శ్రీకాకుళం జిల్లా కవి ‘చింతా అప్పలనాయుడు’ కవిత్వ సంపుటి ‘దుక్కి‘కి ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ అవార్డు లభించింది (వార్త ఇక్కడ). ఈ 31నే బహుమతి ప్రదానం. ఈ సందర్భంగా, ఆ సంపుటికి మరొక రచయిత గంటేడ గౌరునాయుడు రాసిన ముందుమాట మీకు అందిస్తున్నాము.

(వ్యాసం పుస్తకం.నెట్లో వచ్చేందుకు కారణమైన అరుణ పప్పు గారికి ధన్యవాదాలు – పుస్తకం.నెట్)

పుట్టిననేల మీద ప్రేమతో మట్టి రుణం తీర్చుకోవడానికి కలాన్ని హలం చేసి కవిత్వపు చాళ్లు పోస్తున్నాడు సోదరుడు చింతా అప్పలనాయుడు. రైతు మడిచెక్కను నమ్ముకొని చేను గురించే మాటాడినట్టు తానెప్పుడు కలిసినా యేదో వొక కొత్త వాక్యంతో పలకరస్తాడు. చింతా అంటాడొక కవితలో ‘మా అయ్యకు వ్యవసాయం వ్యసనం’ అని. అప్పల్నాయుడికి సాహిత్యం వ్యసనం మరి. అందుకే అనిపిస్తుంది నాకు, చింతా అప్పల్నాయుడు అచ్చమైన రైతుకవి అని. రైతుబాధ తప్ప మరొకటి పట్టదు తనకి. మట్టి మనుషుల యాతన తప్ప మరొకటి అతని తలపులోకి రాదనిపిస్తుంది. పాండితీప్రకర్ష బాధ లేదు. వాదాల వివాదాల సిద్ధాంత రాద్ధాంతాల గోల తెలీదు. తనకు తెలిసిందల్లా తన చుట్టూ ఉన్న మట్టిమనుషుల జీవితాలు, వారితో సన్నిహితసంబంధాలూను. అప్పలనాయుడిని చూస్తే నాకు మా ‘ఉత్తరాంధ్ర రైతుమాట’కు రూపం వొచ్చిందనిపిస్తుంది. అందుకే అప్పలనాయుడు రాసిన ప్రతివాక్యమూ నాకు కవిత్వంలా కాక జీవితంలా సాక్షాత్కరిస్తుంది.

‘‘ఆవుకి కుడితెట్టినట్టు..
పొలానికి గత్తమేసినట్టు..
గడ్డిపరకలకి గాలించినట్టు…
బతకడం నీకు బాగా పట్టుబడిపోయింది
బతుకే నీయనకాల బేపికూనై తిరిగేది’’

యిలా ఎవరనగలరు చింతా అప్పలనాయుడు కాక. అందుకే నేనంటాను చింతా అచ్చమైన పల్లెటూరి రైతుకవి అని. ఎంతో సాదాసీదాగా కనిపించే వాక్యాల్లో ఎంత గొప్పగా జీవితాన్ని చిత్రించాడో కదా అనిపిస్తుంది. ‘వీళ్లకి ఆకలీ, దరిద్రమూ తప్ప ప్రపంచంలో మరొకటేదీ కనబడదు కాబోలు’ అన్నాడట ఒక పెద్దమనిషి హైదరాబాద్ నుంచొచ్చి. అవును. ఆకలంటే ప్రేమ. దరిద్రంతోనే మా స్నేహం. అవే మాకు కనిపిస్తాయి. నిత్యమూ అవే మాచేత రాయిస్తున్నాయి. కథయినా… కవితయినా.. పాటయినా.. రాత మా ప్రాంతీయ అవసరం!

చింతా తన కవితలో చెప్పినట్టు -
‘‘లోతుకుపోయిన కళ్లతో మా అమ్మల ముఖాలు..
మసిబారిపోయిన దివ్వగూళ్లులా ఉంటాయి’’
అలా తప్ప మరెలా రాయగలడు ఈ ప్రాంతపు కవి? అలాగని చింతా అప్పలనాయుడు మరే సమస్యా పట్టించుకోని, ప్రపంచం పోకడల గాలి సోకని, కేవలం ప్రాంతీయ కవి అనుకుంటే అది సరికాదు. జరుగుతున్న విధ్వంసాన్నీ, ప్రపంచీకరణ ప్రభావాన్నీ ప్రాంతీయ నేపథ్యంలో వినిపిస్తాడు. అందుకు ఉదాహరణలుగా అనేక కవితలు ఈ సంపుటిలోనే మనల్ని చింతాక్రాంతుల్ని చేస్తాయి.

‘‘యంత్రాలు ఎనుబోతులై నిన్ను కాళ్లకింద కుమ్మేసి
కంపెనీలు నీ కాటిలో కంపలు పేర్చాయా
పండుగంటిపూట
సీసం నీ నోటికి పాయసమైపోయిందా’’
- అని ‘తొలిపొద్దువై..’ అనే కవితలో స్వర్ణకారుని జీవితంలో కొత్తమార్పులు నింపే విషాదాన్ని వినిపిస్తాడు.

‘‘గడ్డిపరకల్ని కలగంటున్న పశువుల్ని
ఇనపగెద్దలు సాల ముందట వాలి
కబేళాకు రమ్మని కవుర్లుపెడుతున్నాయి’’
- అంటాడు ‘గోస’ కవితలో!

‘‘అమ్మకానికి అందాలు ముందుకొస్తున్న నేల మీద
హైటెక్ సీజన్లో
కంప్యూటర్ హింసేదో కమ్ముకురాదని గ్యారంటీ ఏముంది’’ అంటాడు (ఒక్క ఆమెకే చెల్లింది)

“హైటెక్ రికార్డింగ్ థియేటర్లో
రైతుల ఆకలి కేకలు
పాప్ సంగీతమై వినిపిస్తాయి” (ముఖచిత్రం)
-ఇలా అనేకమైన వాక్యాలు కనిపిస్తాయి.

‘‘గావంచాకట్టుతో ఆకలిని అదిమిపట్టినప్పుడు
అప్పులోళ్లు గురిచూసి కొట్టిన బాణం దెబ్బలకు
భూమిలో ఉండ దిగి కదల్లేకపోయిన కర్ణుడిలా..”

- కనిపిస్తాడు కవి కళ్లకి రైతు. అవును మరి ప్రతి రైతూ అనేక విధాలుగా వంచించబడ్డ కర్ణుడే. ఈమాట ఎక్కడో, ఏ గ్రంథాల్లోనో చదివిన జ్ఞానంతోకాక జీవిత పరిశీలనానుభవంలోంచి మాత్రమే రాయగలిగేది.

‘‘మా మొగోలు కండలు తిరిగిన వస్తాదులా!
ఆల సేతుల్ల గదలున్నాయా, గాండీవాలున్నాయా!
ఎదురుబద్దల్లాంటి ఎవికలమీద
సేరుసితకలతోటి సేమాకు రాసినట్టు..’’
- నిరుపేద కూలీల కూలీల భార్యల మట్టివాసనల మాటలే ఈ కవితల నిండా. అందుకే ఈ కవి అచ్చమైన పల్లెటూరి రైతు కవి.

‘పనమువ్వల సవ్వడితో నెమరువేత సంగీతం
వినిపించని పశువుల సాల శవం పోయిన ఇల్లు’లా ఉందంటాడు. మరోచోట అక్షరాలతో చెరుకుల ముసిల్దాని బొమ్మగీస్తూ

“అంబల్లేలకి ఆకలి డొక్క
ఖాళీ దాకై వెన్నుకు చేరబడుతుంది…
….
సాయంకాలానికి పొయ్యిమీద
చేరడు నూకగింజలౌతుంది’’

అంటూ ఏదో ఒక పనిచేస్తూ పొట్ట నింపుకునే ముసలమ్మ ఏయే వేళల్లో ఎలా ఉంటుందో దృశ్యమానం చేస్తాడు. ఇలా ప్రతి కవితలోనూ శ్రమజీవుల కష్టాలనీకన్నీళ్లనీ సహజాతి సహజంగా చిత్రిస్తాడు.కవిత్వ పాదాలు ఎంత ఎత్తుకు ఎదిగినా తన నేల మీద పాదాలు ఆనించి విశాలవిశ్వంలోకి చూపులు సారించి కవితాగానం చేస్తున్నాడు, ఉద్వేగభరితమైన ఉత్తరాంధ్ర గొంతును వినిపిస్తున్నాడు చింతా అప్పలనాయుడు. తన కథల్లో కవితల్లో చింతలు నింపుకొస్తాడు, కవితో కథో రాస్సేక ‘చింత’ తీరి తేలికపడతాడు.

అప్పుడు చెప్తాడు కడుపుబ్బ నవ్వించే ఊసులు. తన బాల్యపు ముచ్చట్లు. హాస్టల్లో కుక్కచెపాతీల కబుర్లు. జంగమయ్య కుట్టిన మాసికల నిక్కర్ల సంగతులు. ఫాదర్లు కొట్టిన బెత్తందెబ్బల సన్నివేశాలు. అంతేనా.. ఎన్నెన్ని వాలకాలు కడతాడో. కవి, కథారచయితే కాదు, చింతా మంచి నటుడు కూడా. అప్పలనాయుడి కత, కవిత మనల్ని దు:ఖంలో ముంచి కన్నీరు తెప్పిస్తే, చెప్పే కబుర్లు, కట్టే వాలకాలు నవ్వించినవ్వించి కళ్లలో నీళ్లు నింపుతాయి. మా సాహిత్య ప్రయాణాల్లో చింతా లేకపోతే మాకు చింతే. అప్పుడెప్పుడో పదహారేళ్ల కిందట తొలిసారి కలిసినప్పుడు కవితో పాటో రాసి కింద ‘చింతాశ్రీ’ అని సంతకం చేసి చూపించేడు. ‘చింత’ తప్ప మనకు ‘శ్రీ’ ఎక్కడిదిరా నాయినా… అన్నాను సరదాగా. ‘ఔన్నిజవే కదా’ అన్నాడు. అప్పటినుంచీ అప్పలనాయుడి చింత కవిత్వమే అయ్యింది. కతయ్యింది. పాటయ్యింది. నాటికైంది. కడుపుబ్బ నవ్వించే వాలకమైంది. తానేది రాసినా అక్షరం తడి ఆరకముందే నాకు చూపిస్తాడు. మళ్లీ మళ్లీ రాస్తాడు. లోపాల్ని ఆనందంగా అంగీకరిస్తాడు. విమర్శల్ని సహృదయంతో స్వీకరిస్తాడు.

పుస్తకం వివరాలు:
దుక్కి – చింతా అప్పలనాయుడు (Dukki – Chinta Appalanaidu)
ప్రచురణ: స్నేహకళా సాహితి, కురుపాం
ప్రతులు విశాలాంధ్ర, ప్రజాశక్తి బ్రాంచీలలో లభ్యమవుతాయి.
(వెల, ఇతర వివరాలు – మాకు లభించలేదు. తెలిసిన వారు ఇక్కడ వ్యాఖ్య విడువగలరు. – పుస్తకం.నెట్. ఉంటే, మంచి ముఖచిత్రం కూడా పంపగలరు.)

ఈపుస్తకం పై బ్లాగ్లోకంలో వచ్చిన వ్యాసం ఇక్కడ.

జులై 31న బెంగళూరులో ప్రారంభమయ్యే ఈ సభలు, ఆగస్టు 5న కర్నూలులో, ఆగస్టు 15న గోపీచంద్ స్వస్థలమైన కృష్ణా జిల్లా అంగలూరులో, ఆగస్టు 26న గుంటూరులో, సెప్టెంబర్ 5న చెన్నైలో జరుగుతాయి. ముగింపు ఉత్సవాలు సెప్టెంబరు ఎనిమిదిన రవీంద్ర భారతిలో జరుగుతాయి.

ఈ వివరాలతో ఉత్సవ కమిటీ వారి ప్రకటన ఇక్కడ చూడవచ్చు.
(వేగు ద్వారా వివరాలను తెలియజేసినందుకు సాయిచంద్ గారికి ధన్యవాదాలు)

అలాగే, బెంగళూరు లో జరిగే సభ వివరాలు, వక్తలు – చర్చాంశాలు, ఇతరత్రా విశేషాలు – ఇక్కడ చూడవచ్చు.
(వివరాలు అందించిన అనిల్ అట్లూరి గారికి ధన్యవాదాలు)

[శతజయంతి ఉత్సవాల ప్రారంభం సందర్భంగా పోయిన ఏడు విడుదల చేసిన ప్రకటన ఇక్కడ చూడవచ్చు. గత ఏడాదే డీటీఎల్సీ వారు నిర్వహించిన శతజయంతి ఉత్సవాల సంబంధిత ప్రకటన ఇక్కడ చూడవచ్చు.]

ఈ సందర్భంగా, గోపీచంద్ రచనలపై మీ అభిప్రాయాలు రాసే ఆసక్తి ఉంటే, వ్యాసాన్ని editor@pustakam.net కు పంపగలరు. గోపీచంద్ రచన – ’పోస్టు చేయని ఉత్తరాలు’ పై పుస్తకం.నెట్ లో వచ్చిన వ్యాసం ఇక్కడ చూడవచ్చు.

నిన్న మళ్ళీ చదవటం మొదలుపెట్టాను. పూర్తి చేద్దామని కాదు. డైరీల్ని మొదల్నించి కడదాకా చదవాల్సిన అవసరమేముంటుంది. ఊరికే తోచినంతదాకా చదవడం, పైన సూచించిన లాభాన్ని సంగ్రహించి పక్కనపెట్టేయటం… అంతే! నిన్నటి పఠనంలో ఈ క్రింది వాక్యం ఆకట్టుకుంది:

There were times when I had nothing else inside me except reproaches driven by rage, so that, although physically well, I would hold on to strangers in the street because the reproaches inside me tossed from side to side like water in a basin that was being carried rapidly.

— Sunday 19th July 1910

1910వ సంవత్సరంలో కాఫ్కా రాసుకున్న డైరీ తొలి పేజీల్లో, మామూలు దినచర్యతోపాటూ, ఒక సుదీర్ఘమైన రచనాభ్యాసం కూడా వుంటుంది. చదవటానికి ఇది కూడా మామూలు డైరీ రాతే అనిపించేట్టు మొదలవుతుంది. తన బాల్య విద్యాభ్యాసం తనని ఎలా పాడు చేసిందో విశ్లేషించుకుంటున్నట్టు ఒక పేరా వుంటుంది. తర్వాత అదే పేరా, తడవ తడవకీ మార్పులూ చేర్పులతో పరిమాణం పెంచుకుంటూ పోయి, ఆరుసార్లు రాసి వుంటుంది. అలాగే పోనుపోనూ అది కాఫ్కా నిజ జీవిత వృత్తాంతంగా కాక, ఒక కాల్పనిక పాత్ర రాస్తున్న కాల్పనిక వృత్తాంతంగా మారిపోతుంది. నేను పైన ఇచ్చిన వాక్యం అందులోదే.

తనను తనకు కాకుండా చేయబోయిన విద్యార్థి దశని బాగా నిరసించిన సమయాలు చాలా వుండేవని చెపుతూ నేరేటర్ ఈ మాటలంటాడు. “అప్పట్లో నా లోపల వేరే ఏమీ వుండేది కాదు కోపంతో తన్నుకొచ్చే ఆక్షేపణలు తప్ప…” అంటూ మొదలైన వాక్యంలో ఈ తొలి సగమూ సాధారణమైనదే. కానీ దాని కొనసాగింపు మాత్రం కాఫ్కా నుంచి మాత్రమే ఊహించగలిగేది: “…దాంతో, శారీరకంగా బాగానే వున్నా, నేను వీధిలోని అపరిచితుల్ని ఆసరాకి పట్టుకునేవాణ్ణి, ఎందుకంటే నా లోపలి ఆక్షేపణలు, వేగంగా పట్టికెళ్తూన్న ఒక పాత్రలోని నీళ్ళకు మల్లే, అటూ ఇటూ విసిరికొట్టబడేవి”. బయటకు కక్కలేని ఏవో ఆక్షేపణలతో లోపల్లోపలే సతమతమయ్యే వ్యక్తులు చాలామంది వుంటారు. కానీ వాటి వల్ల శరీరాన్ని నిలదొక్కుకోలేక వీధిలో జనాన్ని ఆసరాకి పట్టుకునే వాళ్ళెవరుంటారు? ఇదే సాహిత్యానికి కాఫ్కా ధైర్యంగా అందించిన ఆవిష్కరణ. ఇక్కడ కాఫ్కా “ఆక్షేపణ” అనే ఒక అమూర్త భావానికి “శరీరాన్ని నిలదొక్కుకోలేకపోవట”మనే భౌతిక పర్యవసానాన్ని ఇస్తున్నాడు. ఈ ధోరణిని కాఫ్కా కళకు ఆయువుపట్టుగా చెప్పుకోవచ్చు.

కాఫ్కా రచనల్లో ప్రసిద్ధ కథ “ద మెటమార్ఫొసిస్“లో ముఖ్యపాత్ర గ్రెగర్ జమ్‌జా ఒక ఉదయాన నిద్ర లేవగానే బొద్దింకగా మారిపోయి వుంటాడు. అతని జీవితంలో పేరుకుపోయిన అభద్రతా భావన అతణ్ణి బొద్దింకగా మారిపోయేలా చేస్తుంది. చివరకు సొంత కుటుంబం చేతుల్లోనే హత్యకు గురవుతాడు. ఇలాంటి గతే కాఫ్కా ప్రసిద్ధ నవల “ద ట్రయిల్“లోని ముఖ్యపాత్ర జోసెఫ్.కె కీ పడుతుంది. అపరాధ భావన వల్ల, తన నేరమేమిటో తెలియకుండానే దాన్ని అంగీకరించి కోర్టుల చుట్టూ తిరుగుతాడు. చివరకు తెలుసుకోకుండానే, శిక్ష రూపేణా గొంతుకోసి హత్య చేయబడతాడు. సదరు పాత్రల్లోని ఈ అభద్రతా భావనలూ, అపరాధ భావనల ఉనికిని కాఫ్కా ఎక్కడా స్పష్టంగా తేల్చి చెప్పడు. వాటి పర్యవసానాల వల్లనే వాటి ఉనికికి ఋజువులు లీలగా మన ఊహకు అందుతాయి. ఇంకా ఖచ్చితంగా చెప్పాలంటే: నిజానికి ఈ ఇన్‌సెక్యూరిటీ, గిల్ట్ భావనలకు మూలాలు ఆయా పాత్రల్లో లేవు, వాటి సృష్టికర్తలో — కాఫ్కాలో వున్నాయి. పర్యవసానాల్ని మాత్రం ఆ పాత్రలు అనుభవించాయి. విషయమంతా ఇంత తేలిగ్గా తేలిపోయేదే అయివుంటే, మనం కాఫ్కాని ఒక కళాకారునిగా పెద్ద లెక్క చేయనవసరం లేదు. రూపులేని తన లోపలి భయాలకు, రూపమున్న పర్యవసానాల్ని ఊహించి సృజించిన రచయితగా తీసిపాడేయవచ్చు. ప్రముఖ విమర్శకుడు ఎడ్మండ్‌ విల్సన్‌లాగా కాఫ్కా కళ అంతా “ఒక తొక్కివేయబడ్డ వ్యక్తిత్వం వెళ్లగక్కిన సగం సగం రొప్పుళ్ళు” మాత్రమేనని తీర్మానించేయచ్చు. అందుకే, రచనల్ని “విధానం” కోసం గాక “వస్తువు” కోసం చదివే పాఠకులకు కాఫ్కా ఏమీ ఇవ్వలేడు. మహా అయితే కాస్త అబ్బురపాటు కలిగించగలడు. అది కూడా అనుమానమే; దరిమిలా అదే మూసలో ఎన్నో పోస్ట్ మోడర్న్ తైతక్కలకి అలవాటు పడిన ఈ తరం పాఠకులకు ఆ అబ్బురపాటు కూడా మిగలకపోవచ్చు.

అలాగాక, కాఫ్కాని కాఫ్కాలాగే స్వీకరిస్తూ సంపూర్ణ పఠనానందాన్ని పొందాలనుకుంటే ఒకటే దారి వుంది. ముందు ఆ రచనల్లో వస్తువేమిటీ, ఆ వస్తువుకు ప్రతీకాత్మక అర్థమేమిటీ, అలాంటి వస్తువుకూ దాని రచయితకూ (రచనకు బాహ్యంగా) వుండగల సంబంధమేమై వుండొచ్చూ — అన్న విషయాల్ని వదిలేయాలి. కేవలం ఆ రచనల్లోని కాల్పనికప్రపంచాలు ఏ స్పష్టతతో మన చుట్టూ అల్లుకుంటాయో ఆ తీరుని మాత్రం ఆస్వాదించగలగాలి. అపుడే కళాకారునిగా అతను పూర్తిగా అవగతమవుతాడు. మరలా దీనికి పై వాక్యాన్నే ఉదాహరణగా తీసుకోవచ్చు. అక్కడ నేరేటర్ తన “లోపలి ఆక్షేపణల” తాకిడికి శరీరాన్ని సంబాళించుకోలేకపోవడమన్న వింత పాఠకుల్లో కాసేపు అబ్బురపాటునూ, అపనమ్మకాన్నీ కలిగించవచ్చు. అయితే ఆ వాక్యంలో పట్టించుకోవాల్సింది అది కాదు. దాని అసలు కేంద్రం వేరే వుంది. అక్కడ సంభవిస్తున్న ఈ వింతను ఏదో మామూలు విషయమన్నట్టూ పక్కనపెట్టేసి, దాన్ని వివరించటానికి ప్రయత్నించకుండా, మన ఆశ్చర్యార్థకపు మొహాల గోడును ఏ మాత్రం పట్టించుకోకుండా, రచయిత ఆ సంభవాన్ని మనకు మరింత స్పష్టపరచడం కోసం ఎన్నుకున్న ఖచ్చితమైన ఉపమానం వుందే (“వేగంగా పట్టికెళ్తూన్న ఒక పాత్రలోని నీళ్ళకు మల్లే”), అదీ ఆ వాక్యానికి అసలు కేంద్రం. ఆ స్పష్టత కాఫ్కాలో అసలు విషయం. ఇలా ఇంత అపనమ్మకం రేకెత్తించే సంభవాన్ని చూపించి కూడా, దాని మీంచి దాని పర్యవసానానికి మన దృష్టి మళ్ళించగలిగే స్పష్టతా; రచనలో కడదాకా అంతర్లీనంగా ఏదో తార్కికమైన కార్యకారణ సంబంధాన్ని కొనసాగించగలిగే నైపుణ్యమూ; ఇంత అసంబద్ధమైన కాల్పనిక ప్రపంచాల్లో కూడా ఏదో నిగూఢమైన అంతిమ సత్యాన్ని స్ఫురింపజేస్తూ, దాన్ని ఎప్పటికీ మనకి అందీఅందని దూరంలోనే వుంచగల కొంటెతనమూ — కాఫ్కాలో మనం ఆస్వాదించాల్సిన అసలు విషయాలు. ఇదీ కాఫ్కా కళకు అసలు కేంద్రం.  పై వాక్యం కాఫ్కా ఇరవయ్యేడేళ్ల వయసులో రాసింది. అప్పటికి ఇంకా ఆయన తన గొప్ప రచనలేమీ చేయలేదు. కానీ మున్ముందు మరింతగా మెరుగులు దిద్దుకుని పూర్తి పరిణతి సాధించబోయే అతని కళ అంతఃతత్త్వమేమిటో డైరీలోని ఈ చిన్ని వాక్యం మచ్చుకు సూచిస్తున్నట్టూ నాకనిపించింది. కాఫ్కా కళ మొత్తానికి స్థూలంగా ఈ వాక్యమొక మంచి తార్కాణమనిపించింది.

ఇతరభాషా సాహిత్యం, అనువాదాలు:

(ఇతర భాషా సాహిత్యం లో మనకి పనికొచ్చేవి, మనం వాటినుంచి సంగ్రహించవలసిన విషయాలు, అనువాదాల అవసరం/చెయ్యవలసి తీరు జపనీస్ తరహా కవిత్వం తెలుగు పై చూపించిన ప్రభావం మొదలైన విషయాలపై..)

౧. మీరు ఇతర భాషలను ఎలా అభ్యసిస్తారు? ఎలా వాటిపై పట్టు సాధిస్తారు?

మొదలు లిపి. చదవడం నేర్చు కొంటాను. తర్వాత నిఘంటువుల వాడకం. ఆ పై ఆ భాష వచ్చిన వారితో సాహచర్యం. ఇతరులు మాట్లాడేది బాగా వినాలి. తప్పో ఒప్పో మాట్లాడాలి. భాష దానంతటదే వస్తుంది.ఎన్నో తప్పులు చేస్తాం. వాటి గురించి విచారం లేదు. మూల విధేయంగా అనువాదాలు చేయడానికి పలు భాషలతో పరిచయం పెంచుకొన్నాను. మూలాన్ని చదివి అర్థం చేసుకోగలిగితే చాలు నా వరకు .

౨. తెలుగుపై పట్టు ఉండడం వల్ల మిగతా భాషలు నేర్చుకునేటప్పుడు సులువైందని అనుకుంటారా?

నిస్సందేహంగా. తెలుగు రాకపోతే ఏమీ రానట్టే. తల్లిని గుర్తు పట్టలేని వాడు వీధిలోని జనాలను గుర్తు పడతాడనుకోను.
తెలుగును చారిత్రిక దృక్పథంతో అధ్యయనం చేయాలి. దానివల్ల గలిగిన దృష్టి ఏకకాలంలో ఇతర భాషలను లోతుగా తెలుసుకోవడంలో ఎంతో సహాయ పడుతుంది.

౩. ఏ భాషకైనా అనువాద సాహిత్యం ఎంత ముఖ్యం?

అనువాదాలు నాగరికతలో భాగం. ఇతర భాషా సాహిత్యాలు అనువాదాల ద్వారానే మనకు చేరువవుతున్నాయి. అనువాదాలు లేకపొతే బౌద్ధం చైనా చేరేది కాదు.మహా కవుల రచనలు మహానదీ ప్రవాహాల్లా ,శరీరాన్ని ,ఆత్మని ప్రక్షాళన గావిస్తాయి.

౪. శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి గారి ప్రస్తావన వచ్చినప్పుడల్లా, ఆయనకి తెలుగు, సంస్కృతం తప్పించి మరేం రాకపోవడం వల్లే, ఆయన తెలుగంత స్వచ్ఛంగా, కమ్మ గా ఉందని అభిప్రాయపడే వాళ్ళని విన్నాను. మీరేమంటారు? బహుభాషా కోవిదులు ఏ ఒక్క భాషకూ న్యాయం చెయ్యలేరన్న విమర్శ వస్తే, దాన్ని ఎలా తిప్పి కొడతారు?

ఆయనకు మరో పది భాషలు వచ్చినా ఆయన భాష కమ్మగానే ఉండేది; ఆయనకు తెలుగు భాష ఆయువు పట్లు తెలుసు. స్త్రీలనుంచి భాష నేర్వమని చెబుతాడు. ప్రబంధాలు అర్థం కావాలంటే రాయలసీమ పల్లెల్లో పలుకుబళ్ళు తెలియాలి అంటాడు.సజీవభాష విలువ ఆయనకు తెలిసినంతగా ఆయన తరంలో మరెవరికీ తెలియదు. గురజాడ, గిడుగుల చారిత్రక పాత్రను సాకల్యంగా అర్థం చేసుకొన్న బహుకొద్ది మందిలో ఆయన ఒకరు. అంతే గాక, ప్రతి పలుకుబడిలో అందం ఉందని గుర్తించిన విశాల హృదయుడు. గొప్ప భాషా ప్రేమి. ఈ కారణాల వల్ల గొప్ప తెలుగు రాయగలిగాడు. అంతే గాని, ఆంగ్లం రాకపోవడం వల్ల కాదని నా అభిప్రాయం.

పది భాషలు నేర్చుకొంటే చెడిపోరు. ఏదో ఒక కారణం వల్ల భాషలు నేర్చు కొంటారు. హైకూ కవిత్వం కోసం జపనీస్, టావో టే చింగ్ చదవడానికి ప్రాచీన చైనీస్; కాళిదాసు కోసం సంస్కృతం, బుద్దుని బోధల కోసం పాళీ. ఇలా ఎన్ని భాషలు నేర్చినా, చివరికి ‘సేద్యం వెలిగించవలసింది’ మాతృభాషలోనే కదా. కాబట్టి న్యాయం చేయలేరు అన్న ప్రశ్నే ఉదయించదు.పలు భాషలు నేర్చుకోనేది మన భాషను సంపన్నం చేయడానికే గాని ఆ భాషల్లో రచనా వ్యాసంగం చేపట్టడానికి కాదు.

౫.ఎన్ని భాషలొచ్చినా వాటి పద సంపదంతా అక్కరకు రాక మీరు మూగబోయిన సందర్భాలున్నాయా?

లెక్క లేనన్ని. ఉదాత్త భావాలు వెలిగి పోయేది మౌనంలోనే. కవి అన్న వాడికి పదాల బలహీనత బాగా తెలియాలి. అప్పుడు దాన్ని అధిగమించే ప్రయత్నాలు చేస్తాడు.

౬. ఇతర భాషల్లో ఉండి తెలుగులో లేనిదేమిటి? తెలుగుకి మాత్రమే సొంతమైనది ఏమిటి?

ప్రతి భాషకు తనదైనటువంటి ప్రత్యేకత ఉంటుంది. మన భాషలో no అన్న భావనను చాలా రకాలుగా చెప్పవచ్చు:వద్దు, కాదు, లేదు. ఇతరభాషల వాళ్ళు తెలుగు నేర్చుకొనేటప్పుడు ఇక్కడ బోల్తా పడతారు.

౭. కవిత్వాన్ని అనువదించాలన్న ఆలోచన ఎలా కలిగింది?

అనువాదాల మీద ముందు నుండి ఆసక్తి వుంది. చేయి తిరగడానికి గతంలో ఎన్నో కథలు (తెలుగులోకి), కవిత్వాలు (ఇంగ్లిష్ లోకి) అనువాదం చేశాను. అదంతా ఒకెత్తు. అమెరికాకు వచ్చిన కొత్తలో (౨౦౦౧) ఒకరోజు రాత్రి అట్లాంటిక్ మాసపత్రికలో పోలిష్ కవయిత్రి జింబోస్కా ప్రేమ కవితలు బాగా నచ్చి, ఉన్న ఫళాన అనువాదం చేశాను. తర్వాత ఒక ప్రణాళిక వేసుకొని ,ఎన్నో ఏళ్లుగా చదువుతూ వస్తున్న బ్రాడ్స్కి ,స్టిక్నీలతో పాటు ఐరోపా కవులను, జపనీస్ హైకూ కవులను అనువదించాను. ‘విశ్వకవిత’ అన్న శీర్షికన ‘ఈ మాటలో’ కొంత కాలం పాటు వచ్చాయి.ఏదైనా మాతృభాషలో చదివితేనే నిజంగా తలకెక్కేది. గొప్ప కవిత్వాన్ని మాతృభాషలోకి అనువదించడంలో ఆనందం ఉంది. మూలంలో మనకెంతగానో నచ్చిన మహా కవులకు మనమివ్వగల నిజమైన నివాళి అది. అంతేకాక మన భాష సుసంపన్నం అవుతుంది.

౮. తొలినాళ్ళ మీ అనువాదాలను చూస్తే ఇప్పుడు ఏమనిపిస్తుంది?
(Over a period of time – what do you think of your progress as a translator?)

గద్యానువాదాలు ఇంకా మెరుగు పరచ వచ్చు.కవిత్వానువాదాలు అలాగే వదిలేయవచ్చు. సాధన చేస్తుంటే లోతులు తెలుస్తుంటాయి. పోగా పోగా మూలం చూడకుండానే అనువాదకులు చేసే తప్పులు గుర్తించగల ప్రజ్ఞాపాటవాలు మన స్వంతమవుతాయి. ప్రస్తుతానికి ప్రాచీన చైనీస్ నుండి ‘ టావో టే చింగ్ ‘ అనువాదం చేస్తున్నాను.

౯. తెలుగులోకి అనువదించడం, తెలుగును అనువదించడం, – వీటి రెండింటిలోని ప్రధాన సమస్యలేమిటి?

మొదటిది సహజం; రెండవది ఎదురీత, కారణం – పరభాషల నుడికారం అంత సులభంగా పట్టుబడదు.దానికి భిన్నంగా మాతృభాషలో నుడికారమే మన బలం.

౧౦. ఒక్కో ప్రాంతంలోనూ కొన్ని ప్రత్యేక సంప్రదాయాల వంటివి ఉంటాయి కదా. ఆ భాషా సాహిత్యంలో అవి కనిపిస్తాయి. ఇలాంటి వాటిని ఆ సంప్రదాయాలతో పరిచయం లేని వారికి – అనువాదం చేస్తున్నప్పుడు, ఎలాంటి జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి?

ఒక ఉదాహరణ : పాత తరం వారు తెలుగు కాలమానాన్నే ఇంట్లో వ్యవహారం చేస్తుంటారు. కరువులో అధిక మాసం, ఉత్తర చూసి ఎత్తర గంప,వైశాఖం పై శాఖం ఇలాంటి వాడుక వారికి సర్వ సాధారణం; ఇంగ్లిష్ కాలమానంలో వీటికి సమానార్ధాలు వెతకడం కష్టం.సందర్భాన్ని బట్టి పాద పీఠికలు ఇవ్వడం చేయాలి.

౧౧. “Translation is oil painting reproduced in black and white” అన్న కోట్ చదివాను మొన్నే – మీ కామెంట్స్

ఇలాంటి సూక్తులకేమి కొదవ లేదు. అలా అని చెప్పి వాటిలో కొంత నిజం లేక పోలేదు.

౧౨. అనువాదాలు చేయాలని ఆసక్తి ఉన్నవారికి, మీరిచ్చే సలహాలు, సూచనలూ ఏవన్నా….

కవిత్వాలు అర్థం కావు, అనువాదాలు సాధ్యం కావు అన్నది చిరకాలంగా నాకున్న బలమైన అభిప్రాయం. అంత మాత్రం చేత కవిత్వాలు చదవడం లేదా ? అనువాదాలు చేయడం లేదా ?? పరిమితులను ముందే తెలుసుకుంటే మరింత ఓపిక కూడగట్టుకొని ప్రయత్నిస్తాం. ప్రయత్నలోపం ఉండరాదు. అనువాదం ఆషామాషీ వ్యవహారం కాదు. సాహిత్యంలో అభిరుచి లేనిది అనువాదంలోకి తొంగి చూడరాదు. అనువాదంలో ఉన్న కష్టాలు ఎవరికీ అర్థం కావు.మీకు ఒక పర భాష తెలిస్తే, అందులో మీకు నచ్చిన కవిత /కథ /వ్యాసం- ఎంత కాలమైనా పట్టనీ -అనువదిస్తే మన భాష సంపన్నమవుతుంది. వీలయినంత వరకు మూలం నుంచి చేయండి. ముఖ్యంగా భారతీయ భాషలలో కవిత్వాలను ఇంగ్లీష్ నుండి చేయవద్దు. ఒళ్ళు కాస్త వంచి ఆ భాష నేర్చుకొండి. మీరు అనువాదం చేస్తున్నప్పుడు మీ ఆలోచనలను అనుభవాలను పొల్లు పోకుండా నమోదు చేయండి. అవి మును ముందు అనువాదాలు చేసే వారికి చాలా సహాయపడతాయి.

(ఇక్కడితో ఈ ఇంటర్వ్యూ సమాప్తం. ఓపిగ్గా సహకరించిన యదుకుల భూషణ్ గారికి మరోసారి ధన్యవాదాలు)

కవిత్వం:
(కవిగా ప్రస్థానం, మార్చుకున్న పద్ధతులు, నేర్చుకున్న విషయాలు, మంచి కవిత్వానికి/కవికి ఉండవలసిన లక్షణాలు, దృక్పథం, తెలుగు కవిత్వం లో గత కొన్ని దశాబ్ధాల్లో వచ్చిన చెప్పుకోదగ్గ మార్పులు,కవులకి సూచనలు గట్రా, కవిత్వం లో క్లుప్తత/చిక్కదనం/గాఢత వంటి వాటి పరిమితులు -వీటి గురించి)

౧. మీరు కవిగా గుర్తింపడిన నాటి నుండీ, మీకు మీరు పూర్తిగా తృప్తి కలిగించే కవిగా ఒప్పుకోవడానికి మధ్య మీ ప్రస్థానమేమిటి?

చీకట్లు కమ్ముకొస్తున్న ఒకానొక సాయంత్రం
డాబా మీద వెలిగే బల్బు;విరిగిన పాత కుర్చీ
హాయిగొలిపే కొబ్బరాకుల మృదువైన చప్పుడు …

సాధారణ వస్తువుల్లో కూడా ఒక అలౌకిక సౌందర్యం ఉందన్న విషయం స్ఫురించింది. ఆనాటి నుండి (౧౯౮౨) ఉపేక్షించకుండా రాయడం మొదలు పెట్టాను. నేను కవిత్వం రాసే తొలినాళ్ళలో నా కవిత చదివి వినిపించి -’ఎవరు రాశారీ కవిత ‘ అని అడిగే వాణ్ణి. వారితో నాలుగయిదు కవుల పేర్లు చెప్పించి, చివరికి ‘ కవిత రాసింది నేనే ‘ అంటే వారి మొహాల్లో ఒకింత ఆశ్చర్యం తొంగి చూసేది. అలా మొదలయింది నా ప్రస్థానం. అమరకోశం చదివే వాణ్ణి, కాబట్టి శబ్దశక్తికి వచ్చిన లోటు లేదు.పత్రికలు మరీ ఇప్పటిలా తయారు కాలేదు. భారతి ఇంకా ఆగిపోలేదు. లైబ్రరీలో సరుకున్న పుస్తకాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఇంటా బయటా పూర్తిగా తెలుగే. కాబట్టి, నిరాటంకంగా తెలుగులో ఊహా శక్తి పారడానికి అనువైన వాతావరణం ఉంది.

సొంత గొంతుక కోసం తడుముకొంటున్న రోజులవి. శబ్దాల కోసం శ్రీ శ్రీ ;భావాల కోసం తిలక్. బైరాగి పంథా వేరు. కొద్దో గొప్పో తిలక్ ప్రభావంతో రాజకీయ కవిత్వాలు (సంఘటనలకు స్పందించి రాసేవి ), వైయక్తిక అనుభూతులతో కూడిన కవిత్వాలు రాశాను. ఇతర ప్రభావాలతో ( హిందీ /ఇంగ్లిష్ ) రాత్రిని ,బాల్యాన్ని personify చేస్తూ రాసినవి కొన్ని. పూవు గుర్తు పద్యాలే కాదు, మొత్తం పద్యాలన్నీ నోటికి వస్తే గాని తనివి తీరేది కాదు. ప్రాచీన దేవాలయాల్లో మనం చెక్కలేని శిల్పాల్లాంటి ఈ పద్యాల్లో కూడా, ఒక వింత ఆకర్షణ దోబూచులాడేది. ఆ నడక, తూగు మనసుకు పట్టేవి . కవిత్వానికి ఒక లయ, నడక ఎంత అవసరమో తెలిసివచ్చింది అలాగే.

౧౯౮౬ లో అనుకొంటాను. ” వెలుగు రేఖల వెంట / వెనుదిరిగి నీవు / వేదనలే మిగిలించి/ వెళ్ళిపోయావా ప్రియా ”
అన్న కవిత అప్రయత్నంగా వెలువడింది. (నేను రాసిందే అంటే ఎవరూ నమ్మేలా లేరు).౧౯౮౮ లో ‘నిశ్శబ్దంలో నీ నవ్వులు’ , ‘నేను బ్రతికే ఉన్నాను’ కవితలు ఒక సొంత గొంతుక కోసం నా వెతుకులాట ముగియబోతుంది అన్నదానికి సంకేతాలు.౧౯౯౦ లో నా దీర్ఘ నిరీక్షణ ఫలించి, కవిత్వ ధారల్లో పూర్తిగా తడిచి పోయాను. అప్పుడు నేనున్నది నా కలల రాజధాని విజయవాడలో; ఆ తర్వాత, బలమైన ఏకాంతపు బిగికౌగిలిలో పడి నలిగి పోయాను. నా ఊహలను కట్టడి చేస్తూ వచ్చిన సకల ప్రభావాలు భస్మీపటలమై కొత్తలోకాలకు దారులు తెరచుకున్నాయి. నాదైనటువంటి జీవితానుభవాలు ,మోహోద్రేకాలు,ఆశలు నిరాశలు,భయాలు భ్రాంతులను పెకలించుకొని వచ్చి కవిత్వంలో బలంగా ప్రవేశ పెట్టగలిగిన భాష పట్టుబడింది. ఆ దశలో నేను ఎన్నో కవితలు రాశాను.

ఆ రోజుల్లో సంజీవ దేవ్, ఇస్మాయిల్ గార్ల లేఖలు వేరే లోకం నుండి వచ్చి పడుతుండేవి.గట్టు మీద పసుపు పచ్చ పూవులు పూసే పొడవాటి చెట్టు హృదయంలో అలౌకిక ఆనందాన్ని నింపేది.కాలేజీ వెనుక చెరుకు పొలాలు, అందమైన పరిసరాలు, కృష్ణానది, రైల్వే స్టేషన్, ఏలూరు రోడ్డు, చీకటి సందులు, దారి వెంబడి మసక దీపం వెలుతురులో పుస్తకాలు.. అనేక ప్రాంతాల స్నేహితులు.. రకరకాల యాసలు .. ఎండ సోకని వనంలా యవ్వనం.. అల్లరిగా నవ్వే అమ్మాయిల కళ్ళు చెరగని ముద్ర వేశాయి.నేను దర్శించిన లోకం నా కవిత్వంలో దరులొరుసుకొని పారే నదిలా పరవళ్ళు తొక్కుతూ ప్రవహించ సాగింది. ౧౯౯౨ లో నా కవిత ‘అభావం’ ఆదివారం ఆంధ్రజ్యోతిలో వచ్చింది.(త్రిపురనేని శ్రీనివాస్ సంపాదకుడు.కవిత్వం ప్రచురణలు పేరుతో అందమైన పుస్తకాలు వేస్తూ ఉండేవాడు).అప్పుడు నేను ఇంజనీరింగ్ చివరి సంవత్సరం; ఒక రెండేళ్ళు అనేక పత్రికల్లో నా కవితలు వచ్చాయి. ౧౯౯౪ లో ముత్యాల సరాలు రాశాను. పత్రికలకు కవితలు పంపడం మాని వేశాను.మళ్ళీ ఏకాంతంలో కవితా రచన, మెరుగులు దిద్దడం ఇవన్నీ మామూలే. ఇదీ నా కవితా ప్రస్థానం !!

౨ ప్రధానంగా మీరు మార్చుకున్న పద్ధతులు, నేర్చుకొన్న విషయాలు ఏమిటి ??

abstract ideas ను అవతలకు నెట్టి concrete గా రాయడంలో గట్టి సాధన చేశాను. సాధనలో భాగంగా- పాశ్చాత్య చిత్రకళా రీతులను, మధ్య యుగాల భారతీయ శిల్పకళను అధ్యయనం చేశాను; నానా భాషల్లో వచ్చిన కవిత్వాలను, విమర్శను ఆకళించుకొని మహాకవుల రచనలు తెలుగులోకి అనువదించాను; కవిత్వ మూలాన్ని, ప్రకృతిని,పరిమితులను, పద్ధతులను లోతుగా అర్థం చేసుకోవడానికి తూర్పు దేశాల అలంకార, తత్వ శాస్త్రాలను తుదముట్ట చదువు కున్నాను. నేను ముఖ్యంగా గ్రహించినది కవికి గొప్ప observation, హెచ్చు స్థాయిలో objectivity కావాలి. లేనిదే ఆధునిక కవిత్వం అలవోకగా సృష్టించ లేడు.

౩. ఒక ఔత్సాహిక కవికి కవిత్వం పట్ల ఉండవలసిన దృక్పథం ఏమిటి?

కవిత్వం పేరిట వచనం రాయడం వచన కవిత్వం కాదు. కవిత్వం వృత్తమయితే వచనం కేవలం సరళ రేఖ మాత్రమే. అంటే కవిత్వానికి నియమితాకృతి ఉంది. దానికి భిన్నంగా వచనాన్ని ఎంత దూరమైనా పొడిగించవచ్చు. ఇంకా బాగా అర్థమయేలా చెప్పాలంటే రైలు పట్టాలా కదలక పడివుండేది వచనమైతే, పట్టాల మీద చక్రంలా కదిలిపోయేది కవిత్వం.

లయలేనిదే కవిత్వం లేదు. ప్రాచీన కాలంలో కవులు ఛందస్సు ద్వారా లయను సాధించే వారు. ఫ్రెంచి కవులు verse libre అని ఛందస్సును వదిలి స్వంత పద్ధతుల్లో లయను సాధించారు.ఇతర భాషల్లో దీని ప్రతి ధ్వనులు వినిపించాయి.(ఐతే రష్యన్లు తమ సంప్రదాయానికే కట్టు బడ్డారు). verse libre స్ఫూర్తితో ఎజ్రా పౌండ్ లాంటి వారు ఆంగ్ల కవిత్వాన్ని అంత్యప్రాసల నిరంకుశత్వం నుండి, అరిగిపోయిన పదబంధాల నుండి కాపాడ జూశారు. free verse అలా
పుట్టుకొచ్చిందే. దీనికి అసమర్థ అనువాదమే వచన కవిత్వం.

కాబట్టి, వచన కవిత్వమంటే వచనం రాయలేక కవిత్వం రాయడం కాదు.కవిత్వాన్ని వచనంలోకి దించడం కాదు.కవిత్వంలో లయను సృష్టించే ఛందస్సులాంటి పాత సాధనాలను వదిలి,తనదైనటువంటి భావనా శక్తితో, భాషా పటిమతో కవిత్వంలో లయను పునః ప్రతిష్ఠించడం.

ఇదేమంత సులభమైన విషయం కాదు, కాబట్టి వచనంలో ఆరితేరిన తర్వాతే వచన కవిత్వం. అదలా ఉండనిస్తే, కవిత్వానిది ఒక స్థాయి; కవులు పాఠకులు, ఉభయులూ ఆ స్థాయికి ఎదగవలసిందే. ఇది వర్తమాన కవులకు వచనకవిత్వం పట్ల ఉండవలసిన దృక్పథం.

౪. మంచి కవిత్వానికి గీటురాయి ?

భావనా శక్తి. అది లేనిదే కవితా సృష్టి లేదు. దానికి లోబడే ఉంటాయి- సకల కవిత్వ లక్షణాలు.పదాల చీకటిని చీల్చే సూర్యకాంతి లాంటిది భావనా శక్తి. భావాల కాంతి సోకిన మేర పదాలు వెలిగి పోతాయి. లేదంటే ఆ చీకటికి అంతు లేదు.

౫. తెలుగు కవిత్వం లో గత కొన్ని దశాబ్దాల్లో వచ్చిన చెప్పుకోదగ్గ మార్పులేవి ??

అడుగుజాడ గురజాడది; శ్రీ శ్రీ లాంటి వారు గురజాడకు గురుస్థానమిచ్చినా, కవితా రీతుల్లో గురుశిష్యుల దారులు వేరు. ఇదిలా ఉండగా, తెలుగు కవిత్వంలో భావ కవిత్వం ఒక మైలురాయి. కృష్ణ శాస్త్రి ప్రభృతులు భావకవులుగా పేరు పొందిన వారే. ఆ కవిత్వం మీద వచ్చిన బలమైన విమర్శ అక్కిరాజు ఉమాకాంతం గారి నేటి కాలపు కవిత్వం (౧౯౨౬). కవులు దిద్దుకోగలిగిన ఘరానా దోషాలను బలంగా ప్రస్తావించిన ఆ పుస్తకాన్ని అటకెక్కించి చెడిపోయారు తెలుగు కవులు. ఈ సంరంభంలో (౧౯౩౪) కలం పట్టిన వాడు శ్రీ.శ్రీ. ఇతనిలోని చేవ కేవలం ముప్ఫైలకు పరిమితం. విశ్వనాథకు ఇతని కవిత్వం నచ్చింది అంటే మనం అర్థం చేసుకోవలసింది- శ్రీ శ్రీ లో వదలవలసిన పాత పద్ధతులు, గ్రాంధిక వాసనలు అనేకం ఉన్నాయని. ఇతనిలో పెద్ద లోపం శబ్దాలను దాట లేకపోవడం, అర్థాన్ని అధ్వాన్నపుటెడారిలో వదిలేయడం. ‘ ఈ శతాబ్దం నాది’ అనడం పదిరెట్లు అతిశయోక్తి. ఈ దశాబ్దం నాది అంటే సరిపోయేది.

తిలక్ తిక్కనలా విశేష భారం మోసిన వాడు.ఆ కాలంలోనే, శ్రీ శ్రీ ని ధైర్యంగా విమర్శించిన వాడు.(‘ఖడ్గ మృగోదగ్ర విరావం ఆలకించ లేను. పులిచంపిన లేడి నెత్తురు పులుముకోలేను’).తతిమ్మా అందరూ శ్రీ శ్రీ కి హారతులిచ్చి చేతులు దులుపుకున్న వారే. తిలక్ లో ఎంత వైవిధ్యముంది ? శ్రీ శ్రీలో ఎక్కడ చూసినా ఏకరీతి కనిపిస్తుంది. తిలక్ ఎక్కువ కాలం బ్రతకలేదు.శ్రీ శ్రీ సప్తతి పూర్తి చేసుకున్నాడు. తిలక్ కొస ఊపిరి దాకా కవి. ఈ శతాబ్దం నాదన్నవాడి కవిత్వ వాదర ఒక దశాబ్దం దాటాక వినిపించదు! అజంతా రాసింది తక్కువైనా ఎంతో నిష్ఠగా రాసినవాడు. తెలుగు కవిత్వంలో బైరాగి నీషే లాంటి వాడు (‘ నీ ఆత్మకు ఆహారం వనస్పతి వంటకాలా’ ?).

ఈ లోపు దిగంబరులు, నానా వర్గ కవులు సమాజాన్ని మార్చాలని (అదీ కవిత్వంతో) బయల్దేరారు. ఆ హడావిడికి ‘ ఆకులందున అణిగి మణిగి ‘ పలుక వలసిన కవిత కోకిల దీర్ఘకాలం వలస పోయింది. కుందుర్తి లాంటి వారు వచనకవిత్వంలో ఏమేమో చేయాలని బయల్దేరి, చివరికి భారత రాజకీయాల్లో వినోబా భావేలా ఎందుకూ కొరగాకుండా పోయారు.

ఇస్మాయిల్ పాతాళానికి దిగజారుతున్న తెలుగు కవిత్వాన్ని పైకెత్తి నిలిపాడు. దాదాపు పాతికేళ్ళ సాధన తర్వాత ఇప్పుడిప్పుడే శివారెడ్డి కవిత్వంలో పరిణతి కనిపిస్తోంది. ఎన్ని దోషాలున్నా అరుదైన భావుకత జయప్రభ సొంతం. అఫ్సర్
కవిత్వంలో అయోమయానికి అంతులేదు. గోపీ సినారేలు కుకవినిందకు కూడా కొరగారు.అందరూ మరచిన కవి వజీర్ రెహమాన్. మో బాణీయే వేరు. నానా వాదాల కవులు (స్త్రీ / దళిత /మైనారిటీ.. ) కవిత్వ పరిధిని సంకుచితంగా
మార్చాలని చూసినా వారిలో బలమైన గొంతులు లేకపోలేదు. శిఖామణి చిక్కని కవిత్వాన్ని రాశాడు. వీరభద్రుడు గద్య ప్రవృత్తిని వదిలించుకొని ఇటీవల కవిత్వంలోకి జారి పడ్డాడు.

విన్నకోట రవిశంకర్ కవిత్వంలోని విలక్షణత, ఒక తలపోత, ఒక తరహా తాత్విక ధోరణి ఉంది. రమణ జీవి అసంగత భావధారను పట్టుకున్నాడు.తలభారం వదిలించుకోగలిగితే బలమైన కవిత్వం రాయగల చేవ స్వామిలో ఉంది. ముకుంద రామారావు కుటుంబ చింతను కవిత్వంలోకి ప్రవేశ పెట్టారు. హెచ్చార్కెలో సంఘర్షణ నేపథ్యం కనిపిస్తుంది. నాసర రెడ్డి, ప్రసాద్, గోపిరెడ్డి హైకూ కవిత్వంలో ముందున్నారు.

ఈ దశాబ్దంలో తెలుగు కవిత్వం ఆశావహంగానే ఉంది. మొదటిపుస్తకంలోని కవిత్వం చూసి చెప్పవచ్చు ఒకరు కవిగా ఎంత బలహీనులో/బలవంతులో (శివారెడ్డి ,జయప్రభల మొదటి పుస్తకాలు చూడండి). పాలపర్తి ఇంద్రాణి ,గరికపాటి పవన్ ,ఇక్బాల్ చంద్, ఎమ్మెస్ నాయుడు, వైదేహి, మోహన్ తదితరుల మొదటి పుస్తకాలు గమనిస్తే ముందు తరాల కవులకు భిన్నంగా వీరందరూ కవిత్వంలో బలమైన పునాది ఏర్పరచుకొన్నారని తెలుస్తుంది. అంతే గాక, పత్రికల్లో అప్పుడప్పుడు కనిపించే విడి కవితల్లో ఎంతో ప్రతిభ ద్యోతకమవుతుంది.

ప్రపంచంలో ప్రాచీన కవితాసంప్రదాయం గల అతి కొద్ది భాషల్లో తెలుగు ఒకటి. మన స్థాయి గుర్తించి కవితా సాధనలో నిమగ్నమయితే నిస్సందేహంగా ఒక మెట్టు పైకెక్కవచ్చు. తెలుగులో ప్రతి రెండవ వాడు కవే ఐనా, ముందు నుండి కవిత్వం కన్నా కథ బలంగా ఉందని నా అభిప్రాయం.కారణం, మన వారికి free verse వెనుక ఉన్న spirit అర్థం కాలేదు.ఇటువంటి సందేహాలు తొలినాళ్ళలో పరిష్కరించి ఉన్నత సంప్రదాయం నెలకొల్పగల వివేచన ఆ నాటి కవుల్లో, విమర్శకుల్లో కొరవడటంతో వ్యవహారం గాడి తప్పింది .

వచన కవిత్వం పేరిట కవులది ఆడింది ఆటగా పాడింది పాటగా ఉంది. నానీలని ఒకడు, రెక్కలని మరొకడు పూటకొక పేరుతో కవులమని చెప్పుకొనే పగటి వేషగాళ్ళు తయారవుతున్నారు. ఇక కవిత్వ విమర్శ తెలుగులో బలంగా లేదని వేరే చెప్పుకోవాలా ?? వర్తమాన కవిత్వాన్ని ఎదుర్కొన్న జోదు అక్కిరాజు ఉమాకాంతాన్ని వదిలితే, తెలుగులో కవిత్వ విమర్శ లేదనే చెప్పాలి. రాళ్ళపల్లి, కట్టమంచి కవిత్వంలో ప్రాథమిక భావనలను తేట పరిచినా అంతకు మించి వారు ముందుకు సాగలేదు. రా.రా. కవిత్వం మీద కన్నా కథా సాహిత్యం మీద గొప్ప విమర్శ రాశాడు. చే.రా. ప్రధానంగా సమీక్షకుడు. వేల్చేరు లెక్కలోకి రాడు.

మనకు గొప్ప కథకులు ఉన్నారు. కథల మీద సద్విమర్శ వుంది. ఈ రెండు పరస్పర పోషకాలు. కవిత్వ విమర్శ బలపడితే గానీ గొప్ప కవిత్వం పుట్టదు.దారాన్ని వెనక్కు లాగనిదే గాలిపటం ఆకాశాన్ని తాకదు. కవిత్వానికి విమర్శ చేసే దోహదమదే. చాలా కాలంగా మన కవిత్వ గాలిపటాలు చెట్లలో చిక్కుకొని ఎగరడం మానేశాయి. ఇప్పుడిప్పుడే కొత్త గాలి వీస్తోంది. శుభం.

౬.కవిత్వం పైన విమర్శకులు, సమీక్షకులు ఎలా వ్యవహరించాలి. కవిత ను ఎడిట్ చేస్తున్నప్పుడు
ఏ అంశాలు దృష్టి లో ఉంచుకోవాలి?

* .ఒక కవికి తగు స్థానం కల్పించే వాడు విమర్శకుడు. ఇది పెద్ద పని. అందరూ చేయలేనిది. ఏది కవిత్వం, ఏది కాదు అన్న విషయంలో ఒక స్పష్టతను ఏర్పరచాలి విమర్శకుడు. కవిత్వ రూపం విషయంలో అలుముకొని ఉన్న అయోమయ చింతనను భేదించాలి. చెత్త ఎవరు రాసినా చేత్తే. కర్త శ్రీ శ్రీ కావచ్చు.చిన్న కవి కావచ్చు.నిరపేక్ష దృష్టితో విషయాన్ని నిరూపించాలి. మొహమాటాలకు తావు లేదిక్కడ. ఒక భాషలో విమర్శ బలంగా లేక పొతే గొప్ప కవిత్వాలు రావు.కావున, విమర్శకుడు కొరడా ఝలిపించవలసిందే.

*.కవిత/కవితా సంకలనం బాగోగులు చర్చించేవాడు సమీక్షకుడు. విమర్శ తో పోలిస్తే ఇది చిన్న పని. తన పరిధికి లోబడి పాఠకులకు కవిత్వమ్మీద సరైన దృష్టిని కలిగించాలి.చాలు, అంత కన్నా సమీక్షకుని నుండి మనం ఆశించలేము.

*. కవిత్వానికి సవరణలు సూచించే వాడు కవిత్వ సంపాదకుడు. ఇది నిజంగా కష్టమైన పని. అందరూ చేపట్ట కూడని పని. కవిత్వం చదవడం విధిగా సంపాదకుడికి వచ్చి తీరాలి. కవికి తోడ్పాటు అందించడమే సంపాదకుడి బాధ్యత. ప్రతి కవికి ఒక సొంత గొంతు ఉంటుంది. అది మరుగున పడని రీతిలో ఉండాలి సూచించే మార్పులు చేర్పులు.కవి స్థాయిని గుర్తించాలి.(కొత్తగా రాస్తున్నాడా, చాలా కాలంగా రాస్తున్నా, ఇటీవల కాలంలో రాయడంలో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నాడా, లేదా మరింత మెరుగు పడ్డాడా ఇలా చాలా శాస్త్రీయంగా ఆలోచించాలి ).విస్తృతంగా చదివి కవిత్వంలో తనకంటూ ఒక అభిరుచి ఏర్పరచుకొని ఉంటే గాని ఇవన్నీ సాధ్య పడవు.

౫. ఒక్కోసారి క్లుప్తత, గాఢత పేరుతో కవితల్ని కత్తిరించేయడం చూస్తుంటే ’ఇలా చేస్తే మిగిలేది హైకూలు మాత్రమే’ అనిపిస్తుంది. క్లుప్తత కి పరిమితులేమిటని మీరనుకుంటున్నారు?

క్లుప్తత అంటే ‘ కట్టె,కొట్టె ,తెచ్చె’ అని మూడుముక్కల్లో రామాయణాన్ని చెప్పడం లాంటిది కాదు. భావాంతం, పదాంతం ఒకే సారి జరిగితే క్లుప్తతకు వచ్చిన లోటు లేదు. చాలా సార్లు భావాంతం జరిగినా పదాంతం జరగదు. అప్పుడు క్లుప్తతకు భంగం వాటిల్లుతుంది. కవి అన్నవాడికి భావతీవ్రత ఉంటుంది; ఒక కవి పదసంపదను నిర్ణయించేది భావతీవ్రతే. కవితలో తొలగించ వలసిన పదాలు అధికంగా ఉన్నాయి అంటే అది భావ తీవ్రతలో లోపమే.

అణాకానీ భావాలతో కవితా సృష్టికి బయల్దేరితే రసభంగం తప్పదు. కవితను తెగ నరికితే మిగిలేది హైకూ కాదు. హైకూ రాయడానికి కావలసిన చిత్త వృత్తి వేరు. దాని సంప్రదాయాలు, కవి సమయాలు వేరు. ఈ ఎరుక లేనప్పుడు ఎంత ప్రయత్నించినా హైకూ సిద్ధించదు. భావానికి తగిన రూపం సమకూర్చుకోవడం అంత సులభం కాదు, ఎంతో సాధన కావాలి. అంత వరకు ఈ తిప్పలు తప్పవు.

కవులకు సూచనలు …

స్వేచ్చగా బ్రతకాలి. పసిపిల్లవాడిలా ప్రపంచాన్ని పరికించాలి.ముఖ్యంగా పిల్లల నుండి కవులు నేర్చుకోవలసింది పరిశీలన (observation).కవులు పరిశీలనా శక్తిని పెంచుకోకుండా, ఊరకే పుస్తకాలు చదవడం వల్ల వచ్చేలాభం లేదు. పరిశీలనాపరమైన దోషాలు కవిత్వంలోకి ప్రవేశిస్తాయి.బలమైన పరిశీలన ఉంటే కవిత్వంలో విచ్చలవిడి విశేషణాలు, అడ్డూ ఆపులేని అలంకారాలు కనిపించవు. ఒక వస్తువును నిజస్థితిలో గమనించడమే పరిశీలన. ఏకాంతం లేనిదే అది సాధ్యం కాదు. కావున, కవిత్వానికి ఏకాంతమే బలం. Robert Bly లాంటి కవులు గుర్తించినట్టు ఏకాంతం కరవైతే కవిత్వంలో లయ మాయమవుతుంది. ఏకాంతం లేనిదే నిత్యానిత్య వస్తు విచారం సాధ్యం కాదు -అది లేనిదే తత్వ నిశ్చయం కలుగదు. శాంతస్థితికి ప్రాతిపదిక ఏర్పడదు. ఉద్వేగాలు సమన్వయం చెందిన శాంతస్థితి నుండే ఉద్బవిస్తుంది కవిత్వం.
(“emotions recollected in tranquility” అన్న వర్డ్స్ వర్త్ వాక్యం దీన్నే సూచిస్తుంది.). శాంతుడైన కవి వాదాల /మతాల రొంపిలో దిగబడి ఎడా పెడా రాయడు. సకల మతాలు ( కొత్తవి : మార్క్సిజం,మావోయిజం, పాతవి : అసంఖ్యాకాలు ) గంతలే. అవి మన దృష్టిని అడ్డగిస్తాయి. గంతలు ధరించిన గాడిదలా బ్రతికి ఇతరులకు వినోదం కలిగించ రాదు. మృత్యు స్పృహ కలిగి, నిర్భయంగా బ్రతికి, ప్రశాంతంగా మరణించగల నిబ్బరాన్ని అలవరచుకొంటే గాని మన కవిత్వానికి ఒక స్థాయి కలగదు.

(ఇంకా ఉంది)

సీ.వీ.రామన్ తో ఓ ఫొటోగ్రాఫర్ కు ఉన్న పరిచయం, మైసూర్ రాజ్య చరిత్ర పై ఓ అధ్యయనం, చరకుడి చరిత్ర, పుస్తక సంరక్షణ, సెకండ్ హాండ్ పుస్తకాల కొట్లు, ఒక కథ, పశ్చిమ కనుమల్లో ఉన్న వైల్డ్ ఆర్కిడ్స్ గురించి ఓ వ్యాసం, చోమ్స్కీ కి పరిచయం, సెలెక్ట్ మూర్తిగారి తమ్ముడి జ్ఞాపకాలు – ఇలా రకరకాల (బహుశా పరస్పర సంబంధం కూడా లేని) విషయాల గురించిన వ్యాసాలు ఇందులో ఉన్నాయి. వీటిలో నాకు అన్నింటికంటే బాగా నచ్చిన వ్యాసాలు – పుస్తకాల గురించి, పుస్తకాల కొట్లతో ఏర్పడే అనుబంధాల గురించీ, పుస్తకాలను కొనే ప్రక్రియ గురించి రాసిన వ్యాసాలు. వ్యాసాలు రాసిన పద్ధతి కూడా రకరకాలు. ఒకరేమో, పాత రోజుల్ని నెమరువేస్తున్నట్లు…ఒకరు, రిసర్చి పేపర్ రాస్తున్నట్లు…ఒకరు, ఎక్కడో మాట్లాడ్డానికి రెడీ చేసిన లెక్చర్ ట్రాన్స్క్రిప్ట్…. అందుకనే, వ్యాసాలు చదివేతీరులో కూడా మనకి కావాల్సినంత వెరైటీ.

“సెలెక్ట్” మూర్తి గారిని కదిలిస్తే ఎన్నో కథలు చెబుతారు పుస్తకాల గురించి, తమ షాపు గురించి, షాపుకొచ్చేవారి గురించి. అలాంటి కథలెన్నో ఉన్నాయి ఈ వ్యాసాల్లో. అలాగే, టాగోర్ ఆత్మకథ సంపాదకురాలు -ఉమా మహదేవన్-దాస్ గుప్తా – బెంగళూరు లో చదువుకున్నారనీ, సెలెక్ట్ కి వచ్చేవారనీ విన్నాక ఏమనిపించింది? మనోహర్ మల్గావ్కర్ ఒకసారెప్పుడో ఏదో పుస్తకం దొరక్క వెళ్ళిపోతే, ఆ విషయం గుర్తుపెట్టుకుని ఎన్నో ఏళ్ళ తరువాత ఆయన కూతురు ఇటొస్తే, మూర్తిగారు గుర్తు పెట్టుకుని మరీ ఈ పుస్తకం ఇచ్చారనీ తెలిస్తే మీకేమనిపిస్తుంది? ఓ అరుదైన పుస్తకమో, చాన్నాళ్ళుగా వెదుకుతున్న పుస్తకమో – ఉన్నట్లుండి ఏ పాత పుస్తకాల కొట్టులోనో దొరికితే ఎలా ఉంటుంది? – ఇలాంటి కథల్ని చదువుతూ ఉంటే – వ్యాస రచయితల నొస్టాల్జియాలో మనమూ భాగస్థులం కామూ?

అలాగే, ఇవి అటు పెడితే, ఈ పుస్తకం చదువుతూ ఉంటే, నాకు చరకుడి చరిత్ర, నటరాజ స్వామి విగ్రహం గురించిన కథా, resurrecting village tanks – ఇన్ని రకాల టాపిక్స్ చదివే అవకాశం చిక్కింది. ఇలాంటి వ్యాసాలు ఇలా సింగిల్గా చదివే అవకాశం బహుశా నాకు ముందైతే దొరికి ఉండేది కాదేమో. వీటిలో నాకు నచ్చినదేమిటంటే – ఇవన్నీ వేటికవి ప్రత్యేక కార్యరంగాలు. దేని గురించన్నా పుస్తకాలకి పుస్తకాలే వస్తూ ఉంటాయి. కానీ, ఇక్కడి వ్యాసాల్లో, వీలైనంత సరళంగా ఉన్నాయి. కనుక, చదవబుల్. తల పైన్నుంచి వెళ్ళిపోవు. చాలాభాగం అర్థమౌతుంది (నాకే అర్థమైందంటే… ఇక అందరికీ అర్థమౌతుందన్నట్లే!!)

ఇందులో ఒకానొక వ్యాసం చదువుతూ ఉండగా నేను చెన్నైలో ఒకప్పుడు ఉండి ఆ తరువాత దాదపు ఇరవై ఏళ్ళ క్రితం అగ్నిప్రమాదంలో కాలిపోయిన మూర్ మార్కెట్ గురించి చదివాను. ఆ తరువాత నెట్లో చూస్తూ ఉంటే – మూర్ మార్కెట్ గురించిన ఆసక్తికరమైన కథనం ఒకటి చదివాను. (వివరాలు: ఇక్కడ). అక్కడ కథ ఇది: వ్యాస రచయిత్రి 1980 లో లా విద్యార్థిని గా ఒక అరుదైన పుస్తకాన్ని మూర్ మార్కెట్లో కొన్నదట. ఓ ఐదారేళ్ళ తరువాత, ఒకరు స్నేహితుడై, తర్వాత వీళ్ళిద్దరూ పెళ్ళిచేస్కోవాలని అనుకున్నారు. ఆ రోజుల్లో ఓరోజు ఏదో పనుండి మళ్ళీ ఈ పుస్తకాన్ని ఆమె బైటకి తీస్తే, పుస్తకంపై ఉన్న పేరు, x-x-1976 అన్న తేదీ చూసి అవాక్కైందట. కారణం : ఈ పుస్తకం అప్పటి యజమాని ఇప్పటి తన ప్రేమికుడు! అతను చదివిన నాలుగేళ్ళకి ఈమె అదే పుస్తకం చదవడం ఏమిటో, ఐదేళ్ళ తరువాత వీళ్ళిద్దరూ కలిసి పెళ్ళి చేస్కోడం ఏమిటో అని… కర్మ సిద్ధాంతం దాకా వెళ్ళారు ఆ వ్యాసంలో

ఇందులో రకరకాల సందర్భాల్లో, రకరకాల విషయాల గురించి వ్యాసాలు ఉన్నాయి. వ్యాసకర్తల పేర్లు ఉన్నాయి కానీ – వాళ్ళ గురించిన వివరాలు ఎక్కడా ఇవ్వకపోవడంతో కాస్త అసౌకర్యంగా అనిపించింది. రామచంద్ర గుహ వంటి వారైతే, పేపర్లలో తరుచూ చూసేపేరు. కానీ, ఈ పుస్తకంలో రాసిన వాళ్ళు దాదాపు తొంభైశాతం మంది నాకు ఎవరో తెలీదు. తెలిసి ఉంటే, బహుశా, i would have appreciated them better.

మర్చిపోయా – కొన్ని కన్నడ వ్యాసాలు కూడా ఉన్నాయి – అవేమిటో, వేటి గురించో నాకు తెలీదు కనుక నో కామెంట్స్..

అన్నట్లు, పుస్తకం మొదట్లోనే మూర్తిగారు కర్ణాటక గవర్నర్, పుస్తక ప్రియులు అయిన టీ.ఎన్.చతుర్వేది తో చేసిన ఇంటర్వ్యూ ఉంది. నేను బుక్ ఫెస్ట్ లో – ఇలాంటివే ప్రశ్నలు మిమ్మల్ని పుస్తకాల గురించి అడిగితే, పుస్తకం.నెట్ కి ఇంటర్వ్యూ ఇస్తారా? అని అడిగితే, సరే నన్నారు. సో, ఈసారి ఈ ఇంటర్వ్యూ చేసి మీకు కూడా చూపిస్తా

పుస్తకం వివరాలు:
Modern reading : A miscellany
A Sashtabdhipoorti release by Select books, Bangalore
71, Brigade road cross, Bangalore-5600001
ph:080-25880770

ఈ వార్తలు ఇంతటితో సమాప్తం. సెలవు. (ఇప్పుడు డీడీ వార్తలే చూడట్లేదు…ప్చ్!)

తెలుగుభాషలోనే మొట్టమొదట కథాసాహిత్యం అన్న ప్రక్రియ మొదలైంది 1819వ సంవత్సరం. దీని పితామహుడు నెల్లూరీయుడైన నేలటూరు వెంకటాచలం ఉరఫ్ తాతాచారి. వీరి కథలు చెన్నపట్నంలో సీపీబ్రౌన్ దొర కొలువులో చేరిన తర్వాతనే వెలుగులోనికి వచ్చాయి. 1841న వీరి కథాసాహిత్యానికి అబ్బురపడ్డ బ్రౌన్ దొర వెలుగులోనికి తీసుకురావలెననే పట్టుదలతో ముద్రణ కూడా చేయించారు. తాతాచారి 24 కథలను ఆంగ్లానువాదంతో సీపీబ్రౌన్ తాతాచారి కథలు పేరిట 1855లో కథాసంపుటిని కూడా వెలువరించి కథాసాహిత్యానికి తెరతీశారు. ఈసంపుటికి ’పాపులర్ తెలుగు టేల్స్’ అని బ్రౌన్ నామకరణం కూడా చేశారు. 1855లో విడుదలైన ఈసంపుటి నేటికీ ముద్రణ అవుతుండటం తాతాచారి, బ్రౌనుల కృషికి నిదర్శనం.

1916లో ఈసంపుటి గిడుగు సంపాదకత్వంలో ద్వితీయముద్రణ జరిగింది. ప్రథమ, ద్వితీయ ముద్రణలలో కూడా సీపీబ్రౌను 18-1-1855, 17-4-1855 తేదీలలో రాసిన ఆంగ్లపీఠికలు కూడా అందులో ముద్రించారు. 1974లో కూడా బండి గోపాలరెడ్డి పరిశోధనలో మచిలీపట్నానికి చెందిన శేషాచలం అండ్ కో వారు తాతాచారి కథలను తిరిగి ముద్రించారు. తాతాచారి కథలు నీతిబోధలేకాక 1800నాటి సామాజిక స్థితికి దర్పణంగానూ ఉన్నవి. అందులోని శైలి శుద్ధ వ్యవహారికమైనందువల్ల పండితశైలికి దూరంగా ఉందన్న బ్రౌన్ దొర ప్రశంసకు యోగ్యమైంది. రావిపాటి గురుమూర్తి శాస్త్రి గారు విక్రమార్కకథలు, పంచతంత్ర కథలను రచించారు. ఈ సంక్షేమరూపాలైన కథలను బ్రౌన్ దొర మెచ్చుకున్నప్పటికీ అందులోని పండిత శైలి అంతగా రుచింపలేదు. తాతాచారి కథల్లోని శైలి మెరుగైనదని భావించారు. తాతాచారి కథల్లో కూడా సామాన్యులకు అర్థం కానివి వదిలివేశారు. ’బహువ్రీహి’ అన్న కథలో భాషాచమత్కారముంది. కానీ, సామాన్యులకి అర్థంకాదని వదిలి, 17వదైన ’గిరిన్మయూరే’ కథ కఠినమైనా చక్కగా ఉందని పుస్తకంలో చేర్చారు.

వావిళ్ళ సంస్థవారు 1951లో తృతీయ ముద్రణగా, 1974న బండి గోపాలరెడ్డి చతుర్థ ముద్రణగా తీసుకువచ్చారు.

చదువరి గా అనుభవాలు :

౧. చిన్నప్పుడు ’బాలసాహిత్యం’ తో మీ అనుభవాలు చెబుతారా?

చందమామ మొదలుకొని అన్ని పత్రికలూ చదివేవాణ్ణి. పాకెట్ పుస్తకాలు, డిటెక్టివ్ నవలలు తెగ చదివే వాణ్ణి.. నానా పత్రికల్లో వచ్చే సీరియల్స్ చదవడం ఒక వ్యసనంగా ఉండేది. ప్రతి నెలా వివిధ పోటీల్లో ఉత్సాహంగా పాల్గొనే వాణ్ణి.. (బాల భారతిలో కార్టూన్ కు కాప్షన్ రాసే పోటీ లో గెలుపొందడం నాకు ఎంతో ఉత్సాహం కలిగించింది.)

రంగుల బొమ్మలు చూసి మురిసి పోయేవాణ్ణి. నాకు నచ్చిన బొమ్మలు మళ్ళీ చిత్రించి మా డ్రాయింగ్ మాస్టర్ (పుల్లయ్య సారు)కు చూపించే వాణ్ణి. నా స్నేహితుడు రాజు వాటర్ కలర్స్ / ఆయిల్స్ లో చక్కగా బొమ్మలు వేసే వాడు. నేను వాటర్ కలర్స్ లో బొమ్మలు వేసే వాణ్ణి. కార్టూన్లు గీయడం నేర్చుకోవాలని తెగ ఉబలాట పడే వాణ్ణి. వెంకట్రావు అన్న కార్టూనిస్ట్ కొన్ని పాఠాలు ప్రచురించారు, అవి సాధన చేసేవాణ్ణి.అమర చిత్ర కథ వారి బొమ్మల పుస్తకాలు అద్భుతంగా అనిపించేవి.

అలాగే సిందబద్ సాహస యాత్ర, గలివర్ ట్రావెల్స్ ఎంతో ఇష్టంగా చదవడం ఇప్పటికీ గుర్తుంది. ఉపవాచకాలు Oliver Twist,Tom Sawyer, Alice in the wonderland గొప్ప అనుభూతిని మిగిలించాయి.చిన్నవయసులో హిందీ సాహిత్యం చదువుకున్నాను, కొన్ని హిందీ కథలు ,ఏకాంకికలు ఆకట్టుకోనేవి.ముఖ్యంగా జయశంకర్ ప్రసాద్ రాసిన ఆకాశ దీపం అద్భుతమనిపించేది. (నేను అనువాదం చేసిన తొలి కథ ఇదే ). బాల్యం ఆటపాటలతో, అందమైన పుస్తకాలతో రంగుల మేఘంలా అందకుండా అలా తేలిపోయింది.

౨. మీకు సాహిత్యం పట్ల, కవిత్వం పట్ల, ఆసక్తి కలిగిన తొలినాళ్ళలో – పుస్తకాల ఎంపిక వగైరాలు ఎలా చేసుకునేవారు? (peer network- వంటివి ఎలా ఉండేవి?)

లైబ్రరీ లో అన్ని రకాల పుస్తకాలు చదివే వాణ్ణి. అనంతపురం నుండి విశాలాంధ్ర సంచార వాహనం వచ్చేది. దిన, వార, మాస పత్రికల్లో సాహితీ వేత్తలగురించి రాస్తూ ఉండేవారు . జ్యోతి మాస పత్రిక లో చక్కని ఇంటర్వ్యూలు వేసేవారు. కాబట్టి సాహిత్య రంగంలో ఏమి జరుగుతుందో బాగానే తెలుస్తుండేది.

వల్లంపాటి వెంకట సుబ్భయ్య గారి నవలా శిల్పం అప్పుడు పుంఖానుపుంఖాలుగా వస్తున్న సీరియల్ సాహిత్యానికి, సీరియస్ సాహిత్యానికి మధ్య తేడాను విశదీకరించి మంచి విచక్షణ కలిగించింది.రచనకు తగు స్థానాన్ని కల్పించడమే విమర్శకుడు చేయగలిగిన పని. అప్పుడు గాని సాధారణ పాఠకుడు ఒక మెట్టు పైకి ఎక్కలేడు.

౩. మిమ్మల్ని బాగా ప్రభావితం చేసిన పుస్తకాలు, రచయితలు

అనేకం ,ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించ వలసి వస్తే :

ప్రాచీనులు :

౧. భారత భాగవత పద్యాలు,పెద్దన,శ్రీనాథుడు ,బద్దెన ,వేమన.
౨. భర్తృహరి శతకత్రయానికి ఏనుగు లక్ష్మణ కవి చేసిన అనువాదాలు.
౩. అలంకార శాస్త్రాలు (ముఖ్యంగా జమ్మలమడక వారి తెనిగింపు).
౪. పతంజలి యోగ సూత్రాలు/చాణక్యుని అర్థ శాస్త్రం/శంకరాచార్య.
౫. తూర్పు దేశాల కవిత్వాలు, తత్వాలు.

ఆధునికులు :

౧. గురజాడ రచనలు.
౨. గిడుగు వ్యాసాలు.
౩. తెగిన జ్ఞాపకాలు -సంజీవదేవ్ ఆత్మ కథ.
౪. శ్రీపాద ఆత్మకథ – అనుభవాలు -జ్ఞాపకాలూను.
౫. నార్ల ( కవిత -పాండితి).
౬. అక్కిరాజు ,రాళ్ళపల్లి, రా.రా. ల విమర్శ.
౭. తెలుగు కథా రచయితలు (విమర్శ).
౮. వల్లంపాటి -నవలా శిల్పం.

కవిత్వం :

౧.తిలక్ -అమృతం కురిసిన రాత్రి, బైరాగి -నూతిలో గొంతుకలు.
౨. ఇస్మాయిల్- రాత్రివచ్చిన రహస్యపు వాన ,కవిత్వంలో నిశ్శబ్దం.
౩.కవిత్వానువాదాలు (శ్రీ,శ్రీ., స్మైల్ )
౪. నిస్సిం ఎజేకిల్ ( కవి, ప్రేమికుడు)

ఇతరులు :

1. How to Read a Book – బ్రాడ్ స్కీ ఉపన్యాసం (18 మే 88 ).
2. R.L.Stevenson ,Francis Bacon తదితరుల వ్యాసాలు.
3. Nietzsche, Schopenhauer (తాత్వికులు).
4. Turner , van Gough (చిత్రకారులు).
5. Trumbull Stickney (Sonnets).
6. Robert Bly – American Poetry :Wildness and Domesticity.
7. Goethe -Faust A tragedy.

౪. కొన్ని పుస్తకాలు కష్టపడి సంపాదించిన అనుభవాలేవన్నా ఉంటే – పంచుకుంటారా?

సంపాదించలేని పుస్తకాల గురించి తరచు ఆలోచిస్తుంటాను.
* చిన్న నాడు ఒక పుస్తకం వెనుక అట్ట మీద ఉన్న ఫళాన గాలిలో తేళ్ళు కురిపించుట వగైరా ఇంద్రజాల మహేంద్ర జాలాలు చేయవచ్చు అని ఉంది. చిన్న వయసులో ఆ పుస్తకం కనిపిస్తే బావుంటుంది అనుకుండే వాణ్ణి. కానీ దొరకలేదు.

* టావో టే చింగ్ కు సంస్కృతానువాదం ఉన్నట్టు ఫ్రెంచి పరిశోధకులు చెబుతున్నారు. నా జీవిత కాలంలో ఈ పుస్తకం దొరికితే ఎంతో ఆనందిస్తాను.

* తెలుగులో నన్నయకు ముందు కాలంలో కావ్యాలు ఉంటాయనే నా నమ్మకం.నా జీవితకాలంలో ఏవైనా దొరికితే ఎంతో సంతోషిస్తాను.

౫. మీరు తరుచుగా సందర్శించే పుస్తకాల షాపులు?

ఇండియా లో ఉండగా పాత పుస్తకాల షాపులు, ఆదివారం ఫుట్ పాత్ షాపులు.విశాలాంధ్ర ,నవోదయ. చీకటిలో రోడ్డు పక్క, లాంతరు వెలుతురులో తెలుగులో గొప్ప పుస్తకాలను కనుగొనడం నిజంగా ఎంత గొప్ప అనుభవం. అమెరికా వచ్చాక Barnes & Noble లో ఎండ పడే చోట కుర్చీ లాక్కుని పత్రికలూ, పుస్తకాలు చదవడం ప్రాణానికి హాయిగా ఉంటుంది.

౬. “ఈ బిజీ జీవితంలో పుస్తకాలు చదవడానికి కూడా టైమా?” – అంటే ఏం చెబుతారు?

జీవితంలో ఒక గమ్యం లేని వారు బిజీగా ఉంటారు; లేదా ఉన్నట్టు నటిస్తారు. పుస్తకాలు చేయగలిగిన పని ఆలోచనకు పురిగొలపడం. పుస్తకాల అవసరం లేకుండానే కొందరు ఆలోచించగలరు. అటువంటి వారు పుస్తకాలు చదవక పోయినా వచ్చిన నష్టం లేదు. తతిమ్మా వారికి పుస్తకాలు చదవడానికి వీలు చిక్కడం లేదంటే వారి జీవితం కొంత అస్తవ్యస్తంగా మారిపోయిందని అర్థం. అటువంటి వారి సంఖ్య పెరిగితే ప్రమాదం.

౭. అనుభవం కలిగే కొద్దీ, ఓ పుస్తకాన్ని గానీ, రచయితని గానీ – కొంతవరకూ అంచనా వేయగలమంటారా? (ఆ రచన/రచయితది మనం ఇదివరకు ఏదీ చదవకున్నా కూడా).

లేము. పోనీ వేయగలమే అనుకొన్నా, మన అంచనా తప్పు కావచ్చు, ఒప్పు కావచ్చు.

ఎందుకడుగుతున్నాను అంటే – ఇప్పుడేదన్నా పుస్తకాల కొట్టుకు వెళ్తే, వందల వేల కొద్దీ పుస్తకాలుంటాయి. ఒక్కోసారి మనకసలు ఊరూ పేరూ తెలీని రచయితల పుస్తకాలు చూసి కూడా – ఏ కవర్ పేజీ చూసో, టైటిల్ చూసో ఆకర్షితులమై, అట్టవెనుక కథ చూసి కొనాలి అనుకోవచ్చు. తీరా కొన్నాక అది చెత్త అని తేలొచ్చు. ఇలాంటి అవాంఛనీయ సంఘటనలని చదువరిగా అనుభవం పెరిగే కొద్దీ అరికట్టగలమంటారా?

చీకటి గదిలో అడుగు పెట్టినప్పుడు- ఏ వస్తువు ఎక్కడుందో వెంటనే అర్థం కాదు. తడుముకోవలసి వస్తుంది. దీపం వెలిగితే గాని చూపు సరిగా ఆనదు. ఇలాంటి పరిస్థితి చదువరికి, తొలినాళ్ళలో ఎదురు కావచ్చు. వందల వేల పుస్తకాల మధ్య మనకు కావలసిన పుస్తకం ఎంపిక చేసుకోవడం ఎలా అన్నది సమస్య. ఈ సమస్యకు సమాధానంగా ప్రపంచ వ్యాప్తంగా పత్రికలు లెక్కలేనన్ని పుస్తక సమీక్షలు ప్రచురిస్తున్నాయి.పుస్తకాల ఎంపికలో సమీక్షలకు తగు స్థానం ఉంది. కవర్ పేజీ, టైటిల్ చూసి కొనడం అంటే ఇంకా దీపం వెలగలేదనే అర్థం.అట్ట వెనుక కథ /వివరాలు చదివి కొనడం గుడ్డి లో మెల్ల. సమీక్షలు చదివి పుస్తకాలను ఎంపిక చేసుకోవడం మంచి పద్ధతే. ఐతే, ఈ సమస్యకు రష్యన్ మహాకవి బ్రాడ్ స్కీ ఇచ్చిన సమాధానం తెగ నచ్చి అతని వ్యాసం అనువాదం చేశాను .ఆసక్తి ఉన్నవారు చదువుకోగలరు (లంకె ఇక్కడ).

౮. ఒక పుస్తకం ఎన్నుకునే ముందు రచయిత జీవితం గురించి – తెలిసి ఉండటం ఎంతవరకూ అవసరమంటారు?

రచన మీద ఆసక్తి చూపాలి, రచయిత మీద కాదు. కారణం రచయిత జీవితం పరిమితం. తద్భిన్నంగా, రచన శాశ్వతంగా నిలిచిపోతుంది. ఉదాత్త రచనలు చేసిన రచయిత జీవితం ఉదాత్తంగా ఉండాలనుకోవడంలో తప్పు లేదు; కానీ, అది అన్ని వేళలా సాధ్యం కాదు.

౯. మీకు బాగా నచ్చే సాహిత్యం?

ఒక భావాన్ని వీలయినంత క్లుప్తంగా, బలంగా చెప్పగలిగిన రచనలు నాకిష్టం. ఒక రచన చదివాక బుద్ధి వికసించాలి. అనుభవ సంపద పెరగాలి. అటువంటి రచనలు, ఏ భాషలో ఉన్నా సంపాదించి చదువుతుంటాను. విమర్శ పుస్తకాలు ఆసక్తి గొలుపుతాయి. బుద్ధికి పదును పెడతాయి. కవిత్వం హృదయాన్ని తాకి మరింత మృదువుగా మారుస్తుంది. సాహిత్యమనే కాదు, నానా విషయాల మీద వచ్చే పత్రికలూ, పుస్తకాలు చదువుతుంటాను. ఉదాహరణకు మీ ప్రశ్నలకు
సమాధానాలు రాస్తూనే, అతుల్ గవాండే రచన చెక్ లిస్ట్ మేనిఫెస్టో ముగించాను. చక్కని పుస్తకం, తరచూ ఆపరేషన్ రూంలో చోటుచేసుకొనే పొరపాట్లను ఎలా అరికట్టాలి ?? అన్నది ప్రధాన విషయం. వైద్యులనుద్దేశించి రాసినా అందరికీ ఉపయోగ పడే పుస్తకం.

౧౦. గ్రంథాలయాలతో మీ అనుభవాల గురించి…

శుక్రవారం శలవు అన్న బోర్డు – పని వేళలు :౮-౧౧ , ౪-౭ – పెన్సిల్ తో సంతకం చేయమనే బంట్రోతు. తాడిపత్రి లైబ్రరీ లో గిడుగు, గురజాడల సంపూర్ణ సాహిత్యం చదివాను. అలాగే గోథె ఫాస్ట్ నాటకం, శబ్ద సారం, విద్వాన్ విశ్వం అనువాద కవిత్వం లాంటి అరుదైన పుస్తకాలు అక్కడే చదివాను. పిల్లల పుస్తకాలూ సరే సరి.ఎన్నో జీవితచరిత్రలు, శ్రీ.శ్రీ., బైరాగి కవిత్వాలు ,వల్లంపాటి నవలా శిల్పం, నానా పత్రికలు అక్కడే చదివాను. తమాషా ఏమిటంటే ఇస్మాయిల్ రచనలేవీ మా లైబ్రరీ లో లేవు, ఆ కారణంగా చాలా ఆలస్యంగా అంటే విజయవాడ వచ్చాక ఆయన కవిత్వం, విమర్శ (కాకాని గ్రంథాలయంలో) చదివాను. విజయవాడలో మా కాలేజి లైబ్రరీ లో అమెరికన్ కవులు ,కన్ఫ్యూజియస్ లాంటి తాత్వికుల పుస్తకాలు చదివాను.

కావలసిన పుస్తకం కోసం తాడిపత్రి లైబ్రరీ మొత్తం గాలించే వాణ్ణి. పుస్తకాన్ని తెరవగానే సదరు రచయిత నన్ను అవహించేవాడు. కాబట్టే, నేను పుస్తకాన్ని కేవలం పుస్తకంగా ఏనాడూ చూడలేదు. రచయితకు పుస్తకానికి అభేదం ఉంది అనుకొనే వాణ్ణి. ప్రతి పుస్తకం చదివాక నోట్స్ తీసుకోవడం వీలయితే సమీక్ష రాయడం నాకు అలవాటు. అలాగే అచ్చు తప్పులు గుర్తించడం ఒక సరదా ( ఇటీవల చదివిన ఇండియా ఆఫ్టర్ గాంధి అన్న పెద్ద పుస్తకంలో కేవలం రెండు అచ్చు తప్పులు గమనించాను.)

(ఇంకా ఉంది)

౧. ’తమ్మినేని యదుకుల భూషణ్’ అంటే ఒక కవిగా, విమర్శకుడిగా, బహు భాషా పరిజ్ఞానం గల చదువరిగా మా అందరికి సుపరిచితమే. కానీ ఇవన్నీ మీలోని కవిని, విశ్లేషకుడిని ఆవిష్కరించే విషయాలు. వీటన్నిటికీ అతీతంగా, మీరు ఇవేవీ కాక ముందు మీ స్వపరిచయం ఏమిటి? మీలోని ఈ బహుముఖ కోణాలు వెలుగు చూడ్డానికి కారణమైన నేపధ్యం, మీ సొంత మనుషులు, అసలు ఊరు, మీ గురువులు, గురుతుల్యులు వగైరా జీవిత విశేషాలు తెలియజేస్తారా?

నేను పుట్టి పెరిగింది రాయలసీమలోని చారిత్రక పట్టణం తాడిపత్రిలో -ఊరిని చుడుతూ పారే పెన్నా నది , దాని ఒడ్డున వెలసిన ప్రాచీన దేవాలయం, దిగంతాల్లో రంగులు మార్చే కొండలు, వాటి వెంట పరుగులు తీసే రైలు, పట్టాలకు అటూ ఇటూ పొద్దు తిరుగుడు పూవులతో అలరారే పొలాలు -ఇవి మా ఊరి రేఖా చిత్రాలు. తాడిపత్రి చుట్టూ పల్లెలే; ఈనాటికి ఊర్లో ఎద్దుల బళ్ళు దర్శనమిస్తాయి. పల్లెకు పట్టణానికి మధ్య విభజన రేఖ అంత స్పష్టంగా లేదు. ‘ఉన్న ఊరు కన్న తల్లి ‘ అన్న వాక్యంలో తాత్పర్యం గలవాళ్ళు ఎక్కువమంది కనిపించే వాళ్లు. ఎంత గొప్ప చదువులు చదివినా నగరాలకు వలస పోకుండా ఉన్నఊర్లో దర్జాగా బ్రతికే వారు.నాన్న, పెదనాన్న, నాకు చదువు చెప్పిన గురువులది ఇదే ధోరణే. పరిగెత్తి పాలు తాగడం కన్నా నిలబడి నీళ్ళు తాగడం మంచిది అని మనస్ఫూర్తిగా నమ్మారు కాబట్టే డబ్బే ప్రధానం కాదు, జీవితంలో దాన్ని మించిన విలువలు ఉన్నాయి అన్న విషయాన్ని మనసులో నాటుకుపోయేలా చేయ గలిగారు. దాని వల్ల నేను ఎంతో లాభ పడ్డాను.

నాన్న (తమ్మినేని చిన్న రంగయ్య ,ఇంజనీరింగ్ చదివారు.) నాలో శాస్త్రీయ చింతన పాదు గొల్పారు. పరీక్షల్లో మార్కులు తెచ్చుకోవడం అల్ప విషయం; శరీరాన్ని,బుద్ధిని బలపరుకోవడం ముఖ్యమని చెప్పేవారు. ఆట పాటలను నిర్లక్ష్యం చేయరాదని నిష్కర్ష. ఒక పధ్ధతి తెలియనప్పుడే చదువు కష్టమని తన అభిప్రాయం. మౌనంగా ఉండటంలోని హాయిని అనుభూతం చేసింది నాన్నే.మాటల్లో పునరుక్తిని సహించరు. ఆధ్యాత్మికతలకు ఆమడ దూరంలో ఉంటారు. ఇతరుల సంగతి తనకు పట్టదు. పరిశీలనా శక్తి వల్ల పుట్టుకొచ్చిన హాస్య ధోరణితో అందరినీ నవ్విస్తారు.తరచి చూస్తే, ఇవన్నీ కవిత్వానికి అక్కరకు వచ్చే దినుసులు.

ఆరవతరగతిలో వ్యాస రచన – క్లాసులో అందరూ పెద్దలతో వ్యాసం రాయించుకొని,అదే భట్టీ పట్టి పోటీలో పాల్గొన బోతున్నారు.ఆరోజు లేత వెన్నెల -తళుకులీనే తారలు, ఆరుబయట దోమతెరలు కట్టిన మంచాలు. నేను వ్యాసం విషయం కదిలిస్తే నాన్న ఆ ధోరణి తప్పని మందలించి, వ్యాసానికి కావలసిన విషయాన్ని విపులీకరించి సొంతంగా నా మాటల్లో నన్ను రాసుకోమన్నారు. అందరూ ఆటల్లో పడితే చదువు పాడవుతుందని అనుకొంటే, మొత్తం సమయం కేవలం చదువుకే కేటాయిస్తే బుర్ర పాడవుతుందని నన్ను ఆటపాటల్లో విపరీతంగా ప్రోత్సహించేవారు.నేను ఇంటర్ లో ఉన్నప్పుడు ఏకంగా నాకు క్రికెట్ కిట్ కొనిపెట్టారు. నా కంటూ ఒక స్వంత టీం ఉండేది.అలా అని చెప్పి చదువుల్లో వెనుక బడింది లేదు. క్లాసులో టాపర్ ను నేనే. ఆ రకంగా అందరికీ భిన్నంగా నన్నెంతో ఆత్మవిశ్వాసంతో, ఔదార్యంతో పెంచి పెద్ద చేశారు.

నాయకత్వ లక్షణాలు నాలో పుష్కలంగా ఉండేవి. ప్రతి తరగతిలో నేనే లీడర్. టీచర్లు రాని రోజు తరగతిని నిశ్శబ్దంగా ఉంచడం నా బాధ్యత. నేను చదివిన/ కల్పించిన కథలు చెబుతూ ఉంటే పిల్లలందరూ నిశ్శబ్దంగా వింటూ ఉండేవారు. ఎవరూ గొడవ చేయనందుకు టీచర్లు నన్ను ఎంతగానో ప్రశంసించేవారు. ఆ రకంగా నా తోటి విద్యార్థులే నా కథలకు తొలి శ్రోతలు. నేను ఏడవ తరగతి లో ఉండగా బాల భారతి లో వచ్చిన నా రచనకు ఐదు రూపాయలు వచ్చిన విషయం హిందీ మేడం ప్రమీల అందరితో చెబుతూ ఉండగా నేను విని సంబరపడ్డాను. దేనికీ చలించని నాన్న కూడా కొంత ఆశ్చర్య పడ్డారు-ఈ వార్త తెలిసి.అప్పటి నుండి పిల్లల కథలు రాసి బాలజ్యోతి లాంటి పత్రికలకు పంపించే వాణ్ణి.

తల్లి (నాగరత్నమ్మ ) అమరం ,ఆంధ్రనామ సంగ్రహం తనకు కంఠస్థం. అలాగే ఎన్నో పద్యాలు, పలుకుబళ్ళు. పోతన భాగవతం దేవుని గదిలో ఉండేది. రాయలసీమలో అక్షరాలు దిద్దించే గురువులు భట్రాజులు; వారికి తెలుగులో మంచి పట్టు, పద్య రచనా కౌశలం, లలితకళల్లో నైపుణ్యం ఉండేవి. పెన్నానది ఇసుకలో అక్షరాలు గుణింతాలు దిద్దుకున్నాము. తర్వాత పాత పద్ధతిలో కృష్ణ శతకం, సుమతి శతకం, నరసింహ శతకం నేర్చుకొన్నాము ( కుమార శతకం నేర్వాలన్న అమ్మ కుతూహలం తీరకుండానే పై తరగతులకు వెళ్లి పోయాం). అమ్మ నుండి నాకు సంక్రమించింది అచ్చ తెనుగు, మంచి జ్ఞాపక శక్తి. ఒక్క ఇంగ్లీష్ ముక్కలేకుండా అచ్చ తెనుగు వినాలంటే ఈనాటికీ నాకు మా అమ్మే శరణ్యం.

జన్మ నక్షత్రం ప్రకారం ‘య’ తో మొదలవ్వాలి నా పేరు; అంత సులభంగా జరగలేదు నామకరణం. కాబట్టి నాకు అమ్మ పెట్టిన మొదటి పేరు : శ్రీ కృష్ణ దేవరాయలు (చేయి తిరిగిన కవి తనకు తోచిన చోట యతి నిలిపినట్టు, పేరులో య నిలిచింది కదా అన్నది తన వాదం. అంతే కాక నేను రాయలంతటి కవీశ్వరుడు కావాలని, బాగా బ్రతకాలని తన కోరికట).చివరికి కొంత సాహిత్యం చదువుకున్న ఒక మామ ఓసింతేనా -యదుకుల భూషణ అని పెట్టుకొంటే అన్ని రకాలుగా బావుంటుంది అని సూచించారు.(నేను పుట్టింది అష్టమి రోజు) చాలా కొద్ది మందికి నా మొదటి పేరు వెనుక కథ గురించి తెలుసు.

అమరం లోని కొన్ని శ్లోకాలు ఐదవ తరగతిలో ఉండేవి.’యస్య జ్ఞాన దయాసింధో గోడ దూకితే ఇదే సందో ‘ అని నవ్వుకునే వాళ్ళం. ఊహ తెలిసినప్పటినుండి చెవిన పడిన పద్యం : “ఎవ్వనిచే జనియించు “; తర్వాత మా తెలుగు తల్లికి మల్లెపూదండ అని అమ్మాయిలు పాడుతుంటే మనసుకు హాయిగా ఉండేది. ‘మా చెవులరింగుమని’ అన్న వాక్యం రాగానే ఎంతో ఉత్తేజకరంగా మారిపోయేది వాతావరణం. ఇవన్నీ ఎందుకు చెబుతున్నానంటే అప్పటికి ప్రభుత్వ బళ్ళు పధ్ధతిగానే ఉన్నాయి. కాన్వెంటు స్కూళ్ళ ఇంగ్లీష్ కంపు సమాజాన్ని సోకలేదింకా. పేదలు,ధనికులు కలిసికట్టుగా అందరూ ఒకే బడిలో చదువుకొనేవారు.

మా పెదనాన్న (వకీలు నరసింహులు) పేరు మోసిన లాయరు. సర్దారు పటేల్లా గంభీరంగా కనిపించే వారు. ఎంత అంటే ఎంత అని ఎదురు తిరిగే ధోరణి. అందరికీ ఆయనంటే హడల్. కానీ, పిల్లలను ఒక్క దెబ్బ కూడా వేసి ఎరుగడు. నమ్మిన దాని కోసం ఎంత దూరమైనా పోగల మొండి పట్టుదల అయన సొంతం.

పెద్దమ్మ (లక్ష్మిదేవమ్మ) నన్నెంతో ప్రేమగా చూసుకొంది. నలుగురు అక్కల తర్వాత నేను చిట్ట చివరి వాణ్ణి. తనను విడిచి నేను ఉండేవాణ్ణి కాదు.నాకు చెప్పకుండా పల్లెకు వెళితే, నేను నా బట్టలు ఒక సంచిలో వేసుకొని తన వెంటే పరిగెత్తే వాణ్ణి

అక్కలు (రాజేశ్వరి ,విజయ ,చిట్టి ,సరస్వతి) : నన్ను చాలా అల్లారుముద్దుగా పెంచారు. నేను తలుపులు బిడాయించుకొని నా గదిలో కూచుని పుస్తకాలు ముందేసుకొని నా లోకంలో నేనున్నా కిటికీలోంచి భోజనాలు వచ్చేవి. మా బుడ్డక్క ,నేను ఎక్కువ సఖ్యంగా ఉండే వాళ్ళం- పిల్లులు పెంచడం, కోళ్ళకు గింజలు వేయడం, కుక్కలకు అన్నం పెట్టడం లాంటివి కలిసి చేసే వాళ్ళం; ఎదురింటి ఎర్రపిల్లి మీసాలు కత్తిరించాం; కారణం వారు మా నల్ల పిల్లిని వెక్కిరించేవారు.

బడి ఇంటి పక్కనే ఉండేది.బడికి ఎదురుగా పార్కు. మద్రాసు/బొంబాయి మెయిలు చప్పుడు వినిపించేది. ప్రతి ఏడాది బడి పిల్లలు అందరం కలిసి కాలినడకన ఆలూరు కోన వెళ్లి వచ్చే వాళ్ళం. ఒక్కోసారి, ఇంటిల్లిపాది ఎడ్లబండిలో తెల్లవారు ఝామున బయల్దేరి పొద్దు చుక్కను చూస్తూ, ఎద్దుల గంటల సవ్వడికి జోగుతూ వెళ్ళే వాళ్ళం.కొండ దిగువున సత్రాల దగ్గర, ఎద్దులను విడిచి మేము పైకి ఎక్కి పోయే వాళ్ళం. సెలయేర్లతో ఎంతో అందంగా ఉండేది ఆలూరు కోన. మడుగులోకి ఎవరు ముందు దూకుతారో పోటీలు పడే వాళ్ళం.సత్రాల్లో పరమాన్నం, చిత్రాన్నం వాసన వచ్చేదాకా, చలిలో పళ్ళు కొట్టుకొంటుంటే ఎండలోని వెచ్చదనాన్ని అనుభవించే వాళ్ళం. ఇటువంటి అందాలకోనలో నేను ఒకసారి తప్పిపోయాను.

పదవ తరగతి వరకు నేను చదివింది తెలుగు మీడియంలో; ఆంగ్లో ఇండియన్ అమ్మాయిలు ఇంగ్లీష్ తెగ మాటాడేస్తుంటే కొంత ఆశ్చర్యంగా కళ్ళప్పగించి చూసే వాళ్ళం.అప్పటికి తలపండిన హిందీ పండితులు కత్తి నాగిరెడ్డి దగ్గర హిందీ సాహిత్యం చదువు కొంటున్నాము.ఆయన హిందీలో స్వయానా రచయిత. తెలుగులో మంచి పట్టు ఉన్నవాడు. తొమ్మిదవ తరగతి కల్లా హిందీ విశారద పూర్తి చేశాను. ఆ పరీక్షల్లో భాగంగా తెలుగు సాహిత్యం కూడా చదివాము. అలా సాహిత్యంలో మంచి పునాది ఏర్పడింది. ఒక వైపు నేను కేరాఫ్ లైబ్రరీ లా ఉండేవాణ్ణి. అప్పట్లో TV లేదు.నా స్నేహితుని తండ్రి నాగరాజా రావు గారు హిందీ లెక్చరర్.( అప్పట్లో మధురాంతకం రాజారాం కుమారులు నరేంద్ర తాడిపత్రి డిగ్రీ కాలేజీ లో పని చేస్తున్నారు.) నాగరాజా రావు సారు తను స్వయంగా నాటకాలు రాసి డిగ్రీ విద్యార్థులతో నటింప చేసేవారు. తను స్వయంగా నటించేవారు. చాలా సరదాగా ఉండేవి ఆ రోజులు.ఆయన మా ఆసక్తిని గమనించక పోలేదు.

శర్మ సారు (కవి పండితులు జోస్యం జనార్ధన శాస్త్రి గారి కుమారులు), సుబ్బయ్య శెట్టి గార్లు మా కోసం ఎంతో కష్టించారు.ఇక ట్యూషన్ : గణితంలో (లింగుట్ల పెద్దప్ప) , ఇంగ్లీష్ లో( లింగుట్ల చిన్న వెంకటయ్య) తమదైనటు వంటి ప్రత్యేక బోధనా పద్ధతులతో మంచి పునాది వేసిన వారు .(వీరు పెద్ద చదువులు చదివినా ఊరి మీది మమకారంలో, కర్ణాటక లో మంచి ఉద్యోగాలు వదులుకొని వచ్చి స్వతంత్రంగా ట్యూషన్లు నడిపే వారు.) ఇంటర్లో శ్రీనివాస రెడ్డి సారు అప్పుడే పాలగుమ్మి
పద్మరాజు అనువాద పద్ధతుల మీద ఎంఫిల్ చేసి వచ్చి నాకు అనువాద విమర్శనా పద్ధతుల్లో మంచి శిక్షణ ఇచ్చిన వాడు. అమెరికా లాంటి దేశాల్లో fiction కి , pulp fiction కి స్పష్టమైన తేడా ఉంది. తెలుగు లో pulp fiction రాసే యండమూరి, మల్లాది లాంటి వారు సీరియస్ రచయితల్లా చలామణి అవుతున్న హాస్యాస్పద వాతావరణంలో శ్రీనివాస రెడ్డి సారు ఒక్క సంభాషణ తో పాలగుమ్మి పద్మరాజుతో పోల్చి సాహిత్యంలో వీరి స్థానాన్ని నిర్ణయించాడు.

నేను అన్ని పోటీల్లో (అనగా వ్యాసరచన/వక్తృత్వం) చురుగ్గా పాల్గొని పుస్తకాలు బహుమతిగా పొందే వాణ్ణి. ఇంటర్లో నేను రాసిన వ్యాసానికి రాష్ట్ర స్థాయి పోటీలో మొదటి స్థానం రావడం ఆశ్చర్యం కలిగించింది. ఆ రోజుల్లో నేను బోలెడు కథలు రాశాను;డిగ్రీ చదివే అక్క స్నేహితులు నా పాఠకులు .ఇంకా నా సహాధ్యాయులు శ్రీధర్ ,రమణారెడ్డి, నా బాల్య స్నేహితుడు రామాయణం వెంకటేశ్వర రాజు వారింట్లో అందరూ నా కథలు చదివి అభిప్రాయం తెలిపే వారు. రచయిత కావాలన్న కోరిక నాలో ఎంతో బలీయంగా ఉండేది. మధురాంతకం రాజారాం గారి సమీక్ష ( ప్రేమ్ చంద్ కథల మీదే అనుకొంటాను) బాగా ఆలోచింప చేసింది. బాపు బొమ్మకు నేను రాసిన చిన్న కథ స్వాతిలో వచ్చింది. అప్పుడు హాస్యప్రియలో బాపు బొమ్మకు నేను రాసిన హాస్య కవితలు ప్రతి నెలా వచ్చేవి. ఆంధ్రజ్యోతి కథల పోటీలో నా కథకు చిన్న బహుమతి వచ్చింది. చివరి పేజీలో రంగుల్లో వేశారు. నేను ఇంజనీరింగ్ మొదటి సంవత్సరం చదువుతున్నాను.అక్క స్నేహితులు నా కథ వచ్చిన విషయాన్ని చెబితే, నేను విజయవాడలో ఆ సంచికను వెతికి పట్టుకోవడం చూచాయగా గుర్తు. అధ్యయనం వల్ల, అనువాదాల వల్ల కథా శిల్పం అర్థమైన వెంటనే కథలు రాయడం మానుకొన్నాను. కవిత్వం మీద పూర్తిగా దృష్టి పెట్టాను.

౨. మీకు వివిధ భాషలపై ఆసక్తి కలగడం వెనుక ఉన్న కథ చెబుతారా?

ఐదవ తరగతి ఐపోయాక పొద్దుపోని ఒక ఒక మధ్యాహ్నం, వరండా మెట్ల మీద కూచుని ఒక అరగంటలో దేవనాగరి లిపి నేర్చుకొన్నాను. అలా మొదలయింది ఆసక్తి. ఆ తర్వాత చాలా కాలం హిందీ అధ్యయనం చేశాను. పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులది పక్క ఊరే కదా, ఎంత లేదన్నా ఆయన ప్రభావం ఉంది. భాషలొక పది నేర్చుకోవడం గొప్ప విషయం అన్నఎరుక ఉండేది. నా స్నేహితుడి ఇంట కన్నడం వినిపించేది. ఆ భాషన్నా నాకెంతో ప్రీతి. తర్వాత ఇంటర్ సెలవుల్లో వివేకానందుల రచనలు యథామూలం చదవాలని బెంగాలీ మొదలు పెట్టాను. చిన్న వయసులో సంస్కృతం నేర్చుకోవాలని విఫల ప్రయత్నం చేశాను. ఇంగ్లిష్ హిందీ కన్నా ఒక ఏడాది ముందు మొదలు పెట్టినా ఇంటరు దాకా పాఠ్య పుస్తకాలు వినా పెద్దగా చదివిందేమి లేదు.నాన్న ‘ఆ గుడ్డి హిందీ వదిలి ఇంగ్లీష్ మీద దృష్టి పెట్టు ‘ అని హెచ్చరించే వారు. ఇంకో తమాషా ఏమంటే ,ఎవరికీ అర్థం కాకూడదని నేను డైరీలు సైతం వచ్చీ రాని హిందీలో రాసే వాణ్ణి. రోణంకి అప్పల స్వామి గారు పశ్చిమ ఐరోపా భాషలను నేర్చుకొన్న తీరు అబ్బురపరిచేది. నేను యథామూలం చదవాలని అనువాదం చేయాలని తగుమాత్రంగా చాలా భాషలు నేర్చాను. Tao Te Ching అనువాదం కోసం ఇటీవలి కాలంలో ప్రాచీన చైనీస్ లో బాగా కృషి చేస్తున్నాను. ప్రతి భాషలోను అందం ఉంది. తరతరాల అనుభవాలను, జ్ఞాపకాలను పదిల పరిచేది భాషలే అన్న విషయం మరువ రాదు. బహు భాషలు నేర్చిన ఒక పండితుడు How to learn any language అన్న చక్కని పుస్తకం రాశాడు. తప్పక చదవాలి ఎవరైనా. పలు భాషలు నేర్చుకొనే క్రమంలో విఫలమైనా వచ్చే నష్టం లేదు, అది కూడా ఒక అనుభవమే. నేను లింగ్విస్టిక్స్ సీరియస్ గా చదువుకున్నాను. కావున, భాషామూలాలు తెలుసుకోవడం, పోలికలు పట్టడం, వ్యత్యాసాలు గుర్తించడం నాకెంతో ఇష్టమైన పని.

(ఇంకా ఉంది)

“త్రివేణి వ్యవస్థాపక సంపాదకులు- శ్రీ కోలవెన్ను రామకోటీశ్వరరావుగారు”

పిలుపుల్లో ఏముంటుంది? ఉండాల్సిన గౌరవం, ప్ర్రేమ, ఆప్యాయత వంటివి మనసులో ఉండాలని కొందరు అభిప్రాయపడినా, మన పిలుపుల్లోనే ఆయా వ్యక్తి పట్ల మన ఆదరాభిమానాలు తెలుస్తాయి. ఒక ఆంగ్ల వ్యాసం రాస్తూ, ఒకరి పేరు వెనుక తెలుగులో గౌరవార్థకంగా వాడే “గారు”ను తీయలేకపోయేరంటే, కోటేశ్వరరావుగారి పట్ల రచయితకు గల గౌరవాభిమానాలు వ్యక్తమవుతాయి. “Sri Ramakoteshwara Rao Gaaru As I Knew Him” అన్నది వ్యాసం శీర్షిక కూడా. అనుకోకుండా ఓ గొప్ప వ్యక్తిని గురించి తెల్సుకొని, తొలి పరిచయంలోనే వారి పట్ల భక్తిగౌరవాలను ఏర్పరుచుకొని, మొదట కల్సిన పని పూర్తయినా కూడా రాకపోకలు కొనసాగిస్తూ, మాటల ఇటుకులను పేరుస్తూ అవినాభావ సంబంధానికి పునాదులు వేసి, దూరాభారాల్లో కూడా అందమైన ఆ బంధాన్ని విస్మరించక, ఆఖరకు చితిదాకా సాగనంపే దాకా సాగిన అపురూపమైన బంధాన్ని ఈ వ్యాసం ప్రతిబింబిస్తుంది. రామకోటేశ్వరరావుగారు త్రివేణి సంపాదకులు. స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు. ఆయన గుణగణాలు రాస్తూ పోవాలంటే ఒక పుస్తకం సరిపోకపోవచ్చు. వారి జీవితచరమాంకంలోనే రచయిత వారిని కలిసినా, చాలా విషయాలు తెల్సుకునే ఉండవచ్చును, వృత్తిపరమైనవి, వ్యక్తిగతమైనవి. వాటిని అక్కడక్కడా చూచాయిగా చెప్తూనే, వ్యాసశీర్షికకు పూర్తి న్యాయం చేకూరుస్తూ తమ అనుభవాలను చాలా బాగా చెప్పుకొచ్చారు. నేహ్రూగారు నాగార్జున సాగర్ ప్రాజెక్ట్ కు పునాది రాయి వేయడానికి వచ్చినప్పటి అనుభవాలను కూడా ఒక వ్యాసంలో పొందుపరిచారు.

వర్డ్స్ వర్త్, మిల్టన్, టాగోర్, నెహ్రూ, సరోజిని నాయుడు, రాజారావు, కీట్స్, తిలక్, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ తదితరుల రచనల గురించిన వ్యాసాలున్నాయి. ఇవ్వన్నీ ఆయన ఆకాశవాణిలో ఇచ్చిన “టాక్స్”.  అందుకే వ్యాసలన్నీ క్లుప్తంగా, సూటిగా ఉంటాయి. పుస్తకంలో ప్రస్తావించబడ్డ చాలా మంది ప్రముఖ రచయితలనూ, వారి రచనలూ నేను చదవకపోయినా, పూర్తి అవగాహన కలిగించేలా ఉన్నాయి వ్యాసాలన్నీ. రాజారావు గారి నవల్లో భారతీయతను గురించి, డబ్భ్హైల్లో వచ్చిన ఆంగ్లో-ఇండియన్ కవిత్వాన్ని గురించి చక్కగా వివరించారు. ఇహ, నాకు బాగా నచ్చిన తిలక్, టాగోర్ల సంగతైతే వేరే చెప్పనే అక్కరలేదు. వారి కవిత్వంలో ఉన్న అందాన్ని, సరళత్వాన్ని బాగా వివరించారు. తిలక్, విశ్వనాథ లాంటి ప్రఖ్యాత తెలుగు కవుల గురించి ఆంగ్లంలో చదవటం ఉత్తేజపరిచింది. తెలుగేతరులకు మన సాహిత్యం పరిచయం చేయాలంటే ఇలాంటి వ్యాసాలు చాలా ముఖ్యమని నా నమ్మకం. రావు గారు కొన్ని తిలక్ కవితలకు స్వేచ్ఛానువాదాలు కూడా చేయటం వల్ల, ఆయా వ్యాసాలకు పరిపూర్ణత వచ్చింది. ఈ పుస్తకంలో కేవలం టాక్స్ కాక, ఒక చిన్న నాటిక, మరో “మ్యూసింగ్” లాంటి వ్యాసం ఉన్నాయి.

ఈ పుస్తకంలో నన్ను అమితంగా ప్రభావం చేసిన కొన్ని వాక్యాలు.

Reading books is like taking tonics. The number of tonics one has to take is simply immaterial, and what is important is how strong, healthy and happy does one feels having taken them. The number of books we have read is simply irrelevant if they have not contributed to our critical understanding of life’s situations, to our maturity of outlook, to our logicality of thinking, and to the beauty and harmony of our perspective.

Tilak’s poetry thrills us, makes a haunting impression on us, and it recurs to our mind again and again like a dear one for whom we long day and night.

Poetry can’t reside in an ornament.

Nehru is a supreme artist in words. He is one with a poet’s imagination and sensuous perception of things and feelings. Let him write on the drabbest details of a common place occurrence, the whole thing is transmuted through the crucible of his sensibility into one of the rare impressiveness. No wonder he is considered one of the finest writers of English prose in the world. He never strives for effect, but effect follows his word on tiptoe.

When our spirits droop and courage fails, when our steps falter and grope in darkness of diffidence and despair we turn to literature for solace. The kind of literature to which we go, whether we seek delight or solace depends upon our mood, our emotional needs. Literature offers us many things: delight, courage, enlightenment, solace and philosophic calm. When I’m beset with problems and lose my way, I recite poems from “Gajendramoksham”; I get pleasure and solace, regain calm of mind, and my way becomes clear and steps steady.

A place is like a mirror, which reflects your own image. An emotional dimension because of the love you’ve developed for it, hallows the place, and it captivates your heart. It may sound strange at first, but you find it true on reflection, if someone tells you that you may dislike all its people, and yet you like the place. A place is not just its people and it is not bound by them. It, of course, includes them, but transcends them. Thus it sound stranger when you’re told that you like a place even where you’re not happy?

ఈ రచనలో ముఖ్యంగా చెప్పుకోవాల్సింది, వైదేహి గారు రాసిన ముందుమాట! రచయితను గూర్చి, ఆ రచన గురించి నిష్పక్షపాతంగా చదువరికి ఒక బాలెన్స్డ్ అభిప్రాయం ఇవ్వడానికి ముందుమాటలు పనికొస్తాయి. కాకపోతే, రచయితను చాలా దగ్గర నుండి చూసిన వారు, అనుబంధాన్ని పంచుకున్నవారు రాసే ముందుమాటల్లో ఆ బాలెన్స్డ్ అభిప్రాయంతో పాటు, ఒక అత్మీయత కూడా ఉంటుంది. ఇది పుస్తకాన్ని, రచయితనూ అర్థంచేసుకోడానికి, వారితో ఒక “పర్సనెల్” బాండ్ కలిగిన ప్రభావం చూపిస్తుంది. జావేద్ అఖ్తర్ రాసిన “టాకింగ్ సాంగ్స్” అనే పుస్తకంలో ఆయన భార్య, షబనా ఆజ్మీ రాసిన ముందు మాట నాకు చాలా ఇష్టం. అదే స్థాయిలో ఉన్న ఈ పుస్తకం ముందుమాట కూడా నాకు చాలా నచ్చింది. వైదేహి గారు, ఈ టాక్స్ గురించి, వారి నాన్నగారి సాహిత్యపు అభిరుచులను చాలా క్షుణ్ణంగా పరిచయం చేసినా, ఆవిడన్న ఒక్కమాటను గుర్తుచేస్తూ, ఈ వ్యాసం ముగిస్తున్నాను.

“My first impression after reading them (talks and articles) now was pleasure and pride mixed with sadness. Sad because for thirty years, some one endowed with such sharp analytical intellect and stylistic expression had been unknown to the wider world including myself, totally. My regret here is not for the worldly attainment of fame and recognition but for the highly satisfying artistic pleasure that a writer would have when his works reach and connect with like-minded readership with literary sensibilities.” – Vaidehi, A Daughter’s Foreword.

ఆ పూట, పుస్తకావిష్కరణ సభకు వెళ్ళకపోయుంటే, ఓ అరుదైన పుస్తకాన్ని, అది పంచిచ్చే బోలెడన్ని ముచ్చట్లనీ “మిస్స్” అయ్యేదాన్ని!

పుస్తకం వివరాలు:

Talks and Articles
C.Subba Rao

Price: Rs 80/- or $ 5

For copies:
C. Subba Rao
Plot No. 118
Kamalanagar
Vanasthalipuram, Hyd – 70
Cell: 9989234505

Dr. Vaidehi Sasidhar
1 Equinox Lane
Free Hold – 07728
NJ, USA

And all leading Telugu book houses.

Muse India reviews Talks and Articles here.