సందేశ సారాంశం

వ్యాసకర్త: తోకల రాజేశం

(శ్రీనాథ్ గౌడ్ గారి”కపోత సందేశం” దీర్ఘ కావ్యానికి రాసిన ముందుమాట)

******

సాహిత్యకారుల్లో చాలా రకాల మార్గాలకు చెందిన వారుంటారు. కొందరు అప్పటికే నిర్మాణమై ఉన్న పాతదారిలో నడవటానికి ఇష్టపడుతారు. మరికొందరు పూర్తిగా కొత్త బాటలు వేసుకొని ముందుకు సాగుతారు. ఇంకా కొందరు దారి పాతదే అయినప్పటికీ అందులో ప్రయోగాలు చేస్తూ కొత్తదనాన్ని సృష్టించే ప్రయత్నం చేస్తుంటారు. ఈ మూడు రకాలలో చివరి రెండు రకాల వాళ్ళు ప్రయోగ దృష్టి కలిగిన వాళ్ళు. ఈ ప్రయోగ దృష్టి కలిగిన వాళ్ల వల్లనే సాహిత్యం ఎదుగుతుంది.కొన్ని అడుగులయినా ముందుకు వేస్తుంది. అయితే సాహిత్యంలో ఈ ప్రయోగాలు అనేక దశల్లో అనేక విధాలుగా జరుగుతూ వుంటాయి. కొందరు కొత్త కొత్త ప్రక్రియల ద్వారా ప్రయోగం చేస్తే, మరికొందరు శిల్పంలో,ఇంకా కొందరు ఎన్నుకునే వస్తువు దగ్గర తమ ప్రయోగ దృష్టిని చూపెడతారు. అన్ని ప్రయోగాలు అన్ని వేళల్లోనూ పేలకపోవచ్చు. కానీ భవిష్యత్ తరాలకు కొత్త కొత్త ఆలోచనలను అందించేందుకు మాత్రం ఉపయోగపడతాయి. ఇట్లాంటి ప్రయోగ దృష్టి కలిగిన కవి డాక్టర్ దాసరి శ్రీనాథ్ గౌడ్. 

ఇన్నేళ్ల సాహిత్య ప్రయాణంలో ఈ కవి ఒకే ప్రక్రియకు పరిమితం కాకపోవడానికి వీరిలోని ప్రయోగశీలగుణమే కారణం. ఇప్పటివరకు వేరు ప్రచురించిన 20కి పైగా పుస్తకాలు వీరిలోని ప్రయోగశీలత్వానికి ప్రబల ఉదాహరణలుగా నిలుస్తాయి. వీరి రచనల్లో వచన కవితలున్నాయి. పద్యాలున్నాయి. గేయాలున్నాయి. వ్యాసాలూ ఉన్నాయి. అల్లసాని పెద్దన ద్వారా తెలుగు వారందరికీ సుపరిచితమైన “స్వారోచిష మనుసంభవం” కథను సంక్షిప్తంగా ఆటవెలది పద్య కావ్యంగా రచించడానికి ఆయన లోపల గూడు కట్టుకున్న ప్రయోగవాద దృష్టి కూడా ఒక కారణమే. ఇదే వరుసలో అర్థం చేసుకోవాల్సిన కృషి ఈ “కపోత సందేశం”. 

తెలుగులో వచ్చిన సందేశ కావ్యాలు చాలా తక్కువ. ఇటీవలి కాలంలోనైతే సందేశ కావ్యాలు దాదాపు ఎక్కడా కనిపించడం లేదు. ఇంతకుముందు వచ్చినవన్నీ కూడా పద్య కావ్యాలే. ఇది ఆ కావ్యాల పరంపరలోనిదే అయినప్పటికీ ప్రక్రియ పరంగా ఇది ‘దీర్ఘ కవిత’. ఇది ఒక విశేషం. తెలుగు సాహిత్యమున్నంతకాలం నిలిచి ఉండే సందేశ కావ్యం గబ్బిలం. జాషువా గారికి కాళిదాసు మేఘసందేశం ప్రేరణ కలిగించినట్టు, తన కావ్యానికి జాషువా గారి గబ్బిలం ప్రేరకమైనదని శ్రీనాథ్ గౌడ్ చెప్పుకున్నారు. అయితే సంస్కృతంలో వెలువడిన సందేశ కావ్యాల్లో ఎక్కువగా ప్రణయ సందేశ కావ్యాలు కాగా తెలుగులో వెలువడిన స్వతంత్ర సందేశ కావ్యాల్లో ఎక్కువగా వచ్చినయి మాత్రం సామాజిక సందేశ కావ్యాలే. తెలుగు సందేశ కావ్యాల వారసత్వాన్ని పునికి పుచ్చుకున్న కావ్యంగా నిలిచిపోతుంది ఈ ‘కపోత సందేశం’.

ఈ కావ్యంలోని కథానాయకుడు రైతు. ఆ రైతు ఎలాంటి వాడంటే……………….

  చేను సిలకల తిరిగి మట్టి భాషకు పులకరించువాడు 

  చెమట చుక్కలతో నేల తల్లిని అభిషేకించువాడు

  జగతి జనుల కెల్ల అన్నము బెట్టువాడు 

 ఇట్లాంటి రైతు నేడు మన దేశంలో ఎంతటి దుర్భర దారిద్ర్యాన్ని అనుభవిస్తున్నాడో అందరి అనుభవంలో ఉన్నదే. అందుకే రైతులు గత్యంతరం లేక ఉద్యమాల బాట పడుతున్నారు. దేశవ్యాప్తంగా చెలరేగుతున్న రైతు ఉద్యమాల నేపథ్యంలో ఈ కావ్యానికి రైతే కథానాయకుడు కావడం యాదృచ్ఛికమేం కాదు. సాహిత్యం ఎప్పుడూ సామాజిక ఉద్యమాల ప్రతిఫలంగానే వస్తుందనేది ఎవ్వరూ, ఎప్పుడూ నిరాకరించలేని సత్యం. 

 అయితే ఈ కావ్య కథానాయకుడు పొలంలో కష్టపడుతున్న క్రమంలో ఒకనాడు మధ్యాహ్న భోజనం చేసి తుమ్మ చెట్టు నీడలో సేద తీరుతుండగా ఆ చెట్టు మీద ఒక పావురం వచ్చి వాలుతుంది. ఆ పావురాన్ని చూసిన ఈ నిరుపేద రైతు హృదయంలో కొత్త కొత్త ఊహాంకురాలు మొలుస్తాయి. తన బాధనంతా ఆ పిట్టతో చెప్పుకొని కైలాస పర్వతం మీద ఉన్న శివునితో విన్నవించమని అభ్యర్థిస్తాడు. ప్రయాణ మార్గాన్ని కూడా నిర్దేశిస్తాడు. 

సందేశ కావ్యాలలో కథానాయకుడు పంపే సందేశం తర్వాత ముఖ్య పాత్ర వహించేది మార్గ నిర్దేశం. దీన్నే ‘మార్గోపదేశం’ అని కూడా అంటాం. ఇక్కడే తాను పంపే దూత ఏ మార్గం గుండా ప్రయాణించి గమ్యస్థానం చేరుకోవాలో కవి (మరోరకంగా చెబితే కథానాయకుని) ఇష్టం. ఇక్కడే కవి యొక్క స్వీయాభిరుచులు బయటపడతాయి. కవిగారి నివాసం మంచిర్యాల జిల్లా. అందుకే కపోతాన్ని ఈ జిల్లాలోని దండేపల్లి మండలం రాజంపేట గ్రామం నుంచి పంపిస్తాడు కవి.ఆ గ్రామంతో తనకు ఏదో బంధం ఉండి వుంటుంది. అయితే పావురాన్ని అక్కడ నుంచి సరాసరి ఆదిలాబాద్ జిల్లాకు వెళ్ళమంటారు. ఇలా ఒక జిల్లా నుంచి మరొక జిల్లాలోకి ప్రవేశింపజేస్తూ రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలోనూ భారతదేశంలోని ఇతర రాష్ట్రాలలోనూ నెలకొని ఉన్న సందర్శనీయ స్థలాలను పూసగుచ్చినట్లు వర్ణిస్తారు శ్రీనాథ్ గౌడ్. ఆయా ప్రాంతాల చారిత్రక విశేషాలను సందర్భోచితంగా తడుముతారు.  ఈ సందర్భంలో దాసరి వారు ప్రదర్శించిన భౌగోళిక, చారిత్రక పరిజ్ఞానం అబ్బురపరుస్తుంది. వీరు ఈ కావ్యం పట్ల చూపించిన శ్రద్ధ, పడిన శ్రమ అంతా ఈ విభాగంలో ప్రత్యక్షరంలోనూ కనిపిస్తుంది. ఆయా క్షేత్ర విశేషాలను వర్ణిస్తున్నప్పుడు ఆ క్షేత్రం ముందు మనల్ని నిల్చోబెట్టి చెప్తున్న అనుభూతి కలుగుతుంది. ఇదే క్రమంలో ఆయా ప్రాంతాల్లో జన్మించిన అనేక రంగాల్లోని ప్రసిద్ధులను ప్రత్యేక శ్రద్ధతో పరిచయం చేసిన తీరు కూడా బాగుంది. ఇదే క్రమంలో ఆ వ్యక్తుల జీవితాల్లోని కీలకమైన విశేషాలను పట్టుకుని వ్యాఖ్యానించడం వీరు అనుసరించిన పద్ధతి. ఈ పద్ధతిని పాటించడం వల్ల అనవసరంగా గ్రంథ విస్తృతి పెరిగే ప్రమాదం నుంచి తప్పించుకున్నట్లయింది. అయితే ఈ విధంగా రైతు జీవితంలోని వేదనను చర్చించడం, దేశంలోని ముఖ్యంగా తెలుగు ప్రాంతాలలోని ఆధ్యాత్మిక, ఆధ్యాత్మికేతర సందర్శనీయ స్థలాలను తనదైన సొంత బాణీలో పరిచయం చేయటం- అన్న రెండు లక్ష్యాలతో కపోత సందేశాన్ని తీర్చిదిద్దారు శ్రీనాథ్ గౌడ్.  

గబ్బిలంలోని కథానాయకుని వేదనంతా జాషువా గారిదే అయినట్టు ఈ కావ్యంలోని రైతు వేదన సమస్తం శ్రీనాథ్ గౌడ్ గారిదే. రైతు పట్ల అవ్యాజమైన అనురాగం, అపారమైన గౌరవం కలవారు ఈ కవి.పల్లెతో తనకు గల పేగు బంధం  రైతుల పట్ల అవ్యాజమైన ప్రేమకు కారణమై ఉంటుంది.

 ‘అన్నదాత’, ‘రైతే రాజు’, ,’దేశమునకు రైతే వెన్నెముక’              

  ఈ  మాటలన్నీ ప్రసంగాలకే పరిమితం

  ప్రయోజనం శూన్యం ………

అన్న కవి వాక్యాలు ఈ కావ్యాన్ని సరిగ్గా అర్థం చేసుకోవడానికి కావలసిన భూమికను అందిస్తాయి. జాషువా గారి గబ్బిలం ప్రేరణతో వచ్చిన కావ్యం కావడం వల్ల దాని ప్రభావం ఈ కావ్య మీద స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అయితే ఇది దీర్ఘ కవిత కాబట్టి పద్య కావ్యాల్లో వాడదగిన సరళ గ్రాంథిక భాషను తగ్గించుకుంటే నడక మరింత సరళతరమయ్యేది.ఇప్పటివరకు వచ్చిన సందేశ గ్రంథాలన్నీ కావ్యాలే కావటం వల్ల వాటి పఠన ప్రభావంతో కవిగారి భాష కొంత గ్రాంథికంలోకి జారి ఉంటుంది.

  ఎండల వేడికి నెత్తు మేడలు లేక 

   చెట్టుల నీడకు చేరినావు 

 కొలది చినుకులకే కొంపంత తడియగా 

 పొదరిండ్ల బురదలో మెదలినావు……. అని తన వ్యవసాయ పద్య కావ్యం “కాపు బిడ్డ”లో గంగుల శాయి రెడ్డి,

 సైనికుని శౌర్యాలు యాంత్రికుని యంత్రాలు

 యోధుల యుద్ధాలు రాజుల రాజ్యాలు

 కర్షకా!నీ కర్రు కదిలినన్నాళ్లే… అంటూ ప్రజాకవి కాళోజి ఎట్లా రైతు కోసం తపించారో సరిగ్గా అట్లాంటి తపననే వ్యక్తీకరిస్తుంది ఈ ‘కపోత సందేశం’.

సాహిత్య కారులకు సమాజం పట్ల బాధ్యతకు సంకేతం ఈ ‘దీర్ఘ కవిత’. వస్తువుకు తగిన రూపాన్ని ఎన్నుకోవటం అంటే ఇదే. ఈ వస్తువు దీర్ఘ కవితలో ఇమిడినంత పర్ఫెక్షన్ తో మరొక మరొక రూపంలో ఇమడలేదు. ఈ రకంగా వస్తు స్వీకరణలోనూ,ఆసాంతం దానిని నిర్వహించటంలోనూ శ్రీనాథ్ గౌడ్ గారు ఎంతో పరిణతి సాధించారు.దేశం ముందుకు నడవడానికి రైతులు పోషించే పాత్ర కొలమానాలకు అందనిది.అలాంటి రైతుల మీద ఎంత సాహిత్యం వచ్చినా తక్కువే.ఎంత మంది ఎన్నిరకాలుగా రాసినా రైతుల రుణాన్ని పూర్తిగా తీర్చుకోవడం సాధ్యం కాదు. ఈ సందర్భంగా ‘రైతు లేనిదే దేశం లేద’నే సార్వత్రిక సత్యాన్ని మరోసారి ఈ గ్రంథం ద్వారా ప్రకటిస్తున్న కవిగారికి అభినందనలు.