.

 ‘యాది’కి ముందు ఆ తర్వాత కూడా ఆయన అపారమైన సాహిత్య కృషి చేశారు. కాకపోతే ఉర్దూ సాహిత్యం, లేదా సంగీతం ఇవే ప్రధానాంశాలుగా ఆయన తన రచనా వ్యాసంగాన్ని కొనసాగించారు. ఓ ఇరవై యేళ్ల పాటు తెలుగు పత్రికలకు ఏదీ రాయకూడదని నిశ్చయించుకొని (ఎందుకో?) మిన్నకుండిపోయారాయన. ఆ కాలంలో ఉర్దూ పత్రికలకే విస్తృతంగా రాశారు. ఆ సంధి కాలంలో తెలుగు పత్రికలకు రాసి ఉండినట్లయితే తెలుగు సాహిత్య లోకానికి ఇంకా కొన్ని కొత్త ముచ్చట్లు తెలిసి ఉండేవి. కానీ మనకా అదృష్టం పట్టలేదు. అయినప్పటికీ మనం సంతోషంగానే ఉండాలి.ఉర్దూ, ఫారసీ సాహిత్య చరిత్రలను ఒక తెలుగు రచయిత రాయడం, వాళ్ళకే తెలియని వారి సాహిత్యంలోని ఎన్నో అరుదైన విషయాలను వారికి తెలియజేయడం మామూలు విషయం కాదు. ఈ రకంగా యావత్ తెలుగు జాతికే మంచి పేరును సంపాదించి పెట్టారు సదాశివ. అలాగే వారు రాయకపోయి ఉన్నట్లయితే ఉర్దూ సాహిత్యం గురించి కానీ, సంగీత ప్రపంచం గురించి కానీ మనకు ఇప్పుడు తెలిసినంత స్పష్టంగా తెలిసే అవకాశం ఉండేది కాదు. ఈ విషయంలో తెలుగు వాళ్ళు అదృష్టవంతులు. తెలుగుజాతికి పట్టిన అదృష్టం సదాశివ. తెలుగు-ఉర్దూ భాషలకు మధ్య నిలిచి ఆయన చేసిన సాహిత్య కృషిని తలుచుకుంటే ఆశ్చర్యంతో కూడిన ఆనందం కలుగుతుంది. అటు ఉర్దూ సాహిత్య విమర్శకులు,ఇటు తెలుగు సాహిత్య విమర్శకులు విడివిడిగా చేయవలసిన కృషిని ఒంటి చేత్తో ఒక్క సదాశివ గారే నిర్వహించారు. నిజంగా ఆయన నిర్వహించిన బాధ్యత ఎవరూ పూనుకోలేనిది. పూనుకున్నప్పటికీ సమగ్రతతో పూర్తి చేయలేనిది. “నేను రాయగలిగినవి, రాయాల్సినవి వేరే ఉన్నాయి. మనవాళ్లకు తెలియని విషయాలను చెప్పాలనే ఉద్దేశంతోనే ఉర్దూ, ఫారసీ సాహిత్యాల గురించి రాశా”నంటారు ఒక సందర్భంలో సదాశివ మాస్టారు. ఒక రచయిత తాను మాత్రమే రాయగల ప్రత్యేకమైన విషయాలను గుర్తించి రాయటం, పాఠకుల మన్ననను పొందటం అనుకున్నంత సులభమైన విషయమేమీ కాదు. ఈ విషయంలో సదాశివ గారు పాఠకుల నుండి వందకు వంద మార్కులు సంపాదించారు.

సదాశివ గారు ఏం రాసినా ఒక నిర్దిష్ట లక్ష్యం లేకుండా, ఆ రాసిన దాంట్లో కూడా ఆత్మీయతా లక్షణం లేకుండా ఎన్నడూ రాయలేదు. సంగీతం గురించి చెప్పినా, సాహిత్యం గురించి చెప్పినా ‘పండు వొలిచి చేతిలో పెట్టినట్లు’ చెప్పటం ఆయన లక్షణం. అదే ఆయన ప్రత్యేకత కూడా. ‘ముచ్చట్ల’కు సాహిత్య గౌరవం తెచ్చి పెట్టిన ముచ్చటైన రచయిత సామల సదాశివ. తెలుగు వాళ్ళ దురదృష్టమో ఏమో తెలియదు కానీ సదాశివ తర్వాత ఆ రచనా విధానం ఇప్పుడున్న వాళ్ళెవ్వరికీ పట్టుబడలేదు. సాధారణంగానే కనిపించినప్పటికీ అనుకరించడానికి వీలు కానీ శైలి సదాశివ గారిది. రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి గారి శైలిలో ఎంత వేగం ఉంటుందో, సదాశివ గారి శైలిలో అంత నెమ్మది గుణం ఉంటుంది. అయినప్పటికీ రారా గారిలాగే విడిచిపెట్టకుండా చదివించే గుణం గల శైలి సదాశివ గారిది. ఒక ఇంటర్వ్యూలో సదాశివ గారు “శైలికి సంబంధించినంతవరకు మరాఠీ రచయిత పు.ల. దేశ్ పాండే నాకు గురువు. ఆయన శైలిని పట్టుకొని మన అనుభవాలను, మనం పొందిన ఆనందాన్ని ముచ్చట్ల రూపంలో ఎలా చెప్పవచ్చో ఆయన నుంచి గ్రహించా”నని సవినయంగా చెప్పుకున్నారు సదాశివ.

సురవరం ప్రతాపరెడ్డి గారికి ‘ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర’ ఎలాగో, సదాశివ గారికి ‘యాది’ గ్రంథం కూడా అలాంటిదే. ఆయన సాహిత్యం ఆధారంగా ఆనాటి సమాజాన్ని బొమ్మ కట్టిస్తే, ఈయన ఆయా సంఘటనల ఆధారంగా మనుషులను,ఆ నాటి సమాజాన్ని ఉదాత్తంగా చిత్రించారు. సారంలో ఇద్దరి కృషీ ఒక్కటే. ‘యాది’లో రెండు,మూడు తరాల వ్యక్తుల స్వభావ చిత్రణతో పాటు ఆనాటి సామాజిక స్థితిగతులు కనిపిస్తాయి. ప్రత్యేకించి తెలంగాణ చారిత్రక పరిమితుల నుంచి ఎదిగిన ఒక అనుభవశాలిగా ఆయన చేసిన సూత్రీకరణలు, విశ్లేషణలు ఉన్నతంగా ఉంటాయి.  “ఆయన ‘యాది’ తెలంగాణ యాది. ఆరు దశాబ్దాల తెలంగాణ యాది. తెలంగాణ సాంస్కృతిక, సామాజిక పరిణామాల యాది” (సుంకిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి, “జయంతి” సదాశివ ప్రత్యేక సంచిక, పుట: 316).

“తెలుగు సాహిత్యంలో ‘మెన్ ఆఫ్ లెటర్స్’ అని ఎవరినైనా ఇప్పుడు అనవలసి వస్తే మొదట సదాశివ గారినే పేర్కొనాలి” అని ఒక సందర్భంలో జయధీర్ తిరుమల రావు గారన్నారు. సాహిత్యం గురించి చర్చించినవి బహుశా! కొన్ని వందల ఉత్తరాలు రాసి ఉంటారు సదాశివ. అవన్నీ సేకరించి ఎవరైనా పుస్తకంగా వేయగలిగితే ఇప్పటి తరం సాహితీ వేత్తలకు ఎన్నో కొత్త విషయాలు తెలిసే అవకాశం ఉంటుంది. సాహిత్య ప్రపంచంలో కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి లేఖలకు గల ప్రాధాన్యత అందరికీ తెలిసిందే. సదాశివ గారి లేఖలు కూడా అదే వరుసలోకి చేరుతాయి. సదాశివ గారు ఏ విషయాన్నీ తేలికగా చెప్పరు. తెలిసిన విషయాన్ని చెప్పడానికి ఏ మొహమాటాలకూ పోరు. అది ఆయన వ్యక్తిత్వం. ఇలాంటి వ్యక్తి రాసిన ఉత్తరాలు తప్పకుండా విషయ ప్రాధాన్యాన్ని కలిగే ఉంటాయి. ఆ ఉత్తరాలు తప్పకుండా మరో ‘యాది’ ముచ్చట్ల లాగే ఉంటాయి కూడా. ‘యాది’ పుస్తకంగా వచ్చిన తర్వాత సాహిత్య ప్రియులకు ఎన్నెన్ని గొప్ప విషయాలు తెలిశాయో, ఈ లేఖలను ప్రచురిస్తే కూడా అజ్ఞాతంగా పడి ఉన్న ఆ కాలానికి చెందిన ఎన్నో గొప్ప విషయాలు ఈ తరానికి అందే అవకాశముంటుంది. సదాశివ గారు మనల్ని విడిచిపెట్టి వెళ్లిపోయి దశాబ్దన్నర కాలం గడుస్తున్నది. ఆయన బతికున్నప్పుడెలా గంభీరంగా ముచ్చట్లు చెబుతుండేవారో ఇప్పుడతని ‘యాది’ని ముట్టుకున్నప్పుడల్లా ముచ్చట్లు చెప్పుతూనే ఉంది. ఆయన ‘యాది’ ఆయనను నిరంతరం యాది జేస్తూనే ఉంటుంది. నిజంగా మనల్ని ‘వదిలిపోని యాది సదాశివ’.

You Might Also Like

Leave a Reply