సమకాలీన, విశ్వజనీన కవితా తాత్వికత – బివివి ప్రసాద్ ‘సృష్టి’

వ్యాసకర్త: కొల్లూరి సోమశంకర్

***********

సమకాలీన, విశ్వజనీన కవితా తాత్వికత – బివివి ప్రసాద్ ‘సృష్టి’

జీవితాన్ని ప్రేమించడం సులభమే. కానీ జీవితంలోని దుఃఖాన్ని కూడా ప్రేమించగలగడం, ఆ దుఃఖంలోంచి సౌందర్యాన్ని దర్శించడం, ఆ సౌందర్యంలోంచి తనలోని అంతరాత్మను అన్వేషించుకోవడం అనేది ఒక విలక్షణమైన, ఉత్కృష్టమైన అనుభూతి. బి.వి.వి. ప్రసాద్ గారి కవిత్వం అంతటా ఈ అపురూపమైన ఆత్మాన్వేషణ ప్రయాణమే అక్షర శిల్పంగా దర్శనమిస్తుంది. 

పాశ్చాత్య సాహిత్యంలో జాన్ కీట్స్ ‘Ode on Melancholy’ లో దుఃఖాన్ని, సౌందర్యాన్ని ఏ విధంగానైతే విడదీయరాని అనుభూతులుగా చిత్రించాడో, ఖలీల్ జిబ్రాన్ తన ‘ది ప్రాఫెట్’ గ్రంథంలో ‘ఆనందం, విషాదం రెండూ ఒకే నాణేనికి రెండు ముఖాలు’ అని చెబుతూ, విషాదం మన హృదయాన్ని ఎంత లోతుగా గాయపరిస్తే, అది అంతటి ఉన్నతమైన ఆనందాన్ని స్వీకరించేలా మారుస్తుందని అంటాడో; సరిగ్గా అదే విధంగా, జీవితంలోని దుఃఖాన్ని సైతం అనురాగంతో స్వీకరించి, ఆ వేదనలోంచి ఆత్మాన్వేషణ సాగించే అద్భుతమైన తాత్విక పంథా మనకు బి.వి.వి. ప్రసాద్ గారి కవిత్వంలో గోచరిస్తుంది.

ఆయన తాజా కవితా సంపుటి ‘సృష్టి’ కేవలం కొన్ని భావోద్వేగాల సమాహారం కాదు. మనిషి తనలోకి తాను సాగించే ప్రయాణానికి, ఆ ప్రయాణంలో ఎదురయ్యే వెలుగునీడలకు, ప్రేమకూ వేదనకూ, ఆశకూ నిరాశకూ మధ్య జరిగే అంతరంగ సంఘర్షణకు కవితాత్మక అభివ్యక్తి. ఇక్కడ కవి ప్రపంచాన్ని వర్ణించడం కంటే ప్రపంచం తనలో కలిగించే స్పందనలను అర్థం చేసుకోవడానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యమిస్తాడు. అందుకే ఈ కవిత్వంలో ప్రకృతి ఒక దృశ్యంగా మాత్రమే మిగలదు; ఏకాంతం ఒక పరిస్థితిగా మాత్రమే నిలవదు; దుఃఖం ఒక ఉద్వేగంగా మాత్రమే వ్యక్తం కాదు. అవన్నీ మనిషి అస్తిత్వాన్ని ప్రశ్నించే తాత్విక సందర్భాలుగా పరిణమిస్తాయి.

‘సృష్టి’ అనే శీర్షికకు బాహ్య ప్రపంచం కంటే, అనుభవాల నుండి అంతర్గత ప్రపంచాన్ని నిర్మించుకోవడమే అసలైన అర్థం. ఒకే వేదన ఒకరిని బలహీనపరిస్తే, మరొకరిని ఆత్మ పరిశీలన వైపు నడిపిస్తుంది. బి.వి.వి. ప్రసాద్ గారిది ఇదే రెండవ శైలి. ఆయన తనలోని శూన్యాన్ని, ఆవేదనను కవిత్వ ముడిసరుకుగా మార్చుకుని, వాటికి తాత్వికతను, సున్నితమైన ఊహలను జోడించి ఒక విశిష్టమైన అనుభూతి లోకాన్ని సృష్టిస్తారు.

సంపుటికి శీర్షికగా నిలిచిన ‘సృష్టి’ కవిత ఈ దృక్పథానికి ఒక ప్రవేశద్వారం. సృష్టి అనేది బయట సిద్ధంగా ఉన్న వస్తువు కాదనీ, మన చైతన్యం దానికి అర్థాన్నీ అనుభూతినీ ప్రసాదిస్తుందనీ ఈ కవిత సూచిస్తుంది. అయితే మనిషి సృష్టించుకున్న ప్రపంచం ఎంత సుందరమైనదైనా, ఎంత విస్తృతమైనదైనా, దాని పరిమితులను అధిగమించాలనే ఆకాంక్ష అతనిలో మిగిలే ఉంటుంది. ఈ అసంతృప్తే అన్వేషణకు మూలం. ఈ అన్వేషణే ప్రసాద్ గారి కవిత్వానికి జీవధాతువు. ప్రతి అనుభవంలోనూ ఒక కొత్త ప్రపంచాన్ని నిర్మించుకోవడం, శూన్యాన్ని, ఆర్తిని కవిత్వ ముడిసరుకుగా మార్చడం, తాత్విక చింతనతో ఒక ప్రత్యేకమైన అనుభూతి ప్రపంచాన్ని సృష్టించడం – ఇవే లక్షణాలు ఇతర అంతర్జాతీయ కవుల సృజనలోనూ మనం గమనించవచ్చు.  ఉదాహరణకి అమెరికన్ కవి వాలెస్ స్టీవెన్స్ రచించిన ‘The Idea of Order at Key West’ కవిత. బాహ్య ప్రపంచం కంటే కవి తన భావనలతో సృష్టించే ప్రపంచమే అసలైనదని స్టీవెన్స్ అనడం పాఠకులకు స్ఫురిస్తుంది. వాలెస్ స్టీవెన్స్ రాసిన ఈ కవితలో, ఒక మహిళ ఉవ్వెత్తున ఎగసిపడుతున్న, అల్లకల్లోలంగా ఉన్న సముద్రం ఒడ్డున నిలబడి పాట పాడుతూ ఉంటుంది. ఇక్కడ ఆ ‘సముద్రం’ అనేది ఈ లోకంలోని కఠినమైన, శూన్యమైన, గందరగోళంగా ఉండే వాస్తవాలకి (సమస్యలకి) ప్రతీక. అయితే, ఆమె పాడే పాట కేవలం ఆ సముద్రాన్ని వర్ణించదు. ఆ పాట వినేవారి ఆలోచనా విధానాన్ని, వారు ఆ సముద్రాన్ని చూసే కోణాన్ని పూర్తిగా మారుస్తోంది. అంటే, ఆమె తన పాట ద్వారా ఒక సరికొత్త ప్రపంచాన్నే సృష్టిస్తోంది. ఇదే లక్షణం మనకి బివివి గారి ఈ కవితలో ప్రదర్శితమవుతుంది.

‘రంగుల పిల్లలు’ కవితలో ఈ సృష్టి భావన మరింత సున్నితమైన రూపాన్ని సంతరించుకుంటుంది. రంగులు కేవలం దృశ్యానుభూతికి సంబంధించినవి మాత్రమే కావు. అవి ఆశలకు, కలలకు, జీవితాన్ని ప్రేమించాలనే మనిషి సహజ ప్రవృత్తికి ప్రతీకలు. ఈ కవిత చదువుతున్నప్పుడు, శ్రీమతి సరోజినీ నాయుడు గారి ‘ది ఇండియన్ వీవర్స్’ కవిత గుర్తొస్తుంది. ఆ కవితలో జీవితంలోని వివిధ రంగులను (సుఖదుఃఖాలను) నేత కార్మికుల వస్త్రాల ద్వారా ఆవిష్కరిస్తూనే, వాటి వెనుక దాగున్న మృత్యువు లేదా నశ్వరత్వపు నీడను ఆవిడ అద్భుతంగా వ్యక్తీకరించారు. సరిగ్గా అదే విధంగా, బి.వి.వి. ప్రసాద్ గారు కూడా నలుపు తెలుపుల మధ్య రంగుల ఉనికిని గుర్తిస్తూ, ఆశకు-నిస్సహాయతకు మధ్య సాగే నిరంతర మానవ సంఘర్షణను తన కవిత్వంలో అత్యంత గాఢంగా ప్రదర్శించారు.

‘అక్కడికి వెళుతూ..’ కవితలో కనిపించే ప్రశాంతత, జ్ఞాపకాలు, కాలం, ప్రేమ వంటి అంశాలు ఈ భావనను మరింత విస్తరిస్తాయి. టి.ఎస్. ఎలియట్ తన ‘ది వేస్ట్ ల్యాండ్’ కావ్యం చివర్లో ఎన్నో భయాలను, శూన్యతను దాటుకుని ‘శాంతిః శాంతిః శాంతిః’ అనే ప్రశాంతతను ఆహ్వానించినప్పటికీ.. ఆ శాంతి శాశ్వతం కాదనే ఒకానొక హెచ్చరిక, ఎరుక కవితాంతంలో ధ్వనిస్తూనే ఉంటుంది. సరిగ్గా అదే విధంగా, బి.వి.వి. ప్రసాద్ గారి కవిత్వంలోనూ ఎన్నో కష్టాలను అధిగమించి సాధించుకున్న నిశ్శబ్దం లేదా ప్రశాంతత సైతం క్షణభంగురమైనదే అనే గాఢమైన తాత్విక ఎరుక కనిపిస్తుంది. 

ఈ సంపుటిలో ప్రకృతికి విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. ఆకాశం, మేఘాలు, వాన, వెన్నెల, చెట్లు, పూలు, సీతాకోకచిలుకలు పదేపదే కనిపిస్తాయి. అయితే వాటి పునరావృతం కేవలం ప్రకృతి పట్ల కవికున్న మమకారానికి సూచన కాదు. అవి ఆయన అంతరంగ స్థితులకు ప్రతిబింబాలు. ‘వేసవి మధ్యాహ్నం’, ‘పొడి సాయంత్రం’, ‘చీకటి’, ‘మరొక రాత్రి’, ‘వాన కురిసే రాత్రి’, ‘వానతెరలు’, ‘వేసవిరాత్రి వాన’, ‘వానరాత్రి’ వంటి కవితలను విడిగా, ఒక్కొక్కటిగా చదువుకుంటే బాగుంటాయి, అయితే పుస్తకంలో వాటిని కలిపే ఒక ధార ఉంది. ప్రకృతి వర్ణన వెనుక ఒక సున్నితమైన మానసిక పరిణామం ఉంది. అవి మనిషి అంతరంగంలో నిరంతరం మారే ఉద్వేగాలకు సమాంతర రూపాలు. ప్రకృతి శక్తులను మానవ ఉద్వేగాలకు ప్రతిరూపాలుగా మార్చడంలో ఆంగ్ల కవి రాబర్ట్ ఫ్రాస్ట్ సిద్ధహస్తుడు. మనకు బి.వి.వి. ప్రసాద్ గారి కవిత్వంలోనూ అదే ప్రతిభ కనిపిస్తుంది. ఫ్రాస్ట్ కవిత్వంలో రాత్రి, మంచు కురిసే సాయంత్రాలు మనిషి అంతరంగాన్ని ఎలా ఆవిష్కరిస్తాయో, ప్రసాద్ గారి ‘వేసవి మధ్యాహ్నం’, ‘వానరాత్రి’ వంటి కవితలలో వెలుతురు, చీకటి, వానలు మనిషి లోపలి వేదనకు అద్దం పడతాయి.

ఈ ప్రకృతి కవిత్వంలో ముఖ్యంగా గమనించవలసింది దాని సున్నితత్వం. ప్రకృతిని జయించవలసిన శక్తిగా కాకుండా, దానిలో భాగంగా తనను తాను గుర్తించుకోవలసిన అనుభవంగా కవి చూస్తారు. విశ్వంలోని అనంతత్వం ముందు మనిషి ఎంత చిన్నవాడో గుర్తించే వినమ్రత, అదే సమయంలో ఆ అనంతత్వాన్ని తన హృదయంలో అనుభూతి చెందగలననే ఆశ్చర్యం – ఈ రెండూ ఆయన కవిత్వంలో కలిసి ప్రయాణిస్తాయి.

‘దుఃఖపు కోట’, ‘దుఃఖమూలం’, ‘దుఃఖం తర్వాత’, ‘విషాదం’ వంటి కవితలు ఈ సంపుటిలో దుఃఖానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని సూచిస్తాయి. అయితే ప్రసాద్ గారి కవిత్వంలోని దుఃఖం కేవలం వ్యక్తిగత వైఫల్యాల నుంచి పుట్టిన నిరాశ కాదు. జీవితాన్ని సంపూర్ణంగా అనుభవించాలనుకునే మనిషికి ఆ సంపూర్ణత్వం అందకపోవడం వల్ల కలిగే అస్తిత్వ వేదన. ఇటువంటి విశ్వజనీనమైన వేదనే డబ్ల్యూ.బి. యేట్స్ ప్రసిద్ధ కవిత ‘సైలింగ్ టు బైజాంటియమ్’ లో కనిపిస్తుంది. యేట్స్ ఎలాగైతే అశాశ్వతమైన మానవ ఉనికికి, శాశ్వతమైన సౌందర్యానికి మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని చూసి తపన పడ్డాడో.. ప్రసాద్ గారు కూడా అదే తాత్విక గాఢతతో, మానవ ఉనికిలోని వెలితిని కవిత్వ ముడిసరుకుగా మార్చారు.

ఇక్కడే ప్రసాద్ గారి కవిత్వంలోని ఒక ముఖ్యమైన వైరుధ్యం కనిపిస్తుంది. దుఃఖం నుంచి విముక్తి కోరుకునే మనిషి, తన దుఃఖానికి కారణమైన అనుబంధాలను మాత్రం వదులుకోలేడు. ప్రేమ మనిషికి ఆనందాన్నిస్తుంది; అదే ప్రేమ అతడిని బాధకు గురిచేస్తుంది. జ్ఞాపకాలు మనిషికి ఓదార్పునిస్తాయి; అవే అతడిని గతానికి బంధిస్తాయి. ఆశ జీవించడానికి అవసరం; అదే ఆశ అసంతృప్తికి మూలమవుతుంది. ఈ వైరుధ్యాలను పరిష్కరించడానికి కాకుండా, వాటి మధ్య మనిషి ఎలా జీవించగలడో అన్వేషించడానికి కవి ప్రయత్నిస్తారు. అందువల్ల ఈ కవిత్వం ఉపదేశాల్లా కాకుండా అనుభవాల లాగా పాఠకుల మదిలో నిలుస్తుంది.

‘కాస్త అమాయకత్వం’, ‘ఇతరుల సంతోషం’, ‘కనికరం’, ‘అనంతం ప్రేమ’, ‘అమాయకత్వం’ వంటి కవితలను ఈ నేపథ్యంలో చూడాలి. దుఃఖాన్ని గురించి ఇంతగా ఆలోచించే కవి కనికరాన్ని, ప్రేమను, అమాయకత్వాన్ని ఎందుకు ఆశ్రయిస్తాడు? జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి జ్ఞానం మాత్రమే సరిపోదని, ఇతరుల బాధను అనుభూతి చెందగల హృదయం కూడా అవసరమని ఆయన విశ్వసించడం వల్ల కావచ్చు. ఇక్కడ అమాయకత్వం అంటే ప్రపంచం గురించి తెలియకపోవడం కాదు. ప్రపంచంలోని కఠినమైన వాస్తవాలను తెలుసుకున్న తర్వాత కూడా సున్నితత్వాన్ని కోల్పోకుండా ఉండగలగడం. ఇతరుల సంతోషాన్ని తన సంతోషంగా అనుభవించగలగడం. ఈ భావన ప్రసాద్ గారి కవిత్వానికి ఒక మానవీయమైన నైతిక పునాదిని అందిస్తుంది. వాల్ట్ విట్మన్ తన ‘సాంగ్ ఆఫ్ మై సెల్ఫ్’ లో ఇతరుల సంతోషాన్ని తన ఆత్మలోకి ఆహ్వానించినట్లుగానే, ప్రసాద్ గారి అక్షరాలలోనూ మానవత్వం పట్ల ఒక చెదరని నమ్మకం, నిష్కల్మషమైన ఆత్మీయత దర్శనమిస్తాయి.

ప్రసాద్ గారి కవిత్వంలో ప్రేమ కేవలం ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య అనుబంధంగా పరిమితం కాదు. ‘ప్రేమ ఉంటే..’, ‘ప్రేమ కథ’, ‘ఉత్త ప్రేమ’, ‘వీడ్కోలు ప్రేమలేఖ’, ‘కలలాంటి బంధాలు’ వంటి కవితల ద్వారా ప్రేమకు సంబంధించిన భిన్నమైన అనుభవస్థితులను కవి పరిశీలిస్తారు. ప్రేమలోని ఆర్తి, వియోగంలోని వేదన, అనుబంధాల్లోని అసంపూర్ణత, జ్ఞాపకాల్లో మిగిలిపోయే సాన్నిహిత్యం – ఇవన్నీ ఒకే భావప్రపంచంలోని వివిధ పార్శ్వాలు. ప్రేమను పొందడంకంటే ప్రేమించగలగడం గొప్పదనే భావన వైపు ఈ కవిత్వం మొగ్గు చూపుతుంది. ప్రేమలోని స్వాధీనతా భావాన్ని అధిగమించి, ఎదుటివారి స్వేచ్ఛనూ అస్తిత్వాన్నీ అంగీకరించగల విశాలత్వాన్ని కోరుకుంటుంది.

ఈ భావప్రపంచానికి మరో ముఖ్యమైన కోణం బాల్యం. ‘బాల్య స్నేహం’, ‘పూలలోకి’, ‘సీతాకోకల కథ’, ‘పాప వెదుకులాట’, ‘కలల పిల్లలు’ వంటి కవితలలో బాల్యం కేవలం గతించిన కాలానికి సంబంధించిన మధురస్మృతి కాదు. ప్రపంచాన్ని ఆశ్చర్యంతో చూడగల మానసిక స్థితికి ప్రతీక. పెద్దవాడవుతున్న కొద్దీ మనిషి సంపాదించుకునే జ్ఞానంతోపాటు కోల్పోయే అమాయకత్వాన్ని ఈ కవిత్వం గుర్తుచేస్తుంది. పిల్లల చూపులో ప్రపంచానికి ఉండే కొత్తదనం, పెద్దల చూపులో ఎందుకు క్రమంగా అదృశ్యమవుతుంది? మనిషి అనుభవజ్ఞుడవుతున్న కొద్దీ జీవితానందానికి దూరమవుతున్నాడా? ఇటువంటి ప్రశ్నలు ఈ కవితల మధ్య అంతర్లీనంగా ప్రవహిస్తాయి. ఈ అస్తిత్వ ప్రశ్నలు ప్రముఖ అమెరికన్ కవి బిల్లీ కాలిన్స్ కవిత్వంలోనూ, ఇంతే తీవ్రతతో ధ్వనించడం గమనార్హం.

ముఖ్యంగా ‘సీతాకోకల కథ’ కవితను ‘రంగుల పిల్లలు’ కవితతో అనుసంధానిస్తే రంగుల ప్రతీకకు మరింత లోతైన అర్థం లభిస్తుంది. రంగులు ఆశకు ప్రతీకలైతే, సీతాకోకచిలుకలు ఆ ఆశల నశ్వరత్వానికి ప్రతీకలుగా కనిపిస్తాయి. వాటి సౌందర్యం వాటి స్వేచ్ఛలో ఉంది. ఆ స్వేచ్ఛను స్వాధీనం చేసుకోవాలనుకున్న క్షణమే సౌందర్యం తన సహజత్వాన్ని కోల్పోతుంది. ఈ భావనను మానవ సంబంధాలకు అన్వయించుకున్నప్పుడు కవిత్వం మరింత విస్తృతమైన అర్థాన్ని సంతరించుకుంటుంది. హిందీ కవి పీయూష్ మిశ్రా సైతం తన ‘తిత్లీ’ అనే కవితలో, సీతాకోకచిలుకని రూపకంగా ప్రదర్శిస్తూ.. రంగుల కోసం దానిని చేతుల్లోకి తీసుకోగానే ఆ రెక్కల అందం ఎలా చెదిరిపోతుందో చెబుతారు. ప్రసాద్ గారి కవిత్వం సమకాలీన ప్రపంచ/భారతీయ సాహిత్య ధోరణులతో అద్భుతంగా ముడిపడి ఉండడం పఠితలని అబ్బురపరుస్తుంది.

ప్రసాద్ కవిత్వంలో ఏకాంతం మరో ప్రధానమైన అనుభవం. ‘ఏకాంతంలో..’, ‘ఏకాంతం’, ‘ఏకాంతసమయం’, ‘గది బయట’, ‘లోపలికి’ వంటి కవితలు మనిషి తనతో తాను జరిపే సంభాషణకు భిన్నమైన రూపాలుగా కనిపిస్తాయి. ఏకాంతం అంటే కేవలం ఒంటరితనం కాదు; ఇతరుల సమక్షంలో మూగబోయిన అంతరంగ స్వరం మేల్కొనే సమయం. అయితే, ఆ స్వరాన్ని వినడం అంత సులభం కాదు. లోపల దాచుకున్న భయాలు, అసంతృప్తులు, తీరని కోరికలు ఏకాంతంలోనే మరింత నిశితంగా మనల్ని నిలదీస్తాయి. అందుకే ఏకాంతం ఒకే సమయంలో మనకు ప్రశాంతమైన ఆశ్రయంగానూ, కఠినమైన పరీక్షగానూ మారుతుంది.

ప్రసిద్ధ హిందీ కవి ‘అజ్ఞేయ’ తన ‘అసాధ్య వీణ’ కావ్యంలో.. మనిషి తన లోపలి శూన్యాన్ని, భయాలను ఎదుర్కొని ఏకాంతాన్ని ఒక సాధనగా మార్చుకున్నప్పుడే అంతరంగ స్వరం మేల్కొంటుందని వ్యాఖ్యానిస్తారు. సరిగ్గా ఇదే విలక్షణమైన అంతర్మథనం మనకు బి.వి.వి. ప్రసాద్ గారి కవితలలోనూ అంతస్సూత్రంగా కనబడుతుంది

ఈ కవితలలో కనిపించే ఆత్మపరిశీలన కొన్నిసార్లు తాత్విక విచికిత్స స్థాయికి చేరుకుంటుంది. జీవితం అంటే ఏమిటి? ఆనందం ఎక్కడ ఉంది? మనిషి కోరుకునే విముక్తి నిజంగా సాధ్యమేనా? అనుబంధాలన్నీ తాత్కాలికమైనవైతే వాటికి మనం ఎందుకింత విలువ ఇస్తున్నాం? ఈ ప్రశ్నలకు కవి సిద్ధాంతపరమైన సమాధానాలు ఇవ్వరు. తన అనుభవాలను ప్రశ్నలుగా మార్చి పాఠకుడి ముందుంచుతారు. ఈ ప్రశ్నించే స్వభావమే ఆయన కవిత్వానికి ఒక ప్రత్యేకమైన సాంద్రతను అందిస్తుంది.

‘నశ్వరం’, ‘అసంపూర్ణం’, ‘నిర్మోహం’, ‘అనంతం’ వంటి కవితల మధ్య మధ్య ఒక సంతత ధార గోచరిస్తుంది. మనిషి పరిమితమైన జీవితంలో అపరిమితమైన ఆనందాన్ని కోరుకుంటాడు. నశ్వరమైన అనుబంధాల్లో శాశ్వతత్వాన్ని వెతుకుతాడు. అసంపూర్ణమైన అనుభవాల్లో సంపూర్ణతను ఆశిస్తాడు. ఈ ఆకాంక్షలే అతడిని నిరంతరం కదిలిస్తుంటాయి. అయితే నిజమైన ప్రశాంతత ఈ ఆకాంక్షలన్నీ నెరవేరడంలో ఉందా, లేక వాటి పరిమితులను గుర్తించడంలో ఉందా అనే ప్రశ్న కవిత్వం అంతటా వినిపిస్తుంది. ఈ ప్రశ్నే సంపుటిలోని అనేక కవితలను ఒకే తాత్విక సూత్రంతో అనుసంధానిస్తుంది. పరిమితమైన మానవ అస్తిత్వానికి, అపరిమితమైన విశ్వ సత్యానికి మధ్య సాగే ఘర్షణే సూర్యకాంత్ త్రిపాఠీ నిరాలా రాసిన ‘తుమ్ ఔర్ మై’ కవితా వస్తువు. కోరికల నెరవేరడంలో కాకుండా, జీవిత సహజ పరిమితులను అంగీకరించడంలోనే అంతిమ ప్రశాంతత దాగుందని నిరాలా, బి.వి.వి. ప్రసాద్‌ ఇద్దరూ ఏకాభిప్రాయాన్ని ప్రకటిస్తారు. ఈ పోలిక ప్రసాద్ గారి కవిత్వానికి గాఢమైన భారతీయ తాత్విక భూమికను చేకూరుస్తుంది

‘వాంగో’, ‘వాళ్లు’, ‘వాళ్లు, నువ్వూ, ఆయనా’ వంటి కవితల ద్వారా కవి తన అంతరంగ ప్రపంచం నుంచి ఇతరుల అనుభవాల వైపు దృష్టిని విస్తరించడం కూడా గమనించదగిన అంశం. ముఖ్యంగా కళాకారుడి జీవితం, సృజనాత్మకత, ఒంటరితనం, సమాజంతో అతడికి ఉండే సంబంధం వంటి అంశాలు ఈ సంపుటి విస్తృతమైన అన్వేషణలో భాగమవుతాయి. సృజన అనేది కేవలం సౌందర్యాన్ని ఉత్పత్తి చేసే ప్రక్రియ మాత్రమే కాదనీ, అది సృష్టికర్త అంతరంగంలోని సంఘర్షణలకు కూడా రూపమిస్తుందనీ ఈ సందర్భాలు గుర్తుచేస్తాయి. సరిగ్గా ఇదే సత్యం ఇండో-ఆంగ్లియన్ కవయిత్రి కమలా దాస్ రాసిన ప్రసిద్ధ ‘యాన్ ఇంట్రడక్షన్’ కవితలో సజీవంగా కనిపిస్తుంది. కమలా దాస్ అందులో కళను ఒక అలంకారప్రాయమైన వస్తువుగా కాకుండా, సామాజిక ఆంక్షల మధ్య తన అస్తిత్వం కోసం ఆత్మ పోరాటం చేసే ఒక అనివార్యమైన మానసిక వేదనగా ఆవిష్కరిస్తారు.

ఈ సంపుటిలోని ‘వాక్య ప్రవేశం’, ‘వాక్యాల కవాతు’ వంటి కవితలు కవికి భాషతో ఉన్న సంబంధాన్ని ప్రత్యేకంగా పరిశీలించడానికి అవకాశం కల్పిస్తాయి. ప్రసాద్ గారి కవిత్వంలో భాష సాధారణంగా అలంకారాల భారాన్ని మోసుకురాదు. సంభాషణకు దగ్గరగా ఉండే వాక్యనిర్మాణం, సులభమైన పదజాలం, చిన్నచిన్న దృశ్యాలు ఆయన కవిత్వానికి సహజత్వాన్ని అందిస్తాయి. అయితే ఈ సరళత వెనుక సంక్లిష్టమైన భావప్రపంచం ఉంటుంది. ఒక సాధారణమైన వాక్యం కూడా సందర్భాన్నిబట్టి లోతైన తాత్విక ప్రశ్నగా మారుతుంది. కవిత్వానికి గాఢత రావాలంటే భాష తప్పనిసరిగా క్లిష్టంగా ఉండనవసరం లేదని ఈ రచనలు గుర్తుచేస్తాయి.

అయితే ఈ సరళమైన వ్యక్తీకరణకు కొన్ని పరిమితులూ ఉన్నాయి. ఒక బలమైన ప్రతీకతో ముగియగల భావాన్ని మరికొన్ని వాక్యాలతో కొనసాగించడం వల్ల కవిత్వానికి అవసరమైన నిగూఢత కొంత తగ్గవచ్చు. అలాగే దుఃఖం, ప్రేమ, ఆశ, ఏకాంతం, అనంతత్వం వంటి అంశాలు పదేపదే రావడం వల్ల కొన్ని కవితల మధ్య భావసామీప్యం ఎక్కువవుతుంది. అయితే ఈ పునరావృతాన్ని వస్తువైవిధ్య లోపంగా పరిగణించలేము. ఒకే ప్రశ్నను జీవితంలోని భిన్నమైన సందర్భాల్లో మళ్లీ మళ్లీ ఎదుర్కొనే మనిషి అంతరంగ స్థితికి అది సూచన కావచ్చు. ఈ సంపుటి బలమూ, కొంతవరకు పరిమితీ ఈ నిరంతర ఆత్మాన్వేషణలోనే ఉన్నాయి.

బివివి ప్రసాద్ గారి కవిత్వాన్ని ప్రత్యేకంగా నిలబెట్టేది ఆయనలోని సున్నితమైన మానవీయ దృష్టి. ప్రపంచాన్ని మార్చాలనే ఆవేశం కన్నా, ప్రపంచాన్ని మరింత లోతుగా అర్థం చేసుకోవాలనే తపన ఆయన కవిత్వంలో ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది. వ్యక్తి అంతరంగంలోని మార్పు సామూహిక మానవీయతకు పునాదిగా మారగలదనే విశ్వాసం ఈ కవిత్వంలో అంతర్లీనంగా వ్యక్తమవుతుంది.

‘సృష్టి’ కవితా సంపుటిని చదువుతున్నప్పుడు పదేపదే ఎదురయ్యే అనుభవం ఒకటుంది. కవి తన గురించి మాట్లాడుతున్నాడనిపిస్తుంది. కానీ కొంత చదివాక ఆ మాటలు మన గురించేని అనిపిస్తుంది. మనం మరచిపోయిన బాల్యం, మనం కోల్పోయిన అనుబంధాలు, మనం దాచుకున్న దుఃఖాలు, మనకు తెలియకుండానే మనల్ని నడిపిస్తున్న ఆశలు ఒక్కొక్కటిగా స్ఫురిస్తాయి. మంచి కవిత్వానికి ఉండవలసిన లక్షణం ఇదే. అది కవి అనుభవాన్ని పాఠకుడి అనుభవంగా మార్చగలగాలి. పాఠకుడి అంతరంగంలో అప్పటివరకు మాటలుగా రూపుదిద్దుకోని భావాలకు భాషను అందించగలగాలి.

ఈ సంపుటిలోని కవితలను విడివిడిగా చదివినప్పుడు ఒక్కొక్కటి ఒక్కొక్క అనుభూతిని అందిస్తాయి. కానీ వాటిని అనుసంధానించుకుంటూ చదివినప్పుడు ఒక మనిషి తన జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయత్నం కనిపిస్తుంది. ‘సృష్టి’లో మొదలైన ఊహాప్రపంచం ‘రంగుల పిల్లలు’లో ఆశగా మారుతుంది. ఆ ఆశ ప్రేమగా, అనుబంధంగా విస్తరిస్తుంది. అనుబంధం దుఃఖానికి దారితీస్తుంది. దుఃఖం ఏకాంతంలోకి తీసుకువెళ్తుంది. ఏకాంతం ఆత్మపరిశీలనకు అవకాశమిస్తుంది. ఆ పరిశీలన చివరికి కనికరం, అమాయకత్వం, నిర్మోహం, జీవనానందం వంటి విలువల వైపు ప్రయాణిస్తుంది. ఈ క్రమాన్ని కవి ఉద్దేశపూర్వకంగా నిర్మించిన ఒక నిర్దిష్ట తాత్విక వ్యవస్థగా భావించకుండా, కవితలనిఅనుసంధానించుకుంటూ చదివినప్పుడు కనిపించే భావప్రవాహంగా అర్థం చేసుకోవాలి.

ఈ కవిత్వంలోని ఆర్తి కలవరపెడుతుంది. వేదన ఆలోచింపజేస్తుంది. సున్నితత్వం మనల్ని కదిలిస్తుంది. తాత్వికత ప్రశ్నిస్తుంది. అన్నిటికన్నా ముఖ్యంగా, జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అంటే దానికి ఒక అంతిమ సమాధానం కనుగొనడం కాదనీ, దాని గురించి మరింత నిజాయితీగా ప్రశ్నించగలగడమనీ ఈ సంపుటి గుర్తుచేస్తుంది.

జీవితాన్ని ప్రేమించడానికి కారణాలు వెతికే కవిత్వం కంటే, కారణాలు దొరకనప్పటికీ జీవితాన్ని ప్రేమించగలగడం ఎలాగో అన్వేషించే కవిత్వం మరింత విలువైనది. ఈ కవిత్వాన్ని చదివిన తర్వాత మనం ప్రపంచాన్ని కొత్తగా చూస్తామో లేదో చెప్పలేం. కానీ మనలోని ప్రపంచాన్ని మరొకసారి చూసుకోవాలనిపించడం మాత్రం ఈ సంపుటి సాధించే ముఖ్యమైన సాహిత్య ప్రయోజనం. ‘సృష్టి’ అటువంటి అన్వేషణకు సంబంధించిన ఒక సున్నితమైన, ఆర్తితో కూడిన కవితాత్మక సాక్ష్యం.

***

సృష్టి (కవిత్వం)

రచన: బివివి ప్రసాద్,

ప్రచురణ: స్వేచ్ఛ ప్రచురణ, తణుకు

పేజీలు: 250

వెల: ₹ 250/-

ప్రతులకు:

అనేక బుక్స్

# 30-5-26/1, 

కోకా చలపతిరావు స్ట్రీట్,

ఏలూరు రోడ్, 

విజయవాడ 520 002

ఫోన్ : 92472 53884