వస్తువులో వైవిధ్యం-అభివ్యక్తిలో సౌందర్యం

వ్యాసకర్త: గుడిపాటి

(తోకల రాజేశం గారి కవితా సంకలనం “అడవి దీపాలు” కొరకు గుడిపాటి గారు రాసిన ముందుమాట)

*******

   స్పందించే గుణం గల సృజన శీలి కవితా వస్తువుల్లో వైశాల్యం అపారంగా ఉంటుంది. అభివ్యక్తిలో వైవిధ్యం తొంగి చూస్తుంది. తనని సమాజాన్ని, లోకాన్ని పరికించే దృష్టి కోణంలో విస్తృతి కనిపిస్తుంది. తద్వారా తనని కదిలించిన కలవరపరిచిన అంశాలని కవిత్వం చేయడానికి తపిస్తాడు. ఈ తపన తోకల రాజేశంలో ఉంది. అతని కవిత్వంలో విస్మయానికి లోను చేసే విస్తృతి దాగుంది. అనేకానేక అంశాల్ని స్పృశిస్తూ కొనసాగుతున్న అతని కవిత్వం నడకలో ఉద్వేగం, నింపాదితనం, తనలోకి తాను చూసుకునే తత్వమూ కలగలిసి ఉన్నాయి. ఇవన్నీ అతని కవిత్వం పట్ల చిత్రమైన ఆకర్షణకు లోను చేస్తాయి. 

రాజేశం ‘పాతాళ గరిగె’ విమర్శనా వ్యాసాల పుస్తకం ద్వారా పరిచయమయ్యాడు. అతని కవిత్వమూ అప్పుడప్పుడు చదివా. సామాజిక, రాజకీయ వ్యాసాలు-సాహిత్య వ్యాసాలు రాస్తున్నాడు. ఇటు కవిత్వమూ అటు వచనమూ బాగా రాయగలిగే యువ సాహిత్యకారుల్లో అరుదైన సృజన కారుడు రాజేశం. ఇప్పుడు ఈ కవితా సంపుటితో పాఠకుల ముందుకు వస్తున్నాడు. అతడిని కొన్ని సందర్భాల్లోనే కలిశా. ఒక తెలియని సృజనోత్సాహం అతనిలో తారాట్లాడేది. మంచిర్యాల దగ్గర ఒక గ్రామంలో సర్కార్ బడి టీచర్ గా పనిచేసే రాజేశంలో మంచి కవి ఉన్నాడని ఈ కవిత్వమంతా చదివితే బోధపడింది. 

 తెలంగాణకి చెందిన ఈ నవ యువకవి ప్రయాణం దాదాపు 10 ఏళ్ల కిందటనే మొదలైంది. ఇదివరలో శతకం రాశాడు. నానీలు రాశాడు. కవిత్వమూ, వ్యాసాలూ రాస్తున్నాడు. తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన ఉద్యమ నేపథ్యం స్థానికతపై అతనిలో ఆసక్తిని ఇనుమడింపజేసింది. చరిత్ర క్రమాన్ని అర్థం చేసుకునే చూపునిచ్చింది. ఉద్యమాల క్రమం అతని అవగాహనకి పదును పెట్టింది. అందుకు ఈ కవిత్వమే ప్రమాణం. 

తెలంగాణలో ఉద్యమాల ఊపు కొనసాగుతున్న కాలాన 1987లో పుట్టాడు రాజేశం. కల్లోల తెలంగాణలోని బహుముఖీనమైన జీవితం అతని అనుభవంలోకి వచ్చింది. గత మూడు దశాబ్దాల తెలంగాణ పరిణామాల క్రమానికి అతను సాక్షి. అతని శైశవం, బాల్యం, కౌమారం, తొలి యవ్వనప్రాయం తెలంగాణ చరిత్రలో భాగమై నడిచింది. విద్యార్థిగా ఉపాధ్యాయునిగా అతను చూసిన సమాజం, చేసిన అధ్యయనం, గడుపుతున్న జీవనం బహుళ ఆలోచనలకు తావునిచ్చింది. ఆ క్రమంలోనే రాయాలన్న తపనతో కవిగా పరిణామం చెందాడు  9వ తరగతి నుంచే రచనలు చేస్తున్న అతను క్రమంగా ఏం రాయాలో ఎలా రాయాలో తెలుసుకున్నాడు. 20 ఏళ్ల వయస్సులోనే శతకం వెలువరించడం రాజేశంలో రచన పట్ల ఉన్న ఆరాటానికి సంకేతం. అతని ఆలోచనా స్రవంతిలో సాహిత్యం ఎంత అవిభాజ్య భాగమైనదో ఈ కవితా సంపుటి చెబుతుంది. అక్షరాల పట్ల అతడి ప్రగాఢమైన అనురక్తిని చూసి చిత్ర పోతాం.

ఆకలేసి అలమటించే వానికి

 ఆహారమే ప్రాణమైనట్లు

 అన్యాయాల వల్ల అరిగి కరిగిన బతుకులకు 

 పోరాటమే జీవితమైనట్లు

 శిశిర వృక్షానికి 

 రానున్న వసంతమే ధ్యేయమైనట్లు 

 నాకు సమస్తమూ అక్షరమే (అక్షరం)

 అన్న కవితా పాదాలు తోకల రాజేశంకు సాహిత్యం పైన కవిత్వం పైన గల నిబద్ధతకు సాక్ష్యం.

 గత 30 ఏళ్ల కాలంలో తెలంగాణ అనేక ఉద్యమాల్ని చూసింది. సాహిత్య రంగంలో అనేక వాదాలు వెల్లువెత్తి కవిత్వం బహుముఖీనంగా విస్తరించింది. రాజేశం కవిత్వంలోనూ వాటి ఛాయలున్నాయి. దళిత, బహుజన వాదాల ఛాయలు ఇతని కవిత్వంలో చూస్తాం. అక్కడికే పరిమితం కాకపోవడం ఈ కవిలోని సుగుణం. ఏదో ఒక పార్శ్వానికి చెందిన కవిగా కుదించడానికి వీల్లేని విస్తారమైన ఇతివృత్తం, భావజాలం రాజేశం సృజనలో అంతర్భాగం. 

 దళిత- బహుజన-ఆదివాసీ-స్త్రీవాద ఆలోచనల సారాన్ని గ్రహించాడు. ప్రశ్నల్ని సంధించే సమాజాన తన కవిత్వాన్ని ఒక ప్రశ్నగా సారించాడు. ప్రశ్నించడానికి వీల్లేని పరిస్థితుల్ని నిరసిస్తూ ‘ప్రశ్నను చంపలేవు’ అంటూ ప్రతీపశక్తుల్ని హెచ్చరించడం ఇతని కంఠస్వరం ప్రత్యేకత. “ప్రశ్న ఉన్న స్థితి నుంచి ఉన్నత స్థితికి మోసుకుపోయే వంతెన” అన్న అవగాహన ఉన్న కవి రాజేశం. అందుకని ఇవాళ దేశంలోని కాషాయ మూకల మతోన్మాద క్రీడని నిరసిస్తున్నాడు. ప్రశ్నించే చైతన్యం మరింతగా పాదుకోవాలని అభిలాషిస్తున్నాడు. అందుకోసం కవిత్వాన్ని ఆయుధంగా చేసుకున్నాడు.

 కవిత్వం రాయటమంటే

 యుద్ధానికి సన్నద్ధం కావటం

 యుద్దం చేయటమంటే

 బతుకును నిండు గుండెతో ప్రేమించడం (కవిత్వమూ యుద్ధమే)

 అన్న అవగాహన గల కవి రాజేశం. అందుకే ఇతని కవిత్వం వర్తమాన సంఘర్షణల నేపథ్యంలో పదును దేలింది. జనం కోసం మాట్లాడే మనుషుల కంఠస్వరంగా వ్యక్తమైంది. జ్యోతిబా పూలే, సావిత్రిబాయి పూలే, అంబేద్కర్, పెరియార్ ,కాళోజి, జయశంకర్, సామల సదాశివ, గౌరీ లంకేష్ వంటి వారి త్యాగాల్ని స్ఫూర్తిని అవగాహన చేసుకుని అభివ్యక్తం చేయడం రాజేశం కవిత్వం ప్రత్యేకత. రోహిత్ కు మరణం లేదని ప్రకటిస్తాడు.

తెలంగాణ భౌగోళిక స్వరూపం, సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, పోరాటాల వైశిష్ట్యం, మానవీయ భావనల తండ్లాట సమ్మిశ్రితమై రాజేశం కవిత్వంలో కనిపిస్తాయి. బతుకమ్మని ‘పూల జాతర’గా అభివర్ణిస్తాడు. ‘మేడారం జాతర’కు చిత్రిక పడతాడు. ‘తెలంగాణ తెలుగు నా జీవన స్వరం’ అని ప్రకటిస్తూ ఇక్కడి భాషలోని కవితాత్మను సౌందర్య భరితంగా రూపు కట్టిస్తాడు. అదిలాబాద్ జిల్లా ఆదివాసులైన గోండుల జీవనశైలిని “అడవి దీపాలు” కవితలో ప్రతీకాత్మకంగా వ్యక్తం చేస్తాడు.

అదిలాబాద్ జిల్లా ఆదివాసీలయిన గోండుల జీవన శైలిని “అడవి దీపాలు”కవితలో ప్రతీకాత్మకంగా వ్యక్తం చేస్తాడు.

‘ఉపాధ్యాయునికి విద్యాలయమే

 దేవాలయమైనట్లు 

 వీళ్లకు అడవి ప్రపంచం 

 ప్రపంచమే ఒక అడవి’

 అనడమే కాదు గోండుల జీవితంలోని నిజాయితీని మాయలేని తనాన్ని,మనిషి తనాన్ని సుందరంగా చెబుతాడు.

పురి విప్పిన నెమళ్లలా 

వీళ్ళు గుస్సాడీ నృత్యం చేస్తున్నప్పుడు చూడాలి ఒళ్లంతా కళ్ళు చేసుకుంటేనే గానీ తనివి తీరదు

వాళ్ల సాంప్రదాయం ముందు ఆచారం ముందు మనమంతా అనాగరికులమైపోతాం 

………………………………………….

ప్రతి సందర్భంలోనూ 

బతికి చస్తూ చస్తూ బతుకుతూ 

బతుకీడుస్తున్న ఈ లోకంలో 

లోపలా బయట మనిషిని బతికించుకుంటున్నది బహుశా వీళ్ళు మాత్రమేనేమో!

 మనిషితనాన్ని గొప్పగా అభివ్యక్తం చేయడం రాజేశంలోని కవితా కౌశలానికి మచ్చుతునక.  

అదిలాబాద్ గోండ్ల గురించే గాక ప్రకృతి విలసితాలైన కుంటాల, పొచ్చెర జలపాతాలని తన అక్షరాలతో సత్కరిస్తాడు. ‘వాటిది వెండి కణాల ప్రవాహం’గా అభివర్ణిస్తూ ‘అద్భుత నీటి సంగీతం’గా దర్శింపజేస్తాడు. ఈ విధంగా రాజేశం ఊహాశాలిత విలక్షణమైనది.తాను జీవిస్తున్న ప్రాంత నైసర్గిక స్వరూపాన్ని, ప్రకృతిలోని నిసర్గ సౌందర్యాన్ని సృజించడం రాజేశం కవిత్వంలో కనిపించే మరో ప్రత్యేక ఆకర్షణ. 

మనిషిలోని సంవేదనలు, అంతరంగ కల్లోలాలు, మనుషుల పట్ల అవ్యాజమైన నమ్మకం, ప్రేమలు-మానవత్వం మీద మమకారం కూడా రాజేశం కవితల్లో కనిపిస్తాయి. పోస్ట్ మాన్ ని ‘పగటి చంద్రుడు’ అంటూ రూపు కట్టించిన తీరు తిలక్ ని సృజింపజేసినప్పటికీ ఇతని కవిత్వ నడక భిన్నమైనది. ఇక ‘రెండు చందమామలు’ అంటూ రాసిన కవిత తన కన్న వాళ్లకు కవి అందిస్తున్న గొప్ప కవితాత్మక నీరాజనం.

తల్లి తన రక్తాన్ని పాలు చేసి మురిపాలు రంగరించి కడుపు నింపుతుంది 

తండ్రి తప్పటడుగులు గొప్పటడుగులుగా

విచ్చుకునేందుకు

మొదటి పుస్తకమై దారి చూపుతాడు

 ……………………………………

 నీ తలమీద గొడుగులా పట్టిన ఆ చేతుల్లోకి చూడు

 నీ మీది అనంతమైన ప్రేమ రేఖలుగా సాగడం   కనబడుతుంది 

అలసి సొలసిన ఆ కనుపాపల్లోకి తొంగి చూడు

 పాపగా ఆ కళ్ళల్లో నువ్వింకా భద్రంగానే కనిపిస్తావు 

 ఎన్నటికీ చీకటి నీడలు ప్రసరించని 

 చల్లని రెండు నిండు చందమామలు వాళ్ళు’

ఇంతటి అద్భుత అభివ్యక్తి కలిగిన కవి రాజేశం కవితా ప్రయాణం విశిష్టమైనది. బహుళ అస్తిత్వాల్ని ప్రతిఫలించే ఇతని కవిత్వం వర్తమాన తెలంగాణ కవిత్వ ప్రపంచంలోని వైశాల్యానికి ఒక నమూనా. కల్లోల తెలంగాణ నుంచి ఒక కవి రూపొంది ముందుకు సాగడానికి గల పూర్వ రంగం ఎలా ఉంటుందో తెలుసుకోవాలంటే ఈ కవిత్వం చదవాలి. ఇతని సాహిత్య ప్రయాణాన్ని ఆకలింపు చేసుకోవాలి. సాహిత్యాన్ని సీరియస్ గా అధ్యయనం చేసే అభిరుచి ఉన్న కవి రాజేశం. ఈ అధ్యయనశీలతనే అతని కవిత్వ వస్తు ప్రపంచంలోని వైశాల్యానికి మూలం.

రాజేశం కవిత్వశైలి ప్రత్యేకమైనది. ఇతని సాంద్రమైన వ్యక్తీకరణలు చక్కటి అనుభూతిని అందిస్తాయి. పద చిత్రాలు భావ చిత్రాలు సరళ రీతిన ఉండి ఆకర్షిస్తాయి. వస్తువుకు తగిన శిల్పాన్ని అనుసరిస్తూ తనదైన అభివ్యక్తిని సంతరించుకుంటున్నాడు రాజేశం. అవసరమైన చోట్ల కొన్ని కవితల్లో మాండలిక పదజాలం ఉపయోగించాడు. ఇది ఆయా కవితలకు అనువైన, అవసరమైన వ్యక్తీకరణ సంవిధానంగా ఒదిగింది. కవిత్వ భాషలో సారల్యం, వస్తువులో వైవిధ్యం, భావాల సమ్మిశ్రమంలో గాఢత,సాంద్రత ఇతని అభివ్యక్తి పట్ల ఒక రకమైన ఆకర్షణని కలిగిస్తాయి. స్థానికంగా తన నేల మీద నిలబడి చుట్టూ ఉన్న సమాజాన్ని, లోకాన్ని పరికించే ఈ కవి ప్రయాణంలో ఈ పుస్తకం ఒక మైలురాయిగా నిలుస్తుందన్నది ఆకాంక్ష. ఈ ప్రయాణం మరింత ముందుకు సాగాలన్నది ఆశ.ఆ దిశగా తోకల రాజేశం కొనసాగుతాడని ఆశిస్తూ….